مترجم: شيلا ساساني نيا ـ منبع: گاردين
درست يك دهه پيش در او ج افسردگي روحي و اعتياد به الكل و موادمخدر، مل گيبسون از وسوسه خودكشي و پرت كردن خود از پنجره يك ساختمان مرتفع سخن گفته بود، اما او نه تنها از اين كار منصرف شد بلكه به انجيل روي آورد و اين كتاب مقدس بهانه اي شد تا گيبسون تازه ترين فيلم جنجال برانگيزش را بسازد. «مصايب مسيح» فيلمي كه گيبسون ميليونها دلار از ثروت شخصي اش را صرف ساخت آن كرده، هفته گذشته به نمايش درآمد و شايد در كمتر محفل سينمايي اي از اين فيلم مهم و جنجالي كه برخي صحنه هاي پرخشونت و حساس آن به لحاظ مذهبي، منتقدان، سياستمداران و روحانيون مسيحي را برآشفته است يادي نشود.
برخي از تماشاگران فيلم را پسنديده اند در حالي كه برخي ديگر از آن ابراز انزجار كرده اند اما به هر حال اكران فيلم اين حسن را داشت كه پس از گذشت چندماه از تبليغات زودهنگامي كه براي فيلم صورت گرفته بود، تماشاگران بتوانند به دور از هرگونه جنجال و هياهوي مطبوعاتي و تبليغاتي نظر خود را درباره فيلم ابراز كنند. براي شروع كار بد نيست به تاريخ و زمان بندي ماهرانه و يا شايد رندانه اكران فيلم اشاره كنيم. نمايش افتتاحيه مصايب مسيح روز چهارشنبه بود. انتخاب اين تاريخ براي اكران كمي عجيب و شبهه برانگيز است چرا كه در آمريكا بيشتر فيلمها روز جمعه به اكران افتتاحيه گذاشته مي شوند. با كمي دقت و رجوع به تقويم ميلادي قضيه شفاف مي شود. روز چهارشنبه در مذهب مسيحيت به «چهارشنبه خاكستر» معروف است و در حقيقت نخستين روز از ايام روزه در مذهب مسيحيت است. وقتي قرار باشد فيلمي مهم و پرسرو صدا به بازار سينما عرضه شود قطعاً جايي براي اماها و شايدها باقي نمي گذارد و «مصايب مسيح» به عنوان يك فيلم اين چنيني از كوچكترين جزئيات غافل نمانده است! اين فيلم كه همزمان در بريتانيا و آمريكا در بيش از ۴۰۰۰سالن سينما به نمايش درآمده انتظار مي رود در آمريكا فروش خوبي داشته باشد. «مصايب مسيح» با ۲۵ميليون دلار بودجه ساخته شد و شايد در اينگونه مواقع است كه صنعت فيلمسازي براي ارائه فيلمهاي مهم و درخشان خود به افرادي مثل مل گيبسون و امثال او كه حاضر به سرمايه گذاري شخصي باشند نياز پيدا مي كند.«مصايب مسيح» داستان ۱۲ساعت پاياني زندگي حضرت مسيح را به تصوير مي كشد و گيبسون كه تهيه كننده، كارگردان و يكي از فيلمنامه نويسان مشترك آن بوده در برابر وسوسه بازي در نقش اول اين فيلم ـ كه در نهايت آن را به بازيگر جوان آمريكايي جيم كاوي يزل سپرد ـ مقاومت بسياري كرده براي مونيكا بلوچي (مالنا) نيز براي بازي در نقش مريم مجدلپه در نظرگرفته مي شود؛ نقشي نامتعارف با ساير بازيهاي اين بازيگر محبوب اما تا حدي معمولي. «مصايب مسيح» نيز به مانند ديگر فيلمهاي مهم از گوشه و كنايه هاي تيز منتقدان درامان نمانده است. گفته مي شود كه فيلم نه به زبان انگليسي بلكه مخلوطي از لاتين، عبري و زبان باستاني آرامي است كه براي رفاه حال تماشاگران زيرنويسهاي انگليسي نيز دارد. گفته مي شود كه فيلم براي نمايش در آمريكا درجه «R» گرفته و اين نه بخاطرمحتواي غيراخلاقي و صحنه هاي مستهجن بلكه بخاطر خشونت آن است، گفته مي شود كه فيلم تاريخ و داستانها و روايت هاي انجيلي را نشانه گرفته است و گفته مي شود كه…
بي شك تاكنون بيشترين انتقاد وارده به اين فيلم بخاطر خشونت مطرح شده در آن بوده است و چه آنهايي كه فيلم را ديده اند (معمولاً تعداد معدودي از افراد موفق به ديدن توليدات مهم هاليوود پيش از اكران رسمي مي شوند) و چه آنها كه آن را نديده اند برروي اين موضوع جنجال برانگيز توافق نظر دارند. يكي از منتقدان مهم آمريكايي معتقد است: «مصايب مسيح» فيلمي سرشار از خون و خونريزي است و البته پر از خشونت. من فكر مي كنم درك او (گيبسون) از فيلمسازي همين است.» با اين حال بيشترين جنجالي كه اين فيلم در ميان منتقدين و بسياري از صاحبنظران تاريخي و مذهبي به پا كرده برروي تصويري متمركز شده است كه «مصايب مسيح» از رفتار يهوديان ارائه مي دهد. گيبسون به دفعات به خاطر نشان دادن تصوير خشن قصي القلب از شخصيتهاي يهودي در فيلم و متهم كردن يهوديان به كشتن مسيح محكوم شده است و آنچه آتش اين انتقاد را تيزتر كرد مقاله اي بود كه سال گذشته در نشريه نيويورك تايمز به چاپ رسيد و در آن از گيبسون به عنوان يك كاتوليك دو آتشه و سنت گرا يادشده بود. حال به گفته بسياري «مصايب مسيح» ساخته فيلمسازي است كه پيرو كليساي كوچك و گمنامي است كه مشروعيت واتيكانII، فتواي صادرشده توسط پاپ ژان سيزدهم در اواسط دهه ۱۹۶۰ را تاحدي كليساي كاتوليك را از قيد تعصب نجات داد به زير سؤال برده است.پاپ ژان سيزدهم معتقد بود: «مي خواهم پنجره هاي كليسا را باز بگذارم تا بتوانيم بيرون را ببينم و مردم نيز بتوانند برما و كليساي ما مشرف باشند.» با اين حال سنت گرايان كاتوليك با ايده هاي روشنفكرانه او مخالف هستند و هنوز هم مراسم عشاءرباني خود را به زبان لاتين برگزارمي كنند و مشروعيت هرپاپي را پس از واتيكان II به رسميت نمي شناسند. گيبسن ۴۸ساله در گفت وگو با نشريه نيويورك تايمز با اشاره به موج منفي انتقادات خاطرنشان ساخت واقعاً بس است! آنها سعي مي كنند مرا يك دين پرست ديوانه جلوه دهند و تنها كاري كه من مي كنم دعاست؛ دعا براي خودم، خانواده ام و همه دنيا.» با اين حال شايد سابقه خانوادگي گيبسون نيز دراين ماجرا بي تأثير نباشد. هوتون گيبسون، پدر ۸۵ساله مل گيبسون نيز پيش از اين با چاپ كتابهايي همچون «آيا پاپ كاتوليك است» و يا «دشمن دراينجا» سابقه جنجال برانگيز درخشاني داشته.
او پس از اظهارنظرهايي بي محابا درباره واقعه يهودكشي كه سال گذشته درنشريه نيويورك تايمز به چاپ رسيد آرام گرفت. اما آيا ديدگاههاي او درمورد واقعه هالاكاست (يهود سوزي) برافكار پسرش بي تأثير نبوده اند؟ با اين حال مصاحبه هاي تلويزيوني گيبسون پسر گويا تاكنون چندان قانع كننده نبوده. اوايل امسال گيبسون درگفت وگويي كه از او درباره اعتقادش به واقعه يهودسوزي پرسشي شده بود، گفت: بله كه اعتقاددارم. جنايت هاي بسياري رخ داد. جنگ وحشتناك است. جنگ جهاني دوم دهها ميليون نفر را كشت. برخي از آنها يهوديان اردوگاههاي كار اجباري بودند. خيلي ازمردم مردند. در اوكراين درخلال سالهاي ۱۹۳۳ـ۱۹۳۲ مردم با مرگ و قحطي دست وپنجه نرم مي كردند. و حال داشتن اين ديدگاه تاريخي به منزله يك خودكشي حرفه اي براي يك چهره طرازاول هاليوودي است. درحال حاضر گروهها و اقليتهاي يهودي نگرانند تصوير منفي ارائه شده از پيشوايان ديني آنها دراين فيلم به احساسات ضديهوديت دامن بزند، احساساتي كه يهوديان را مسبب مرگ مسيح مي دانند!
گيبسون درگفت وگو با لس آنجلس تايمز درباره موجي از يهودستيزي كه به گفته بسياري با اين فيلم به پا خواهدشد، گفت: «واقعاً از اين واكنش حيرت زده ام و واقعاً نمي دانستم كه اين اتفاق رخ خواهدداد.»
با اين حال بسياري ازمنتقدان خاطرنشان ساخته اند كه موج ضديهوديت نسبت داده شده به فيلم مي تواند دركشورهاي مختلف درمعرض برداشتهاي متفاوت قرارگيرد.
بطوري كه يكي از منتقدان مي گويد: «مطمئناً دوست ندارم اين فيلم را در ورشو ببينم.»
ايا تيلور منتقد سينمايي لس آنجلس تايمز كه از قضا يهودي است، مي گويد: اگر فيلم در چارچوب هاليوودي ضديهود تعبير شود گيبسون از دور فيلمسازي خارج خواهدشد. اما اگر فيلم فروش خوبي كند مطمئناً مجدداً از گيبسون استقبال خواهندكرد و فيلم گيبسون فروش خواهدكرد.
گيبسون درحالي كه گوش خود رادر برابر گوشه و كنايه هاي مطبوعاتي و تبليغاتي رسانه ها گرفته است سياستي دوستانه درقبال گروههاي مذهبي كه نقش سرنوشت سازي در فروش يا شكست فيلمش دارند در پيش گرفته.
او ازگروهي از رهبران مذهبي براي ديدن اكران خصوصي فيلم دعوت به عمل آورده و علاوه بر آن با سفر به آمريكا فيلم را به گروهها و اقليتهاي مختلف كليسايي معرفي كرد. پيتر رينر، منتقد نشريه نيويورك مي گويد: هركاتوليك كليسا برويي به ديدن فيلم خواهدرفت. اين فيلم مرا به ياد فيلم «مسيح» در دهه ۱۹۷۰ مي اندازد كه بيش از هر فيلم ديگري دردنيا تماشاگر داشت.»
گيبسون ازمدتها پيش روي اين فيلم كاركرده. به عقيده بسياري، گيبسون واقعاً گويي در ساخت اين فيلم از خود بيخود شده بود. برداشت ۲۵ميليون دلار از حساب بانكي شخصي براي ساخت فيلمي درباره اعتقادات مذهبي و تسكين آن و جوان ناآرام ديني؟! آيا اين استراليايي «شيردل» عقل خود را ازدست داده است؟ پاتريك گلداستين از نشريه لس آنجلس تايمز مي گويد:« روال كار در هاليوود اين است كه از جيب مباركتان خرج نمي كنيد اول همه فكرمي كردند كه او عقلش را ازدست داده، اما بعداً مشخص شد كه او واقعاً چندان هم بي سياست نبوده.»
با اين حساب فيلم گيبسون فروش هنگفتي خواهدكرد. آنقدر كه فيلمسازش بخواهد با آن براي خود يك كليساي بزرگ بسازد. اما آيا اين فيلم خواهدتوانست گيبسون را درمقام كارگرداني همچنان در هاليوود در صحنه نگه دارد.
يك كارشناس سينمايي معتقداست: «بسياري از مردم به خودشان دلداري مي دهند كه اين درهرحال يك فيلم مل گيبسوني است. همان آدم كمدي سابق.» اما براي بعضي ها جنبه مذهبي ـ سياسي فيلم برآن حس كمدي ماجرا غلبه مي كند.
فرانك ريچ، منتقد نيويورك تايمز مي نويسد: «مي خواهم او را بكشم. روده هايش را به سيخ بكشم و گردن سگش را ببرم!» و حتماً همه مي دانيد كه جنجال برانگيز بودن يك فيلم فاكتوراصلي فروش آن است. حال برمي گرديم به اول ماجرا: آيا همه اينها نقشه اي ازسوي يك ستاره موفق هاليوودي براي ارائه چهره اي روشنفكرانه ازخود است؟ يا آنكه گيبسون غرق دراعتقادات مذهبي خودش شد. گلداستين معتقداست: «من فكرمي كنم او با اعتقادات خودش روراست است و وقتي با اعتقادات خودتان روراست باشيد گاه به آنها تعصبي كوركورانه مي ورزيد و قادر به ديدن هيچ چيز ديگري به جز آنها نمي شويد!»