• بقيه از صفحه ويژه ۱

\ ترس از آتش از چه زماني به وجود آمد؟
دكتر فدايي: ترس از آتش اكتسابي است. والدين بچه را از آتش سوزاننده مي ترسانند اين ترس جنبه اجتماعي دارد براي شناخت علاقه آنان ـ بچه ها ـ به آتش بازي، نوعي سرپيچي و تمايل غريزي از دستور بزرگتر وجود دارد. كودك دوست دارد كه مثل پدرش باشد و دور از چشم او مثل يك پرومته كوچك با كبريت آتش درست مي كند زيرا عقده پرومته هم دانستن به اندازه پدر و استاد بود.
يك عقده ديگر هم به نام عقده امپدوكل وجود دارد. امپدوكل نخستين فيلسوفي بوده كه خودش را به درون كوه آتشفشان امپا پرتاب كرد. او به صفات دوگانه و متضاد منسوب به آتش يعني شور حيات و سوداي مرگ كه با هم پيوسته معتقد است.
عقده نواليس نيز مطرح است. نواليس يك شاعر آلماني بود كه در اشعار او آتش به وضوح مضمون جنسي به خود گرفته است. اين مسأله در ادبيات ما هم وجود دارد. شعراي ما تمايل جنسي را به آتش تشبيه كرده اند. آتشي كه مي سوزاند ولي در عين حال گرم هم هست يعني گرايشي شوق مندانه، گرمايي مشترك، روشنايي بر سطح اشيا مي لغزد ولي گرما به درون همه چيز نفوذ مي كند.
آتش از يك طرف رمز گناه و شر است و از سوي ديگر نماد پاكي و تطهيركننده است. اهميت آتش در اسطوره هاي ايران باستان وجود دارد.
\ شما به عنوان يك پليس چه نگاهي به چهارشنبه سوري و آتش بازي داريد؟
سرهنگ روزبهاني: آداب و رسوم در تمام ملل مبتني بر هنجارهايي است كه در زمان هاي گذشته در ميان اقوام بوده و به مرور زمان و سينه به سينه اين آداب نقل شده و با گذشت زمان بدعت هايي با توجه به تحولات روزمرگي شامل حالش شده است.
چهارشنبه آخر سال از ديرباز موردتوجه بوده است. در كتاب دهخدا اشاره به تحقيق مفصلي از سعيد نفيسي در مورد چهارشنبه آخر سال است در اين تحقيق تأكيد به اين نكته شده كه در اقوام ايراني اين آداب و سنن ويژگي خاصي دارد و اشاره مي كند كه در ساير ملل كه نژاد آريايي دارند به صورت سنت مشابه وجود دارد.
در آن زمان اعتقاد بر اين بوده است كه استقبال از سال نو با سوزاندن اجناس كهنه و دوري بيماري ها از خانواده امكان پذير است و اشعاري هم در ادبيات ما در مورد اين مراسم وجود دارد كه مضمونش دوري از كثيفي ها و رسيدن به شادكامي و استقبال از بهار است.
نگرش هايي كه در گذشته اين سنت ها براساس آن پايه ريزي شده مبتني بر بهداشت فردي، محيطي، اجتماعي و حفظ ارزش ها بود كه آداب خاصي در شهرهاي ايران مثل خراسان، تهران، اصفهان و ... در مورد اين آداب و رسوم و وجوه مشترك آن وجود داشته و دارد. آداب و رسوم چهارشنبه آخر سال به دو دسته تقسيم مي كند: آداب و رسوم و سنني كه در همه شهرها يكسان بوده و آداب و سنن مخصوص تهران.
در اين مراسم نگرش ها مبتني بر تقليد و باورهاي فرهنگي هر منطقه بود. در اين مراسم يك سري از مصاديقي كه براي رفع مشكلات و تحقق باورهاي دروني بود مثل شكستن كوزه، جمع شدن و سوزاندن اجناس كهنه و ... وجود داشت.
ما هم معتقد هستيم كه رعايت حفظ و سنن و آداب و رسوم مبتني بر ارزش ها و هنجارهاي جامعه را بايد حفظ كنيم تا با اجراي آن آداب به حقوق اجتماعي و فردي مردم تعرض نشود.
\ چه نگاهي به مديريت چهارشنبه سوري داريد، به نظر شما مديريت اجراي آن شب بايد برعهده چه كسي باشد؟
سرهنگ روزبهاني: پليس معتقد است كه ابراز شادي ها بايد مورد استقبال قرار گيرد و براي فراهم كردن زمينه اين شادي ها پليس در چارچوب محورها و هنجارها و ارزش هاي ملي ـ مذهبي اقدام مي كند و اين منوط به مديريت است كه جامعه را نسبت به آرمان ها و باورهاي اصلي كه بر مبناي آن آداب پايه ريزي شده و شناخته باشد، معرفي شود و با تحولاتي كه در هر عصري و فرهنگي صورت مي گيرد. شاهد تغييراتي دراين سنت ها هستيم ولي تلاش همه بر اين بايد باشد كه فلسفه اين آداب و رسوم حفظ شود.
همانطور كه در استقبال از سال نو در ژاپن برنامه اي بود كه در سراسر ژاپن انجام مي شد و از مواد محترقه كه در جشن هاي قبل استفاده مي شد امسال با يك الگوي صحيح و مشاركت آموزش و پرورش ژاپن تغييراتي انجام شد و اين مواد محترقه و آتش جاي خود را به چراغ داد و پيشگيري از حوادث صورت گرفت ولي جشن سال نو برگزار شد و هيجاناتي كه براي جوانان موردنياز بود نيز تأمين شد.
در كشور ما نوجوانان و جوانان توجه ويژه اي به آداب و رسوم دارند و نسبت به حقوق اجتماعي خود شناخت داشته و اين باورها را مي شناسند. بنابراين بايد زمينه اي را در جهت ابراز هيجانات به صورت صحيح و سالم داشته باشيم و نشست هايي اينگونه براي ارائه راهبردي مؤثر و گامي مؤثر برداشته شود.
\ اشاره به كشور ژاپن كرديد. ژاپن امكاناتي را جايگزين كرده است، ما در اين زمينه چه كرده ايم؟
سرهنگ روزبهاني: قرار نيست الگويي را كه ژاپن ارائه داد ما نيز همان را ارائه دهيم. در ژاپن رفتاري را كه الگو كردند متناسب با باورهايشان است. ما مي توانيم الگوهايي را داشته باشيم كه متناسب با فرهنگ مان و ترويج هنجار اجتماعي مان است.
\ شما چه پيشنهادي داريد؟
سرهنگ روزبهاني: در بدو امر بايد توجه ويژه نسبت به شناخت مخاطب داشته باشيم و بعد متناسب با برداشت بايد الگو ارائه دهيم.
ما به خيلي از زمينه ها واقف هستيم. ابراز احساسات و مراسم شاد در حفظ ارزش ها اهميت دارد.
\ در چند سال گذشته خيلي از مردم براي اينكه مراسم چهارشنبه سوري مصادف با ايام محرم بود، رعايت كردند. جوانان به ارزش هاي ديني احترام گذاشتند، مسؤولان براي جوانان و حفظ ارزش هاي اجتماعي و فرهنگي چه كردند؟
سرهنگ روزبهاني: همانگونه كه ملاحظه كرديد اقدامات پليس در راستاي مأموريت هايي براي پيشگيري و مقابله در رفتار پليس تعريف شده است و متناسب با وضعيت هايي است كه قانون مداري وجود دارد.
در دوسال اخير ما اقدامات را با دو نگاه پيگيري كرديم. يكي قبل از فرارسيدن اسفند ماه بود كه فعاليت هايي را در زمينه برخورد با عناصر اصلي كه وارد كننده مواد محترقه و توزيع كننده آن هستند، اقدام كرديم كه نقش مؤثري داشت و موفق شديم كه مقادير زيادي از موارد محترقه را قبل از چهارشنبه سوري ضبط كرده و عاملان توزيع را دستگير كنيم. در اينجا بايد بگويم فقط اين مواد وارداتي نيست، مواد شيميايي هم هست كه با اتحاديه ها نشست هايي را داشته و آنان را توجيه كرديم و كنترل توزيع را در موارد خاص تشريح كرده و آموزش داديم.
پيگيري هايي را كه بايد هر پليس در راستاي مأموريت هايش براي پيشگيري داشته باشد در حال انجام است و ما سعي كرديم با حضور در سطح جامعه و دركنار اقشار مختلف جامعه و ارائه تذكرات و هشدار و برنامه هايي در توجه ويژه مردم از رسانه كارهايي را صورت داده ايم ودر سطح مدارس و جامعه و اينكه ويژگي مواد محترقه و حوادثي را كه در بردارد تشريح كرده ايم و به علت تمام اين كارها و برنامه ريزي ها مشكلات كمتري را در سال گذشته شاهد بوديم. البته تأكيد مي كنم كه در دو سال گذشته مردم احترام به مراسم سوگواري امام حسين(ع) گذاشته و همكاري هاي لازم را داشتند.
دكتر رامشت : نمودگار باستاني در مردم ما هست و اين واقعيت را نمي شود كتمان كرد و احساسات مردم نسبت به اين سنن را نمي شود پنهان كرد و بايد به اين مسأله ـ چهارشنبه سوري ـ احترام گذاشت.
بزرگسالان و قشري از جوانان و نوجوانان گرايش به اين سنن دارند و تا وقتي كه اين تمايل وجود دارد به گمان من عامل بازداري كمك نمي كند تا بخواهيم با آن اين وضعيت را سامان دهيم. آنچه در جامعه ما از مدت ها مطرح بوده بحث اطلاع رساني بوده است. آموزش هايي در مدارس و تلويزيون بوده است و يا عامل بازداري را اعمال كرديم و يا پليس در مواردي مسأله را كنترل كرده است مسأله اي كه باقي مانده مسأله جايگزين كردن و درست برنامه ريزي كردن براي تخليه هيجانات است تا مردم در چارچوب هنجارها اين مراسم را برگزار كنند. اما برنامه خاصي ارائه نشده است اينكه بخواهيم پليس اين كار را براي افراد جامعه كند روند درستي نيست. پليس كنترل حوادث را برعهده دارد. سازمان ها و مسؤولاني كه مسؤول سازماندهي امور شهري اند بايد وارد قضيه شوند.
در زمان مراسم سوگواري اين هيجانات و مراسم كنترل شده است ولي تكليف مان را در غير از آن زمان با آداب و سنتي كه مردم باور دارند، روشن نكرده ايم و اين باعث مي شود كه گاهي مردم رفتار نامتعارف از خود نشان بدهند.
خصوصاً براي نوجوانان برنامه خاصي براي بروز هيجانات نداريم و طبيعي است رفتار نامتعارف پذيرش اين آداب و احترام به آن اگر با فرهنگ مان مغاير نيست، تكليف مان را روشن كنيم.
\ به لحاظ روانشناسي بازي با آتش چه تأثيري دارد؟
دكتر رامشت: به عنوان تسلط بر انرژي باعث افزايش اعتماد به نفس در كودك و بزرگسال و جوان مي شود و در شخصيت يك فرد روند تكاملي دارد.
در مورد اين جشن ها حالت بازداري معمولاً هست مثلاً در مورد فوتبال حالت كنترل بيشتر هست و ابزاري براي ابراز احساسات و مخالفت شده است.مراسم چهارشنبه سوري بايد با برنامه ريزي جلو برود و به هيجانات احترام گذاشته شود. و اين احترام تا زماني است كه برنامه وجود داشته باشد.
مدارس و آموزش و پرورش به عنوان يك مرجع كه در اين سنين گرايش به آتش و هيجانات بيشتر است، در مورد برگزاري چهارشنبه سوري چه كرده اند؟ و چه شرايطي را ايجاد كرده است كه در آن روز تحت كنترل مدرسه اين مراسم انجام شود. يا حتي فرهنگسراها براي گسترش اين مراسم و اجراي آن چه كرده اند؟
به نظر من ما نبايد فقط جنبه منفي و شرقضيه را ببينيم. بايد به جنبه هاي مثبت هم توجه كنيم و احساس مطلوبي را در مورد اعتماد به نفس رشد دهيم. اين آموزش ها در مدارس و خانواده بايد مشروع شود. صدا و سيما عامل بازدارندگي اش خوب است و نشان مي دهد كه اين حوادث چه عوارض بدي دارد ولي براي آموزش و ايجاد فرصت براي برون ريزي هيجانات و اجراي سنن برنامه ريزي ندارد.
\ شما به عنوان كسي كه در كارها عملياتي مسؤوليت داريد، چهارشنبه سوري و حوادث آن را چگونه مي بينيد؟
محمدبيات: جلسات زيادي گذاشته شده است ولي در هيچ جلسه اي مشخص نشده است كه مشكل واقعاً در كجاست. تنها يك پيش فرض وجود دارد كه چهارشنبه سوري معضل است. ولي من تا حالا در ۲۰ ـ ۳۰ جلسه كه مربوط به چهارشنبه سوري بوده شركت داشته ام ولي در آنها مشخص نشد كه مشكل چهارشنبه سوري چيست؟
ما اگر در مورد ايمني حرف مي زنيم بايد بگوييم كه در يك حادثه كوچك ۶ كشته داديم ولي در چهارشنبه سوري فقط ۲۸ مجروح داشته ايم و اصلاً تلفات جاني قابل قياس نيست يا حتي تعداد آتش سوزي در اين جشن بزرگ و مأموريت هاي ما چيزي نيست. در روز چهارنشبه سوري تنها حجم كاري زيادي براي ما وجود دارد و مأموران آتش نشان آماده باش هستند. ولي وقتي مسأله را جمع و جور مي كنيم و آمار را مي بينيم، متوجه مي شويم كه در برابر حوادث ديگر، حوادث چهارشنبه سوري از هيجانات يك مسابقه فوتبال كمتر است، در حالي كه چهارشنبه سوري يك جشن بزرگ و سراسري است.بايد ديد مشكل در چيست. از نظر فرهنگي اگر مشكلي وجود دارد بايد ديد در چيست. متأسفانه به اين مسأله عميق نگاه نشده است تا بخواهيم راه حل بدهيم.در يك مسابقه فوتبال بين آلمان و تركيه دو ميدان بزرگ بود. از دوميدان جمعيت زيادي به سوي هم هجوم مي برد و پليس تنها دور ايستاده بود. اين جمعيت آنقدر رفتند و آمدند تا كم كم هيجاناتشان خوابيد. زيرا در آنجا تعريف شده بود كه تا چه زمان اين كار و بروز هيجانات مجاز است ولي در كشور ما اين مسأله مشخص نيست.
\ حضور آتش نشاني در چهارشنبه سوري چگونه است؟
محمدبيات: تعداد مأموريت هاي اعزامي ما در سال گذشته در شب چهارشنبه سوري زياد تر است از سالهاي قبل ولي در بسياري از موارد وقتي مردم آتشي را روشن كرده اند به ما تلفن زده شده و ما نيرو اعزام كرده ايم و ديده ايم كه همين اعزام ها و تلفن ها باعث شده كه ما و نيروهاي اعزامي مان يك سيكل خوب براي تفريح شويم به اين علت در چند سال اخير ما نيروهايي را داريم كه در ميان مردم هستند و آنها تشخيص مي دهند كه آتش در يك منطقه آيا واقعاً خطرناك هست ياخير؟ و اگر خطري وجود داشت ما به محل اعزام مي شويم تا حضور ما باعث ايجاد تنش نشود. براي مثال وقتي آتش وسط خيابان است خطر گسترش آن وجود ندارد. در اين چند سال از اين روش استفاده كرده ايم و موفق هم بوده ايم. در دوره هاي قبل چند دوره بود كه مردم به ماشين آتش نشاني حمله مي كردند.
\ در مجموع چند حادثه در سال گذشته داشته ايد؟
محمدبيات: در مجموع كل حوادث سال گذشته ما ۴۰ مورد بوده است كه ۳۱ مورد مربوط به پرتاب مواد محترقه بوده كه ۹ مصدوم داشته و خسارات زيادي نيز برجاي نگذاشته است در ساختن و تركيب مواد منفجره هم ۶ مورد داشته ايم كه منجر به مصدوميت ۱۲ نفر شده است. اين آمار مربوط به ماه اسفند سال گذشته است. از ۴۹ حريق و حادثه و مواد محترقه اسفندماه ۲۷ موردش مربوط به چهارشنبه سوري است. تعداد مصدومان كمتر از ۹ سال يك نفر، بين ۹ تا ۱۲ سال ۵ نفر و ۱۳ تا ۱۵ سال ۴ نفر، ۱۶ تا ۱۹ سال ۱۱ نفر و ۲۰ تا ۳۰ سال ۴ نفر و ۴۱ تا ۵۰ سال ۳ نفر بوده است.ملاحظه مي فرماييد كه ۴۰ درصد مصدومين در گروه سني ۱۶ تا ۱۹ سال قرار داشته اند.
\ علت آتش سوزي ها چه بوده است؟
محمدبيات: انداختن و پرتاب مواد محترقه ۳۱ مورد بوده كه ۹ مصدوم داشته، ساختن و تركيب مواد منفجره ۶ مورد بوده كه ۱۲ مصدوم و نگهداري، دستكاري ، جاسازي، كاربا مواد محترقه و ايجاد اصطكاك و ضربه ۳ مورد بوده كه ۷ مجروح داشته است. آمار نشان مي دهد بيشترين مصدومين مربوط به زماني كه افراد مبادرت به ساختن مواد محترقه كرده اند ولي بيشترين خسارت مالي مربوط به نگهداري، دستكاري و جاسازي با اين مواد است.البته ايجاد ترس، رعب و وحشت و ترقه انداختن جلوي پاي مردم هم هست كه در آمار نمي آيد.چند سال هست كه بحث ترقه و كارهايي كه شده و كنترل هايي صورت گرفته شده است. در سه شنبه آخر سال ما يك روز شلوغ به لحاظ كاري داريم و تمام آتش نشانان درگير و آماده باش هستند با اين ها خسارت مالي هم اندك است.حالا اينكه چه اقداماتي بايد بكنيم و راهكار چيست را محققان بايد بگويند.
\ ادامه دارد.