مديران اداره كل ميراث فرهنگي استان تهران معتقدند كه تمام اقدامات سازمان زيباسازي شهرداري براي بدنه سازي لاله زار بي نتيجه مانده و فشار تقاضا براي افزايش كاربري هاي تجاري به پيروزي رسيده است

سال هاست كه وضعيت خيابان لاله زار تهران هيچگونه شباهتي با شكوه و زيبايي آن در دوره هاي قاجار و پهلوي ندارد و خياباني كه يك زمان، نگين گذرگاهها و شانزه ليزه تهران به شمار مي آمد، مدتهاست به جولانگاه افراد ناباب و محل عبور انبوه موتوسيكلتها و ماشينهاي سنگين بدل شده است.
لاله زار در زمان ناصرالدين شاه (۱۳۱۳ ـ ۱۲۶۴ قمري) چهارمين پادشاه قاجار و به دستور وي ساخته شد. هنگامي كه وي از سفر اول فرنگ بازگشت، امر كرد خياباني شبيه به خيابانهاي مرتب و وسيع ممالك اروپايي بسازند. در جايي كه لاله زار به وجود آمد، باغ پر دار و درختي همراه لاله هاي خودروي بي شماري بود كه از جانب شرق به فيلخانه (خيابان اكباتان كنوني) و از جانب غرب به علاء الدوله (خيابان فردوسي كنوني) منتهي مي شد.
در دوره هاي بعد رفته رفته اين خيابان به دليل عمارت هايي كه در آن ساختند، به مهم ترين و زيباترين خيابان پايتخت بدل شد. تأسيس نخستين تئاترها و سينماها از مواردي بود كه لاله زار را از بخشهاي ديگر تهران ممتاز مي كرد. همچنين گراندهتل كه اولين هتل به سبك اروپايي در ايران بود، با سالن زيبا و طارمي جلوي ايوان جذابيت خاصي به لاله زار بخشيده بود، ولي گسترش بي رويه و بدون ضابطه تهران در دوره هاي بعد و نيز پيدايش خيابانها و گذرگاههاي جديد ديگر، به تدريج لاله زار را به محاق برد و در اين فرآيند نه تنها گذشته هاي شيرين و پرخاطره لاله زار به تاريخ مهاجرت كرد، بلكه تمامي نمادها و مفاخر آن نيز فرو ريختند. در دو دهه گذشته تغييرات چشمگيري در سيماي لاله زار پديد آمده است. بسياري از اماكن كاربري پيشين خود را از دست داده و به مجتمع هاي تجاري بدل شده اند، رفت و آمد ماشين هاي سنگين براي حمل و نقل لوازم الكتريكي بويژه قرقره هاي كابل و سيمهاي برق و تردد و توقف بيش از حد موتوسيكلت، لاله زار را به كلي دگرگون ساخته است. هر روزي كه مي گذرد، ساختمانهاي قديمي و سينماها فرو مي ريزند و به جاي آنها پاساژها و مجتمع هايي بنا مي شود تا با كاربري هاي تجاري و نامناسب اين خيابان قديمي را از خطر سنت رهانيده و به قافله مدرنيته برساند!
«اسكندر مختاري» معاون حفظ و احياي ميراث فرهنگي تهران در اين باره مي گويد: «خيابان لاله زار بخش مهمي از هويت فرهنگي و تاريخي تهران به شمار مي آيد كه اكنون شرايط بسيار بدي بر آن حاكم شده است. اين مجموعه تاريخي به بارانداز كالا تبديل شده و الگويي از محيط شهري آشفته را به نمايش مي گذارد. سينماها و تئاترهاي آن كه زماني ميعادگاه دوستداران فرهنگ و هنر بودند، به تدريج تعطيل و نابود مي شوند. آخرين مورد آن درخواست مجوز تخريب و نوسازي سينما ركس است.»
وي با اشاره به بازديدهاي مكرر مسؤولان فرهنگي و اجرايي تهران از خيابان لاله زار مي افزايد: ما اكنون ضوابط نماسازي در خيابان لاله زار را با تكيه بر ديدگاههاي حفاظتي و مرمتي اعمال مي كنيم و تلاش داريم اين رويه را ادامه دهيم، ولي اين كار كافي نيست و كاربري ها به سرعت در حال تغييرند.»
مختاري معتقد است: «ساماندهي و بهسازي نماد خيابانهاي تاريخي تهران هزينه چنداني نمي خواهد، بلكه اراده اي راسخ نياز دارد كه متأسفانه در مجموعه مديريتي شهر ديده نمي شود.» به نظر مي رسد در كنار اداره كل ميراث فرهنگي تهران، شهرداري منطقه ۱۲ مؤثرترين نهادي است كه مي تواند با اتخاذ تصميمات مناسب و اجراي سريع و ضربتي آنها، لاله زار را از اين وضعيت نگران كننده خارج سازد.
وليكن مسؤولان اين نهادمسؤول، حاضر به پاسخگويي در اين باره نيستند. سرپرست روابط عمومي شهرداري منطقه۱۲ در پاسخ به درخواست گفت وگو باشهردارمنطقه، مي گويد كه ايشان گفته اند به دليل اين كه كاري در لاله زار انجام نمي شود، حرفي براي گفتن نيست و هرزمان اقدامي انجام شد، اعلام خواهدشد. البته توصيه مي كند دراين زمينه با سازمان زيباسازي شهرتهران صحبت شود.
«آذردخت زماني» سرپرست روابط عمومي سازمان زيباسازي شهرتهران با اشاره به پيشينه درخشان يكي از قديمي ترين خيابان هاي پايتخت دويست ساله ايران، معتقداست: خيابان لاله زار همچون نگيني تاريخي، فرهنگي و هنري درمركز تهران بوده و تبديل تدريجي آن به محورعابر پياده، اقدامي با هدف حفاظت از يك يادمان شهري قابل ملاحظه است.
وي مي گويد: سازمان زيباسازي، درنخستين گام براي بازگرداندن هويت لاله زار، طرح بهسازي و بازسازي بدنه خيابان را با همكاري مشاوران بخش خصوصي در قالب نقشه هاي وضع موجود تهيه نمود. درگام بعدي، طرح ايجاد محور پياده با انگيزه حفظ و ارتقاي كيفي فضاهاي ارزشمند معماري عصرحاضر كه در معرض انواع تخريب هاي محيطي قرارگرفته، در دستوركار قرارگرفت. زماني در ادامه مي افزايد: طرح يادشده اهدافي همچون ايجاد مسيرهاي پياده ـ دوچرخه، ساماندهي علايم، نشانه ها و تابلوها، ساماندهي مبلمان شهري محوطه و پيشنهاد كاربري و فعاليت هاي مناسب درمحوطه لاله زار را در رابطه با نقش گردشگاهي آن دنبال مي كند.
سرپرست روابط عمومي سازمان زيباسازي شهرتهران در پايان خاطرنشان مي سازد: اين طرح با مشاركت سازمان هايي چون ميراث فرهنگي، حمل و نقل و ترافيك، راهنمايي و رانندگي، كميسيون ماده پنج، شهرداري منطقه۱۲ و سازمان نظام مهندسي استان تهران، آماده شده و پس از بازديدهاي مشترك از قابليت هاي خيابان، امكان انسداد لاله زار جنوبي بر ترافيك سواره ميسردانسته شد كه ادامه روند مطالعات فاز اجرايي پروژه درمحورهايي به صورت همزمان يا جداگانه انجام مي پذيرد. اين صحبت ها و ارائه طرح ها در شرايطي صورت مي گيرد كه مسؤولان اداره كل ميراث فرهنگي تهران معتقدند تمام اقدامات سازمان زيباسازي شهرداري براي بدنه سازي لاله زار بي نتيجه مانده و فشار تقاضا براي افزايش كاربري هاي تجاري به پيروزي رسيده است.
همه متوليان امر درخصوص وضعيت كنوني لاله زار نگرانند و معتقدند كه اين خيابان به عنوان نگين گذرگاههاي تهران بايد احياشود و مورد ساماندهي قرارگيرد و هزاران پيشنهاد كلي ديگر. دراين ميان طرح هاي آرمانگرايانه زيادي ارائه مي شود. اما آنچه در عمل ديده مي شود. اين است كه يكي ديگر از نمادهاي پايتخت دويست ساله ايران به احتضارافتاده و هيچ كاري نيز انجام نشده است. همه طرح ها نيز با قيدها و افعال «مي شود»، «خواهدشد»، «اميدواريم» و «هماهنگي شده»، علاقه مندان نگران را به آينده مبهم لاله زار دعوت مي كنند؛ لاله زار اينك آن باغ بزرگ پر از لاله يا آن خيابان باشكوه مجلل نيست، بلكه زباله زاري است برآمده از هرآنچه دركلان شهر تهران «ناهنجاري» خوانده مي شود و مي رود كه خود تبديل به يك هنجار شود!
تهيه شده در انجمن ساربان