• ژاپني ها خواستار حضور ۲۰ ساله در اين ميدان بودند، اما ايران به دنبال حضور۱۰ ساله بود. اما در نهايت اين حضور از زمان بهره برداري ۱۲‎/۵ سال است و با توجه به ۲ سال فاصله تا شروع بهره برداري به ۱۵ سال مي رسد
• پس از امضاي قرارداد در مهمانسراي وزارت نفت ، سيد مهدي حسيني سرتيم مذاكره كننده ايراني پشت تريبون رفت. او در سخنراني خود اين قرارداد را يك قرارداد «برنده ـ برنده» ناميد

مشخصات كلي قرارداد توسعه ميدان آزادگان

۱ـ مشخصات ميدان:
اين ميدان در ۸۰كيومتري غرب اهواز واقع شده است.
مساحت كل ميدان حدود ۹۰۰كيلومتر مربع است بخش جنوبي ميدان به مساحت تقريبي ۷۴۰كيلومتر مربع، منطقه مورد قرارداد است.
۲ـ سطح توليد و برنامه زمان بندي:
اين طرح در دوفاز اجراخواهد شد و سطوح توليد آن به شرح زيراست:
الف) فاز اول: رسيدن به توليد ۱۵۰هزار بشكه در روز در مدت ۵۲ماه از زمان امضاي قرارداد. در اين فاز مرحله اول توليد كه ظرف ۴۰ماه از زمان قرارداد واقع خواهد شد ۵۰هزار بشكه در روز خواهد بود.
ب) فاز د وم: توليد دوفاز اول و دوم به ۲۶۰هزار بشكه در روز در مدت ۴۴ماه پس از توليد مرحله اول و ۹۶ماه پس از امضاي قرارداد خواهد رسيد.
چنانچه در هر يك از مراحل و پس از سه نوبت آزمايش توليد، سطح توليد واقعي كمتر از ۹۶‎/۷درصد توليد فوق باشد پيمانكار جريمه خواهد شد.
۳ـ شرح كار:
براي رسيدن به اهداف توليد فوق وظايف اصلي پيمانكار به شرح زير است:
۱ـ۳ توصيف ميدان.
۲ـ۳طراحي و مهندسي.
۳ـ۳ حفاري ۳۶حلقه چاه توليد در فاز۱ و ۳۹حلقه چاه توليدي در فاز دوم (انواع چاههاي عمودي، افقي، باي لترال).
۴ـ۳ ساخت و نصب تأسيسات فراورش نفت و گاز در دوواحد توليدي در شمال و جنوب منطقه.
۵ـ۳ احداث خطوط لوله صادراتي نفت و گاز به طول ۲۰۰كيلومتر.
۶ـ۳ انجام مطالعات بازيافت ثانويه و بررسي احتمال تزريق آب و گاز به ميدان.
۴ـ تأمين مالي طرح :
تأمين كل هزينه هاي سرمايه اي، غيرسرمايه اي و بخشي از هزينه هاي راهبري تا قبل از تحويل به شركت ملي نفت ايران به عهده پيمانكار است.
۵ـ هزينه ها:
الف) هزينه هاي سرمايه اي:
فاز اول: ۱۰۲۶ميليون دلار
فاز دوم: ۹۶۰ـ۹۰۰ميليون دلار
ب) هزينه هاي غيرسرمايه اي: حدود ۲۰% هزينه هاي سرمايه اي برآورد گرديده است كه بخش اعظم آن پرداختهاي دولتي نظير هزينه هاي گمركي، تأمين اجتماعي، عوارضها، ماليات، آموزش و غيره را تشكيل مي دهد.
ج) هزينه هاي تأمين مالي (بانكي): اين هزينه ها مثل همه قراردادهاي مشابه (۷۵%=Libor) است.
د) حق الزحمه، سود و ريسك پيمانكار:
براي فاز اول۷۹۹ميليون دلار
براي فاز دوم ۷۱۷ـ۶۶۳ميليون دلار
۶ـ زمان بازپرداخت:
۱ـ فاز اول: پس از دستيابي به توليد كامل ۱۵۰هزار بشكه در روز بازپرداخت آغاز و در يك دوره ۶‎/۵ساله به صورت اقساط سه ماهانه انجام مي گيرد.
۲ـ فاز دوم: تنها پس از دستيابي به توليدنهايي ۲۶۰هزار بشكه در روز، بازپرداخت فاز دوم آغاز و در يك دوره ۶ساله بازپرداخت مي شود.
مجموع پرداختها صرفاً از محل درآمد ميدان (حداكثر از ۵۰% توليد ميدان) بازپرداخت مي گردد.
۷ـ مشاركت ايراني:
پيمانكار موظف است كه حداقل ۵۱% هزينه هاي سرمايه اي طرح را به توان داخلي (كالا و خدمات ايراني) تخصيص دهد. در غير اين صورت جريمه خواهد شد.
۸- انتقال فن آوري و آموزش
الف) آموزش: ۱%رقم قرارداد به امر آموزش پرسنل و انتقال فن آوري اختصاص يافته است.
ب) انتقال تكنولوژي: پيمانكار با هماهنگي شركت ملي نفت ايران به تهيه برنامه اي جهت انتقال فن آوري و اجراي آن پس از تصويب شركت ملي نفت ايران موظف شده است.

ساعت ۲۰:۳۰ بيست ونهم بهمن ماه مجري برنامه از سيدمهدي ميرمعزي مديرعامل شركت ملي نفت، ماتسوئو رئيس اينپكس ژاپن وهدايت زاده مديرعامل شركت نفتي نيكو دعوت كرد تا پشت ميز انعقاد قرارداد بنشينند.
ميرمعزي در وسط قرار گرفت، سمت راست وچپ او به ترتيب ماتسوئو و هدايت زاده نشستند. وقتي آنها برسر جاي خود مستقر شدند، سپس مجري از بيژن زنگنه وزيرنفت، علي ماجدي سفير ايران در ژاپن، كاوامورا سفير ژاپن درايران به عنوان شاهدان امضاي اين قرارداد دعوت كرد. زنگنه درست پشت سرميرمعزي قرار گرفت. علي ماجدي پشت سر ماتسوئو و سفير ژاپن پشت سر هدايت زاده ايستاد. اسناد قرارداد را براي امضا آوردند و رأس ساعت ۲۰:۳۵ قرارداد ۲‎/۸ ميليارددلاري توسعه ميدان نفتي آزادگان ميان ايران وژاپن امضا شد.
آن زمان بود كه اعضاي هيأت ايراني و ژاپني ، نفس راحتي كشيدند چرا كه به خط پايان ماراتن نفتي آزادگان رسيده بودند.
شايد تا آن لحظه نه ايرانيها ونه ژاپني ها هنوز از فرجام قرارداد خبر نداشتند، روند مذاكرات سه سال اخير چنين تصوري را ايجادكرده بود كه ممكن است هردم ايران از ژاپني ها جواب «نه» بشنود حتي اگر قبل از شروع كار، طرف مقابل اعتباري سه ميليارددلاري به ايران اعطا كرده باشد چه آنكه نفوذ وقدرت تأثيرگذاري آمريكا برژاپن را آنقدر مي دانستند كه سبب شود ژاپن به اين قرارداد ، پشت پا بزند.
جريانات گذشته هم چيزي جزاين نشان نمي داد، اعلام انصراف تلويحي ژاپن پس از مدتها مذاكره آن هم درست در واپسين روزهاي مهلت مقرر،چنين فرضيه اي را قوت مي بخشيد كه آمريكا با يك مخالفت تند مي تواند نتايج مذاكره اي نفس گير را حتي در آخرين ساعتها به باد دهد. از سويي برخي آگاهان معتقدند روز امضاي قرارداد نيز به نحوي انتخاب شده بودكه رجال نفتي ايران در اوج كشاكش هاي سياسي داخلي وكمتر از ۴۸ ساعت مانده به انتخابات پرماجراي مجلس هفتم بتوانند با آسودگي پاي قراردادي را امضا كنند كه پس از پيروزي انقلاب، مشابه نداشت.
قراردادي ۲‎/۸ ميليارددلاري كه ژاپن را ۱۵ سال درايران ماندگار مي كند وتوليد نهايي حوزه آزادگان رادر مرحله اول به ۱۵۰هزار بشكه در روز و در پايان مرحله دوم به ۲۶۰هزار بشكه در روز مي رساند. اين درحالي است كه برآوردهاي مختلف ميزان ذخاير در جاي اين حوزه نفتي را از ۲۶ ميليارد بشكه تا ۷۰ميليارد بشكه اعلام كرده بودند.
اين حوزه نفتي ۱۵۰۰ كيلومتر مربعي كه وسعتي به اندازه توكيو، پايتخت ژاپن دارد، دومين ميدان نفتي بزرگ دنيا است كه قرارداد توسعه آن بين دومين مصرف كننده نفت جهان و دومين توليدكننده نفت اوپك امضا شد.
* شروع ماراتن
مهرماه سال ،۱۳۷۹ زماني كه سيدمحمدخاتمي رئيس جمهوري ايران از ژاپن بازديد مي كرد ، شش سندمهم بين ايران و ژاپن امضا شد. يكي ازاين اسناد اعطاي حق برتري مذاكره توسعه ميدان نفتي آزادگان به ژاپن بود.
در اين سند تحت شرايط سختي امضا شد. ژاپن از سوي آمريكا تحت فشار بود كه چرا خاتمي را دعوت كرده است واز سوي ديگر ايران تحت تحريم نفتي آمريكا قرار داشت وهزينه هاي توسعه ميادين براي ايران گران تمام مي شد. ژاپن آماده بود تا با كمترين نرخ ترجيحي اين كار را انجام دهد». اين را يكي از مطلعين نفتي به ما مي گويد.
ايران در قبال اعطاي «برتري مذاكره» كه ۲‎/۵ سال به ژاپن فرصت مي داد تا كارهاي مطالعاتي خود را انجام دهد سه ميليارد دلار خط اعتباري گرفته بود. مهلت ژاپن ۳۰ ژوئن ۲۰۰۳ به اتمام مي رسيد.
در فرصت ۲‎/۵ ساله، دولت « موري » ژاپن سقوط كرد و «كيوزومي» دولت جديد را تشكيل داد.
«شايد يكي از دلايل نه غير مهم سقوط دولت موري به گسترش رابطه ژاپن با ايران برگردد». اين نكته اي است كه يكي از كارشناسان سياسي مطرح مي كند به گفته اين كارشناس« موري» به شدت از سوي آمريكا تحت فشار بود».
۲۸ ژوئن سال ۲۰۰۳ هنوز دولت كيوزومي يكساله نشده بود. در اين روز سخنگوي دولت ژاپن رسماً اعلام كرد «نگراني ما از برنامه هسته اي ايران باعث شده است كه قرارداد توسعه ميدان نفتي آزادگان را امضا نكنيم».
آنچه امضاي اين قرارداد را بيش از پيش در معرض آسيب قرارداده بود، تقارن زمان انجام مذاكرات نهايي با فشارهاي بين المللي عليه برنامه هاي هسته اي ايران بود.درست در روزهايي كه جامعه بين المللي نسبت به پيشرفت فعاليت هاي هسته اي ايران ابراز نگراني مي كرد، ايران به جانبداري ازگروه القاعده وعمليات تروريستي متهم مي شد و وضعيت حقوق بشر درايران زير ذره بين قرار گرفته بود، دنيا به ژاپن ، متحد ديرينه ايالات متحده چشم دوخته بود تا ببيند در وضعيتي كه هرگونه سرمايه گذاري در ايران از سوي آمريكا تحريم شده سرانجام يك قرارداد نفتي بزرگ به كجا مي رسد؛ آن هم در شرايطي كه مقدمات انعقاد آن از مدت ها پيش فراهم شده و پيشرفت اوليه كار رضايت بخش مي نمود.
* ۶ ماه نفس گير
...اما گذشت زمان تحولاتي را رقم زد كه بالاخره با موضع گيري رسمي مقامات ژاپني، اميدها براي عقد قرارداد را بسيار ضعيف كرد.
در اين دوران، ايران روزهاي پرفراز و نشيبي را طي مي كرد، رفت وآمد مقامات و بازرسان آژانس بين المللي اتمي به ايران، سفرهاي مداوم مقامات بلندپايه ايراني به كشورهاي مختلف، و سفر همزمان وزيران خارجه فرانسه، آلمان و انگلستان به تهران همه در اين شش ماه رخ داد ودر نهايت ايران حاضر شد ضمن تعليق پروژه غني سازي اورانيوم، به پروتكل الحاقي منع گسترش سلاحهاي هسته اي بپيوندد.
در اين مدت، به تدريج علايمي آشكار مي شد كه نشان مي داد وزارت نفت به مذاكره با برخي شركتهاي نفتي ديگر روي آورده است چنان كه وزير نفت در سپتامبر سال۲۰۰۳ ميلادي اعلام كرد: «ژاپن حق برتري مذاكره را از دست داده و ايران با شركتهاي نفتي ديگر وارد مذاكره مي شود.»
با وجود اين خاتمي دراكتبر ۲۰۰۳ اعلام كرد: ژاپن هنوز حق برتري مذاكره دارد. ولي وزارت نفت براي مذاكره با برخي شركتها دست به كار شده بود.
مذاكره با توتال و استات اويل هم در همين راستا صورت گرفت، مذاكراتي نه چندان جدي كه مشخص مي كرد ايران هنوز به طور كامل از ژاپن قطع اميدنكرده و نيز پيشنهاد شركتهاي جايگزين احتمالي قابل توجه نبوده است.
عدم پيگيري مذاكرات وزارت نفت با شركتهاي ديگر نفتي دلايل مختلف داشت از جمله آنكه ايران حضور شركت توتال در چنين طرح بزرگي را آن هم با وجود اختلافات بر سر ميدان سيري «اي » و «آ » به صلاح نمي ديد، براي حضور شركت استات اويل هم ملاحظاتي وجود داشت كه پس از حرف و حديثهاي رشاوارتشا بين چهره هاي ايراني و مقامات شركت نروژي، واگذاري اين پروژه را مشكل ساز مي كرد. به اين ترتيب، روزها سپري شد تا آنجا كه كم كم سياست سكوت از سوي مقامات وزارت نفت در پيش گرفته شد.
اين زمان، قطعي بود كه مذاكرات با ژاپن، همزمان با بهبود نسبي چهره بين المللي ايران، به مرحله تازه اي وارد شد.
امضاي پروتكل الحاقي در بيست و هفتم آذرماه سال جاري و ابراز تمايل عملي ايران براي همكاري باجامعه جهاني و خروج ايران از بحران جهاني اوضاع را تا حدي مساعد كرد و رفت و آمدهيأت ژاپني به ايران شدت گرفت.
حدود دو هفته از امضاي پروتكل الحاقي نگذشته بود كه وزير امور خارجه ژاپن به ايران سفر كرد. پس از اين سفر، ايران مذاكره با ژاپن را ۱۰روز تمديد كرد و مهلت را ۲۲ ديماه قرار داد. تمديدي كه در اصل يك ماه طول كشيد و درنهايت به امضاي قرارداد توسعه ميدان نفتي آزادگان انجاميد.
 *رقيبان بيكار نمي نشستند
در اين دوران ، شركت هاي مختلفي مثل شركت هاي روسي و چيني براي مشاركت در طرح توسعه ميدان آزادگان به ايران ابراز تمايل كردند، همان طور كه ليبي، در آستانه ورود به دور جديدي از همكاري با جامعه بين المللي و به ويژه نزديكي به آمريكا، پيام هاي مثبتي به ژاپني ها مي فرستاد تا بدانند كه براي تأمين نفت خود مي توانند روي اين كشور عربي حساب باز كنند.
اما دليلي كه سبب شد هيچ يك از اين دو كشور، چه ايران و چه ژاپن تحمل از كف ندهند، همچنان مذاكرات طولاني را پيش ببرند و به سوي شركت هاي ديگر نروند، در منافع متقابل و غير قابل انكار طرفين نهفته بود.
از يك سو، در شرايطي كه فشارهاي سياسي وبين المللي عليه ايران روز افزون مي شد، امضاي يك قرارداد ۲‎/۸ ميليارد دلاري آن هم در حوزه نفتي و مهمتر از آن با متحد ديرينه آمريكا، موفقيت بسيار بزرگي به شمار مي رفت و از سوي ديگر منافع اقتصادي اين قرارداد براي ژاپن تازه كار در طرح هاي بالا دستي نفت آنقدر بود كه براي انعقاد آن حتي حاضر شود به آمريكايي ها امتيازي در حد اعزام نيرو به عراق بدهد.
* پايان ماراتن
پس از امضاي قرارداد در مهمانسراي وزارت نفت، سيد مهدي حسيني سرتيم مذاكره كننده ايراني پشت تريبون رفت. او در سخنراني خود كه به زبان انگليسي بيان مي شد، اين قرارداد را يك قرارداد «برنده ـ برنده» ناميد. قراردادي كه معتقد بودهيچ بازنده اي در آن وجودندارد.
زماني كه اين نكته سيد مهدي حسيني را به يكي از اعضاي مذاكره كننده گفتيم و نظر او را جويا شديم به يك ضرب المثل قديمي انگليسي اشاره كرد و گفت:«قرارداد منصفانه قراردادي است كه در آن هر دو طرف برنده اند.»
اين قرارداد هم مي توانددر چارچوب همان حرف آدام اسميت باشد كه «كسي كه مي خرد و كسي كه مي فروشد هر دو احساس رضايتمندي مي كنند. خريدار از اين راضي است كه جنس ارزاني خريده و فروشنده از آن بابت راضي است كه با سود مناسب فروخته است.»
شايد يك جنبه از رضايتمندي بين ايران و ژاپن، مدت زمان حضور ژاپني ها در ميدان نفتي آزادگان باشد. ژاپني ها خواستار حضور ۲۰ ساله در اين ميدان بودند، ايران به دنبال حضور ۱۰ ساله و اما در نهايت اين حضور از زمان بهره برداري ۱۲‎/۵ سال است و با توجه به ۲ سال فاصله تا شروع بهره برداري به ۱۵ سال مي رسد.
زماني كه قرارداد بين كارفرماي پروژه و كنسرسيوم اينپكس كه ۷۵ درصد قرارداد را در اختيار گرفته و نيكو كه ۲۵ درصد مابقي پروژه را دارد، امضا شد يكي از حضار گفت:« بالاخره فيل را هواكرديم... .»