فاطمه اميري
در يك سي.دي كه توسط يكي از كانديداها ارائه شد با استفاده از ريتم شش و هشتي و تغيير يكي از آهنگهاي لوس آنجلسي، «مجلس» به جاي «دلبري» نشسته بود كه آقاي كانديدا قصد رسيدن به آن را داشت.
گوش ها مي شنيد و چشم ها مي ديد؛ گاه نيز لبها به خنده اي باز مي شد، اما در ذهن جاي نمي گرفت.
آنان كه در هفتمين دوره انتخابات مجلس باسيلي از جملات، واژه ها و كلمات در قالب شعارهاي انتخاباتي پاي به ميدان رقابت گذاشتند، بدون شك چشم به تأثير جادويي كلمات و جملات برفكر و ذهن مخاطبان و جلب آراي آنها داشتند.
رقابت هاي انتخاباتي هفتمين دوره مجلس پر بود از واژه ها و كلماتي كه از فرط تكرار و بي آن كه از پشتوانه اجرايي برخوردار باشند به مجموعه اي از شعارها و جملات فرسوده تبديل شد كه غالباً به جاي دلها بر درو ديوار شهرها و صفحات روزنامه ها و كاغذها نشست.
حقوق بي كاري براي همه
بر بوم تبليغاتي هفتمين دوره انتخابات مجلس علاوه بر نام يكهزار و ۲۰۰ كانديداي مستقل نام بيش از ۱۴ ائتلاف، حزب، تشكل و جمعيت به چشم مي خورد. در سراسر يك هفته اي كه رقابت هاي انتخاباتي در جريان بود، هيچ حرفي در باره اين كه اشخاص، احزاب و گروههاي حاضر در انتخابات چگونه و با چه راهكاري مي خواهند به شعارها و وعده هاي خود عمل كنند گفته نشد.
حتي مجالي براي طرح اين سؤال هم پيش نيامد كه تا پيش از انتخابات بسياري از اين احزاب و تشكلها كجا بودند و چه مي كردند كه حالا براي تصاحب كرسي هاي مجلس، اين گونه كلمات و جملات را به بند مي كشند. در اين ميان كانديداهاي مستقل هم بر تنور داغ شعارسازي و بازي كلمات دميدند و با هر لحن و سبك متعارف و غير متعارفي، وعده هايي دادند كه عمل به آنها تنها در توان يك تشكيلات منظم، دقيق و برنامه دار است. چنانچه يكي از كانديداها «حقوق بيكاري براي همه» را شعار انتخاباتي خودش قرار داد و يكي ديگر هم گفت كه «ايجاد فوري راهكار مذاكره با ايالات متحده آمريكا» و «بررسي فوري لغو ممنوعيت استفاده از آنتن هاي ماهواره اي» در رئوس برنامه هايش بعد از ورود به مجلس است. او همچنين در اطلاعيه اي كه درباره سوابق و طرحهاي خود منتشر كرده بود، از تصويب قانوني هم سخن گفت كه: «با تصويب اين قانون مهم مدت نمايندگي مجلس از ۴ سال به ۱۰ سال افزايش مي يابد و صرفه جويي دهها ميليارد توماني خواهيم داشت...»
زوال واژه ها
اگر هدف كانديداهاي نمايندگي مجلس اين بود كه با به كارگيري برخي واژه ها و پيش كشيدن بعضي مطالبات آراي مردم را به سوي خود جلب كنند؛ اما در كشاكش رقابت هاي انتخاباتي مردم برخي از شعارهاي انتخاباتي و محتواي آنها را براي يكديگر نقل مي كردند و مي خنديدند.
چرا كه بسياري از آنها مي دانستند براي تحقق آن رؤياها و آرمانها راهي طولاني بايد طي شود.
دكتر ابوالحسن نجفي (مدرس دانشگاه) مي گويد: «وقتي ما كلمات را به كار مي بريم، هر جاـ چه در ادبيات و چه در زبان روز مره و غيره ـ براي اين است كه اطلاعي را به ديگري بدهيم.» مطمئناً تأثير گذاري اين اطلاع رساني زماني بيشتر خواهد بود كه گوينده آگاهانه از واژه ها و كلمات بهره برداري كند. اما در رقابت هاي انتخاباتي مجلس اين منظور در حجم گسترده تبليغات و شعارهاي مطرح شده گم و ناپيدا بود. در واقع بسياري از اين شعارها حتي از ويژگي تأثير گذاري آني تبليغات هم عاري بود. در يك سي.دي كه توسط يكي از كانديداها ارائه شد با استفاده از ريتم شش و هشتي و تغيير يكي از آهنگهاي لوس آنجلسي، «مجلس» به جاي «دلبري» نشسته بود كه آقاي كانديدا قصد رسيدن به آن را داشت. يك كانديداي ديگر نمايندگي مجلس در بروشور تبليغاتي خودش نوشته بود: «خيلي مخلصيم ميرزا، جون داداش اين تو بميري از اون تو بميري ها نيست.» او در بروشور ديگري هم آورده بود: « واينك گاه آن رسيده تا شما ياوران هميشه مؤمن با يك يا علي گفتن بپا خيز يد و اين بنده حقير را در سفري خطير ياري فرماييد. صفاي قدمتون، عزت زياد..» جمشيد اسكويي طراح و برنامه ريز يك شركت تبليغاتي كه در زمينه تبليغات و رسانه ها نيز داراي تخصص است مي گويد: «درست است كه در تبليغات هميشه تأكيد بر يك كلمه كليدي وجود دارد، اما چه زبان شعر، چه زبان عاميانه و هر شكل ديگري كه در تبليغات استفاده شود، اگر عاري از معني و مفهوم خاصي باشد، به يك جمله بي خاصيت تبديل مي شود كه مردم را وادار مي كند به آن بخندند. هر چند خنداندن، به تعجب واداشتن و ايجاد سؤالي كردن در تبليغات از اهداف مهم و قابل تأمل به شمار مي روند، اما نوع جنس، كالايا هدف مورد تبليغ است كه اين صورتها را در تبليغ جاي مي دهد. تبليغات براي مكاني مثل مجلس كه قرار است در آن حرفهاي جدي مربوط به وضعيت يك كشور ردو بدل شود، حتي اگر به زبان طنز و شعر هم باشد بايد آن مفهوم و معني غايي خودش را مبني بر اهميت اين جايگاه برساند.والا مثل خيلي ديگر از تبليغات كالا و جنس، واژه هاي به كار رفته در اين شكل تبليغات هم رو به زوال مي رود.» انتخابات هفتمين دوره مجلس در عين حال يكي از پر شمارترين انتخابات از لحاظ تعداد و حجم مستقل شعارهاي مطرح شده بود.
گردگيري از كلمات
زمستان ۲۴ سال پيش وقتي نخستين دوره انتخابات رياست جمهوري برگزار شد، بيشترين رأي را كسي به دست آورد كه كمترين حجم تبليغات را در روزنامه ها و رسانه هاي آن زمان به خود اختصاص داده بود. از آن زمان تاكنون سالهاي زيادي گذشته و انتخابات متعددي هم برگزار شده است. در همه اين سالها ـ غير از خرداد ۷۶ كه در آن هم كانديدايي كه سهم تبليغات مستقيم مطبوعاتي او از نظر سطح زير چاپ حدود ۵‎/۵ برابر و از نظر تعداد ۲‎/۳ برابر كانديداي ديگر بود، رأي كمتري به دست آورد ـ مدام بر سهم و نقش تبليغات بر جلب آراي مردم افزوده شده است. به طوري كه ديگر كسي از صرف مبالغ هنگفت براي اين كار تعجب نمي كند. اما در تبليغات غير از به كارگيري پوستر، تراكت، بيلبورد و آگهي هايي كه به روز نامه ها داده مي شود، متن يا همان محتواي شعارهاي انتخاب شده نيز مهم است.
ايجاد رفاه اجتماعي، اقتصادي، توجه به مسائل جوانان و احقاق حقوق زنان در ميان شعارهاي مطرح شده در تبليغات رقابت هاي هفتمين دوره انتخابات مجلس بيشترين فراواني را داشت. واژه هاي عدالت، توسعه و اعتدال در رديف هاي بعدي قرار مي گيرند. دفاع از قانون اساسي و حقوق مردم، آزادي انديشه و توجه به وضعيت اقشار آسيب پذير و كم در آمد از ديگر نكات مطرح شده در شعارهاي انتخاباتي دوره هفتم مجلس بود كه بيشتر محور تبليغات احزاب، ائتلافها و جمعيتها برمبناي آنها شكل مي گرفت. اما چه اتفاقي افتاد كه حتي خواندن و شنيدن شعارهاي آميخته با اين مفاهيم نيز نتوانست در ذهن شنوندگان رسوب كند و مبناي انتخاب نمايندگان قرار بگيرد؟! كساني كه به پاي صندوقهاي رأي رفتند هم صرف گرايش اشخاص به تجمع هاي حزب گونه را ملاك انتخاب خود قرار دادند نه شعارهاي مطرح شده از سوي آنها را. نويسنده اي معتقد است براي سياستمداران، زبان علاوه بر جنبه اطلاع رساني، ابزار تأثير گذاري هم هست و سياستمداري كه نفوذ كلامش را از دست بدهد، مخاطبانش را هم از دست خواهد داد: «زبان سياستمداران ما در اثر تكرار و عدم تحول دچار فرسودگي و تهي از تأثير گذاري شده است و كمتر مي بينيم سياستمداري بتواند با بيان خود و به كارگيري واژه هاي نادر و تازه توجه مخاطبان را به سوي خود جلب كند.» ژان كوكتو شاعر، نويسنده و فيلمساز مي گويد: «كلمات زبان براثر تكرار گرد روي شان را مي گيرد.» در واقع پس از دوم خرداد ۷۶ بود كه باورود مجموعه اي از اصطلاحات، واژه ها و تركيب هاي نو و بديع از گفتار و ادبيات سياسي كشور غبار روبي شد. موجي كه آن زمان در گفتار سياسي اشخاص ايجاد شد، بزودي به ساحل سكون رسيد و بازهم تكرار اين اصطلاحات مجموعه اي سرد و بي روح خلق كرد.
|||
اكنون هم اگر از هر كدام طرح كنندگان شعارهاي تبليغاتي مجلس هفتم سؤال شود كه چگونه مي خواهند به وعده هاي خود عمل كنند، پاسخ صريح و دقيقي نخواهند داشت.در اين انتخابات نيز كلمات و واژه ها به راحتي خرج شدند، بي آن كه طراحان و ارائه دهندگان آنها حاضر به پرداخت هزينه اي براي عملي كردن آنچه گفته اند، بشنوند. شايد زمان آن رسيده كه براي استفاده نابجا و نادرست از بار عاطفي و احساسي، مذهبي خبري و حماسي كلمات چاره اي شود؟!