مهري حقاني
پاتيناژ پس از سالها متروك ماندن، دوباره راه اندازي شده است. البته زيرمجموعه اصلي اين رشته يعني اسكي نيز هرچند همچنان برقرار ماند اما زماني مي توانست به عنوان يك ورزش نه چندان با ارزش مطرح شود و بيم آن مي رفت كه به انزوا برود.
با اين حال هر چند جامعه شناسي تغييرات نشان داده سخت ترين يخ ها نيز در نهايت يك روز آب مي شوند، اما تأسيسات گران، قديمي، اما بازسازي شده سالن اسكيت يخ آزادي دوباره مي تواند پس از سه چهار روز يخ بزند و تجربه سرخوردن جديدي را براي انرژي تلنبار شده جوانان ايراني مهيا كند. اين گشايش چندقيد دارد: به كارگيري عبارت اسكيت روي يخ به جاي پاتيناژ، فعاليت در گرايش سرعت و حذف بعد نمايشي آن و شروع كار با آقايان.
ورزشهاي زمستاني از جمله پرطرفدارترين رشته هاي ورزشي هستند. هر چند در نگاه نخست به نظر مي رسد شرايط آب وهوايي و جغرافيايي خاستگاه اين بازيها در به وجود آوردن و رشد و تنوع آنها نقش اساسي داشته اما كاركرد گسترده اين رشته ها موجب همه گيري و جهاني شدن آنها در شرايط متنوع آب وهوايي شده است. برف و يخ به عنوان پيش زمينه اصلي خانواده ورزش اسكي به اين رشته ورزشي جذابيتي فراتر از بعد حرفه اي و قهرماني آن مي بخشد. بنابراين بيراه نيست كه اغلب گروههاي سني از مشتاقان و طرفداران اين بازيها باشند.
سابقه اسكيت روي يخ به پيش از ميلاد برمي گردد. شكارچيان به ويژه در مناطق شمالي قاره اروپا براي شكار يا فرار از دست دشمنان ترجيح مي دادند روي يخ سر بخورند. بدين ترتيب با استخوانهاي حيوانات درشت هيكل براي خود كفشهاي مخصوصي مي ساختند. سپس اين روال تا آنجا ادامه يافت كه دركشورهاي اسكانديناوي و آلمان در قالب برگزاري مسابقه اجرا شد. درقرن نوزدهم وقتي آمريكا مستعمره هلنديها و انگليسي ها شد آنها اسكيت هايشان را هم به همراه خود به آنجا بردند.
چنانكه در پارك مركزي نيويورك ۵۰ هزارنفر از مردم فقير، ثروتمند، كودك و بزرگسال و حتي گاهي حيوانات آنها ديوانه وار اسكيت مي كردند.
اينك آنچه در جهان و هر ساله تحت عنوان مسابقات جذاب اسكيت روي يخ برگزار مي شود شامل دو رشته سرعت و بازيهاي نمايشي است. بازيهاي نمايشي در سطح كودكان و بزرگسالان برگزار مي شود كه به صورت تك نفره و دونفره، تلفيقي از هنرهاي نمايشي و تكنيك هاي حرفه اي اين رشته ورزشي است. پايه امتياز براي اين ورزشكاران تا نمره شش در نظر گرفته شده كه بستگي تام به نظر هيأت داوران دارد. نخستين دوره مسابقات اسكي روي يخ سرعت در سال ۱۸۸۹ در آمستردام هلند برگزار شد و پس از آن اتحاديه بين المللي اسكيت ISU در سال ۱۸۹۲ پايه گذاري شد.
در ايران همزمان با بازيهاي آسيايي سال ۱۹۷۴ تهران سالن ۱۲ هزارنفري آزادي راه اندازي شد كه درپي آن، مجموعه آزادي و دهكده المپيك نيز ساخته شد. يكي از قابليتهاي اين سالن چند منظوره سيستم برودتي آن براي بازي اسكيت روي يخ است. نيمه بهمن ماه امسال نيز براي نخستين بار پس از يك وقفه ۲۷ ساله تأسيسات و لوله هاي سرمازاي سالن ۱۲ هزارنفري مجموعه آزادي به كار افتاد. تجربه وجود اين رشته ورزشي در سالهاي پيش از انقلاب در اين سالن و يك سالن خصوصي در سطح شهر تهران بيشتر در بعد تفريحي آن خلاصه مي شد. حال بايد ديد طرح دوباره اين بازي مفرح و گنجاندن آن در جدول تقريباً خالي و نه چندان پررونق تفريحات و سرگرمي هاي نسل جوان و نيز در برنامه كاري و حرفه اي فدراسيون هاي ورزشي چگونه پي گرفته خواهد شد.
بخش نمايشي در انزوا
پايان زمستان براي رئيس فدراسيون اسكي به عنوان مرجع اصلي از سرگيري اين بازيها با هيجان مضاعفي گويا همراه است. او تأكيد مي كند: «پاتيناژ يك واژه فرانسوي است، بهتر است بنويسيد اسكيت روي يخ.
قبل از انقلاب در مجموعه ورزشي آزادي و قصر يخ اين بازي برگزار مي شد كه بعد از انقلاب ۲۷ سال تعطيل بود ولي چون جزو ورزشهاي مدال آور زمستاني به ويژه المپيك زمستانه است، سازمان با از سرگيري دوباره آن موافقت كرد كه در بخش سرعت ۱۰۰۰ و ۱۵۰۰ متر و بيشتر در بعد قهرماني مطرح شد. بخش همگاني و تفريحي آن نيز وجود دارد ولي ترجيح مي دهيم درقسمت آكروبات كه بخش نمايشي آن است وارد نشويم. چون اين ورزش جزو بازيهاي آسيايي و المپيك است . فدراسيون در نظر دارد بيشتر بعد قهرماني آن را فعال كند كه البته چنين چيزي زمان بر خواهد بود. از طرفي با توجه به اينكه فصل زمستان، محدود به چهار پنج ماه است ورزشكاران اسكي بعد از پايان فصل زمستان مي توانند فعاليت خود را در اين رشته ارائه دهند.»
شمشكي در مورد مقدمات راه اندازي دوباره اين رشته مي گويد: گزارشهايي به مسؤولان سازمان تربيت بدني داده شد و آقاي مهرعليزاده از سالن ۱۲ هزارنفري بازديد كرد. تمام تأسيسات و امكانات يخ ساز آماده بود و اين سرمايه كه ميليونها تومان ارزش داشت بي استفاده مانده بود.البته اين سالن چند منظوره براي مسابقات واليبال، كشتي، برگزاري همايش و همينطور تأسيسات اسكيت روي يخ تأسيس شده كه براي ساخت آن در شرايط فعلي بايد هزينه اي حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ ميليون تومان صرف كرد. اما اين سالن موجود بود و كاركنان مجموعه سالن را با كمترين هزينه و بعد از دو سه سال فعال كردند.
با توجه به استقبال زيادي كه شده و در حيطه مسؤوليتي كه به فدراسيون اسكي سپرده شده در نظر داريم بيشتر روي بعد قهرماني آن كار كنيم. بخش نظارت آموزش و قهرماني با ماست كه براي آغاز كار با يك مربي قزاقستاني، ۳۰ نفر را تحت آموزش قرار داديم اما اين كلاسها بايد توسعه داده شود.
حسن ضياءآذري مديركل مجموعه آزادي در مورد ويژگي هاي فني اين سالن مي گويد: در سالهاي اخير بحث بهره برداري اين سالن از طرف سازمان تربيت بدني مطرح شده بود اما راه اندازي اين سالن مستلزم يكسري مسائل اعتباري هم بود. قسمت اعظم سيستم انتقال برودت دچار پوسيدگي شده بود كه همه تعويض شد. سيستم ها و خدمات زيادي روي پمپ ها و چيلر انجام شد و دو دستگاه برج خنك كننده خريداري شد. همينطور لوله و كانال كشي جديد انجام شد. ورزشگاه آزادي در حد توان به عموم خدمات ارائه مي دهد ممكن است از نظر زماني محدود باشد تا تعداد بيشتري از اهالي ورزش جلب آن شوند و همينطور در اين مدت نهادهاي ديگر بخش خصوصي وارد شوند اما در كل وظيفه ما در اين بخش دادن دو پيام مهم بود. از امروز براي برگزاري مسابقات روي يخ آماده ايم و دوم اينكه به علاقه مندان برگزاري مسابقات و هرگونه برنامه دراين رشته امكانات بدهيم. در نتيجه ما با يك ديد انتفاعي حداقل در كوتاه مدت جلو نيامديم.
با اين حال بايد ديد طرح دوباره پاتيناژ به ويژه با ديد حرفه اي و نه تزئيني چگونه برنامه كاري خود را به ويژه براي رسيدن به اهداف ترسيم شده، تنظيم مي كند. همانطور كه يك كارشناس ورزشي مي گويد: پاتيناژ فن حركت سريع و موزون روي يخ است. حس تعادل، حركات ورزشي صحيح و قشنگ روي يخ كه نامتعادل ترين سطح است. حالا جنبه هاي تزئيني هم هست اما بايد ديد اين بازگشايي با كدام هدف صورت گرفته است؛ اگر جنبه رسمي به آن داده شود مثل دووميداني و شنا خوب است و باعث پيشرفت كل ورزش به ويژه براي بانوان مي شود و يك رشته به رشته هاي بانوان اضافه مي شود و كمك به ورزشهاي ديگر هم مي شود. حركت روي يخ موجب تقويت پاهاي ورزشكار، آموزش تعادل روي سطح و تقويت توان ماهيچه ها مي شود. در نتيجه اين ظرفيت را دارد كه تقريباً يك ورزش پايه باشد كه به ديگر ورزشها هم ياري برساند چون فن تعادل را مي آموزد و از سويي به قوه تمركز كمك مي كند.
قبل از انقلاب تازگي اين ورزش و برخي ويژگي هاي ديگر موجب شده بود اين ورزش صرفاً به عنوان يك سرگرمي لوكس مطرح شود طبيعي بود كه چنين برداشتي بهره اي نخواهد داد و چون بار تزئيني دارد و مخالفت ها را برمي انگيزد، هر چند كه از يك نگاه فراگير آراستگي جزو لوازم اين ورزش است و مبناي امتياز رأي داور محسوب مي شود. چرا كه ورزشكار پاتيناژ حتماً بايد آراسته باشد، اين يك قانون نانوشته است. حال بايد ديد فدراسيون به عنوان متولي اين برنامه چه امكانات و حمايتهايي مي كند كه بهترين راندمان به دست آيد تا جنبه هاي ورزشي اين رشته رشد پيدا كند.
مجتبي سرمدي رئيس كميته اسكيت روي يخ مي گويد: با راه اندازي پيستهاي ارزان قيمت مي توانيم در مناطق سردسير حداقل براي چهار تا پنج ماه از سال اين ورزش را داشته باشيم. راه اندازي پيستهاي طبيعي با هزينه اي در حد يكي دوميليون مقدورات به ويژه در مناطق آذربايجان شرقي و غربي اين توان وجود دارد درحالي كه در دبي و بحرين در گرماي ۵۰ درجه پيست يخ راه اندازي كرده اند. پيستهاي طبيعي با يك آبپاشي پنج سانتي فوراً آماده مي شود. در رشته سرعت ۵ هزار، هزارو ۵۰۰ متر توان تربيت ورزشكار وجود دارد. چون در رديف رشته هاي المپيك زمستاني است مي توانيم در آسيا حرفي براي گفتن داشته باشيم.
زماني در مورد ورزش اسكيت هم عده اي گفتند اين ورزش غربي است اما الان تمام استانها و شهرستانها در اين رشته فعال شده اند. درپاركها هم گاهي مشكلاتي ايجاد مي شده اما طوري عمل شد كه هم اكنون درسطح برگزاري مسابقات مخاطبان زيادي جذب شده اند. مطبوعات هم نقش خوبي داشتند با اين حال به اسكيت روي يخ بيشتر به عنوان نمايش نگاه مي شود. مسابقات سرعتي خيلي تماشايي است؛ سرعت در اين مسابقات گاه به بالاي ۶۰ـ۷۰ كيلومتر در ساعت مي رسد.
هم اكنون براي كلاسهاي آموزش هاكي و اسكيت سرعت و آموزش پايه تماسها با فدراسيون اسكي برقرار است. افراد اگر مقدمه اي از اسكيت و اسكي يا ژيمناستيك داشته باشند راحت تر ياد مي گيرند ولي با يك آموزش مقدماتي چند روزه هم مي توانند ياد بگيرند. اما اگر دقت و برنامه ريزي علمي و فني نباشد زمين خوردن مي تواند آسيب زا باشد. به هر رو با اضافه شدن يك رشته ورزشي حتي اگر چند نفر استقبال كنند ما مي دانيم سلامت آنها تضمين شده است.
مقامات فدراسيون تأكيد مي كنند هيچگونه اصراري در بخش نمايشي اين ورزش ندارند و تنها بعد قهرماني و حرفه اي آن امكان كار دارد. آنها منتظر بخش خصوصي هستند كه از اين امكان به وجود آمده استفاده كند اما سرعت و راه اندازي رشته اي كه برخلاف تصور نخستين، نمايشي بودن آن هم اكنون با تأكيد بر بخش سرعت آغاز شده جاي بحث دارد. مديرمجموعه آزادي مي گويد: «هنوز نه فدراسيون نه جاي ديگر به صورت جدي وارد نشده. اين كار هزينه سنگيني دارد كه تربيت بدني آن را به عهده نمي گيرد. ما منتظريم تا تشكل ها يا مراكز خصوصي وارد قضيه شوند.» و رئيس فدراسيون اسكي مي گويد همانطور كه سفيدي برف نشاط آور است يك پيست يخ كه همه روي آن سر مي خورند مي تواند علاقه مندان زيادي داشته باشد، نسبت به اسكي هم خيلي ارزانتر است و محدوديت زمان هم ندارد اما در نهايت نه فدراسيون نه مجموعه آزادي به عنوان در اختيار گذارنده سالن و بخش فني و نه كميته اسكيت روي يخ نشان دقيقي از چگونگي برنامه شروع دوباره سرخوردن بر روي پيست يخ ندارند.