جنگ افزارهاي شيميايي درجنگ عراق عليه ايران
طي سندي كه به وسيله ايران به كنفرانس خلع سلاح سازمان ملل ارائه شد تعداد تك هاي شيميايي عراق از ژانويه ۱۹۸۱ تا مارس ،۱۹۸۸ ۲۴۲مورد حمله با حدود ۴۴۰۰۰قرباني ذكرشده كه هنوز هم با گذشت ۱۵سال از پايان جنگ، افزون بر مرگ مصدومين شيميايي سال هاي جنگ، با حدود ۷۰هزار جانباز شيميايي مواجه هستيم كه بيشتر آنها با عامل خردل مصدوم شده اند.
به كارگيري سلاح هاي شيميايي ازجانب عراق به عنوان سلاحي راهبردي از آغاز تا پايان جنگ عليه ايران ادامه يافت. دولت عراق درپي شكست هايي كه درخوزستان و مناطق مرزي سرپل ذهاب وقصرشيرين كردستان متحمل شد؛ بارها ازعوامل شيميايي عليه سربازان ايراني و همچنين مردم غيرنظامي استفاده نمود.
نمونه هاي آشكار و پرتلفات كاربرد عوامل شيميايي درجبهه هاي جنگ از جانب عراقي ها در بازپس گيري جزاير استراتژيك مجنون و نيزكاربرد گسترده و پرحجم سلاح هاي شيميايي و بازپس گيري مناطق عملياتي فاو درسال ۶۷ انجام گرفت. درمنطقه جزاير مجنون عراقي ها عامل اعصاب تابون (Tabun) رابراي نخستين بار در تاريخ جنگ هاي شيميايي به كار بردند و ايران طي گزارشي اعلام داشت كه نزديك به ۱۷۰۰نفر براثر تك شيميايي دراين جزاير كشته و مجروح شدند.
همچنين به گزارش كريستين ساينس مانيتور مقامات ايراني برآورد كرده اند كه درجريان جنگ ۸ساله، حدود ۱۰۰هزارنفر درمعرض انواع كارهاي شيميايي قرارگرفته و يا براثر تماس با خردل دچار تاول زدگي شده اند.
بعدها سازمان «سيا»طي گزارشي اعلام داشته كه ايران براي جنگ در يك محيط شيميايي آماده نبوده و بسياري از سربازان با فقدان ماسك براي حفاظت در برابر سلاحهاي شيميايي روبرو بوده اند و يا به دلايلي ماسك هاي موجود به صورت آنها تطبيق نمي كرد.
گزارش ديگر «سيا» حاكي از آن بوده كه ايران فقط درطول يك ماه در سال ،۱۹۸۶ ۸۰۰۰كشته شيميايي داشته است.
حملات شيميايي عليه غيرنظاميان
عراقي ها افزون بر حملات شيميايي عليه نظاميان ايراني، چنين حملاتي را عليه مردم غيرنظامي به ويژه درمناطق غربي به انجام رساندند كه مهمترين آنها حمله عراقي ها عليه مردم غيرنظامي سردشت به تاريخ ۱۳۶۶‎/۴‎/۷ بود.
عراقي ها دراين حمله ۷بمب حاوي خردل به كاربردند.
درنخستين ساعات تهاجم ۶۰نفر كه بيشتر آنان را سالخوردگان و كودكان تشكيل مي دادند، به هلاكت رسيدند.
چندروز پس از تهاجم شيميايي عراق به سردشت، ۹۰مجروح بستري شده در ICU بيمارستان هاي مختلف جان خود را ازدست دادند و بدين ترتيب تعداد كشته شدگان سردشت به مرز ۱۵۰نفررسيد.
گرچه پس از جنگ ۱۹۹۱ خليج فارس و شكست عراق، تحريم ها و فشارهاي جهاني عليه عراق افزايش يافت و عراق مجبور به پذيرش بازرسان تسليحاتي سازمان ملل شد با اين حال از سال ۱۹۹۸ كه عراق بازرسان را اخراج كرد، آمار دقيقي از زرادخانه هاي تسليحات كشتار جمعي در دست نبوده است. با توجه به اين كه بازرسان بين المللي تا زمان اخراج از عراق به پيشرفت هاي قابل ملاحظه اي دست پيدا كرده بودند و بيشتر آنان بر اين باور بودند كه عراق يكي از پيشرفته ترين و پيچيده ترين برنامه هاي تسليحاتي منطقه را دنبال مي كرده است؛ اين درحالي بود كه عراق طي سال هاي بعد از اخراج بازرسان بين المللي مترصد توسعه برنامه تسليحاتي خود بوده و افزون بر آن پيش از جنگ دوم نفت بهترين سيستم دفاع هوايي چين را خريداري و نصب كرده بود. با اين حال پس از حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ نيويورك و موضع گيري جديد آمريكا در برابر كشورهاي به اصطلاح ياغي و فشار مضاعف به عراق پس از جنگ افغانستان، رژيم عراق به منظور به تعويق انداختن حمله آمريكا با توسل به ترفندهاي سياسي، حضور بازرسان بين المللي به سرپرستي «هانس بليكس» را پذيرفته، با اين حال با وجود بازديدهاي مكرر ونيز انتشار گزارش ۱۱۰۰۰ صفحه اي از جانب حكام سابق بغداد، هنوز هم بازرسان از عدم وجود تسليحات غيرمتعارف مطمئن نبوده و به فرصت بيشتري براي بازرسي نياز داشتند، كه حمله آمريكا و انگليس اين فرصت را از آنان گرفت. با اين حال چشم آبي ها كه هنگام جنگ عراق عليه ايران با دست باز دانش فني، مواد شيميايي و ساير خدمات علمي و فني و مشاوره اي را براي توليد و به كارگيري تسليحات شيميايي عليه نظاميان و مردم غيرنظامي ايران و عراق باز گذاشته بودند پيش از اشغال عراق با شك و ترديد به ادعاهاي حكام عراق مبني بر عدم وجود چنين جنگ افزارهايي در داخل عراق مي نگريستند. بدين گونه مصداق مثل «مار در آستين پروردن» چشم آبي ها كه روزي براي تضعيف دو ملت ايران و عراق و غارت منابع آنها و نيز آزمايش علمي تسليحات خود و نيز تكميل پرونده هاي مطالعاتي خود در زمينه اثرات انواع تسليحات شيميايي بر روي انسان، به طور مستقيم و غيرمستقيم از حكام عراق حمايت مي كردند شايد تصور نمي كردند روزي صدام حسين با توسل به همين تسليحات غيرمتعارف كل منطقه خاورميانه را دچار بحران سازد. گرچه دلايل گوناگون سياسي، برتري نظامي آمريكا و انگليس و از همه مهمتر وجود نارضايتي اجتماعي در عراق عامل اصلي عدم توان به كارگيري تسليحات ارتش عراق و همچنين عدم دفاع حداقل مورد انتظار رژيم پيشين عراق در برابر قواي مهاجم شد با اين حال آنچه روشن است رژيم عراق در زمينه دستيابي به جنگ افزارهاي كشتار جمعي طي دوران زمامداري صدام تلاش مي كرده و با توجه به مطالب ياد شده و اخبار بسياري كه به وسيله نشريات و رسانه هاي ارتباط جمعي منتشر شده نه تنها امكان تهيه آنها را داشته بلكه انواع آن را عليه رزمندگان ايراني و نيز مردم غيرنظامي ايران و عراق به كار برده است. تنها پرسش باقيمانده اين كه سرانجام ادعاهاي پيش از جنگ مقامات آمريكايي مبني بر رسوا نمودن و افشاي تسليحات كشتار جمعي عراق در صورت تصرف آن كشور به كجا انجاميد؟ همچنين طبق نظر بسياري از كارشناسان بيم حملات شيميايي و ميكروبي طي جنگ دوم خليج فارس از جانب عراق عليه نيروهاي آمريكايي و انگليسي بسيار بود، با اين حال چنين حملاتي صورت نگرفت و همچنين مقاومت خاصي از جانب نيروهاي عراقي و به ويژه گارد رياست جمهوري و قسم خوردگان صدام صورت نگرفت؟ در حال حاضر پيش از روشن شدن سياست هاي پشت پرده در اين زمينه نمي توان اظهارنظرهاي قطعي به عمل آورد ولي آنچه به نظر حائز اهميت است، آگاهي افكار عمومي جهان درباره زرادخانه تسليحات كشتار جمعي عراق و نمايان ساختن آن توسط قواي مهاجم مي باشد، به ويژه آنكه برخي از مقامات اصلي حكومت صدام و به ويژه خود
شخص صدام حسين دستگير شده و بسياري از موارد در دادگاههاي اين جنايتكاران مي بايد مشخص شود.
در پايان فهرست برخي مقامات، اشخاص و شركتهايي كه در جنايات شيميايي رژيم صدام مشاركت داشته اند آورده شده است شايد روزي بتوان از لحاظ حقوق جهاني، با استناد به مدارك موجود درباره آنها به نفع جانباختگان و جانبازان شيميايي اعاده حق كرد.
۱ـ شخص «صدام حسين»، رئيس جمهور سابق عراق كه تمام دستورات در زمينه تجهيز ارتش عراق به تسليحات شيميايي از طرف ايشان صادر مي شد.
۲ـ «عزت الدوري»، وزير كشاورزي و عضو شوراي فرماندهي سابق عراق كه قرارداد احداث نخستين آزمايشگاه باكتري شناسي در عراق را با مؤسسه «مريو» در پاريس امضا كرد.
۳ـ «عدنان خيرالله»، وزير دفاع سابق عراق كه عقيده داشت سلاح شيميايي قدرت نيروهاي نظامي را چندبرابر مي كند و بدين ترتيب دستور خريد و توليد عوامل خردل، تابون و سارين را صادر كرد.
۴ـ «صحيف الحداد» ـ عراقي مقيم آمريكا ـ كه امور مربوط به قراردادهاي خريد موادشيميايي را براي رژيم عراق انجام مي داده است.
۵ـ آقاي «رفري دلول»، فلسطيني تبار آواره مقيم لندن مشاور و دلال رژيم صدام در تجهيز اين رژيم به عوامل شيميايي.
۶ـ آقاي «مارسل داسو»، مشاور نظامي، صاحب منصب نيروي هوايي فرانسه و يكي از مهره هاي با نفوذ فروش تسليحات به عراق.
۷ـ «ژاك شيراك»، نخست وزير ـ صلح طلب!! ـ فرانسه، به ويژه آنكه ايشان هنگام عزيمت به بغداد براي يك ديدار سه روزه به تاريخ ۲۷ ژانويه ۱۹۷۶ پس از ديدار با صدام حسين و آگاهي از نيازهاي تسليحاتي عراق به آقاي «امون بار» وزير تجارت خارجي كه نقش كليدي در تجارت تسليحاتي و شيميايي با عراق ايفا نمود، دستور همه نوع همكاري راصادر نمود. خبرنگار «لوموند» كه همراه شيراك بود ارزش قراردادهاي تسليحاتي را ميلياردها دلار اعلام نمود و از همين نقطه و امضاي اين قرارداد بود كه پاي كشور صلح طلب و مهد علوم انساني، به مشاركت در جنايات بي شمار عراق در طول هشت سال جنگ گشوده شد و پاريس به عنوان يكي از همپيمانان مهم تأمين كننده تسليحات عراق درآمد.
۸ ـ «فرانسوا ميتران» نخست وزير فرانسه.
۹ـ «آقاي «الكساندر مارشت»، رئيس سازمان جاسوسي فرانسه.
۱۰ـ آقاي «كارلوس آركادوين» شيليايي تبار، دلال بنام جهاني كه در جريان سوداگري مرگ با عراق همكاري نزديكي داشته است.
افزون بر افراد ذكر شده شركتهاي شيميايي زيادي از كشورهاي غربي در زمينه فروش مواد لازم براي توليد جنگ افزارهاي شيميايي توسط عراقي ها، نقش داشتند و مواد، نيروي متخصص و تجهيزات لازم را براي دولت سابق عراق تأمين مي كردند كه در ادامه فهرستي از مهمترين آنها همراه با فعاليتشان آورده شده است.
۱ـ شركت شيميايي Nace فرانسوي كه در آمريكا نمايندگي داشت و با مراجعه به شركت Fadler در نيويورك، زمينه لازم براي اعزام دو مهندس شيمي به نامهاي «جوزف.ام.كالوتا» و «موريس گرو ور» جهت مشاوره به تأسيسات سامره را فراهم ساخت.
۲ـ شركت بزرگ «پتروبراس» به مديريت فروش جهاني آقاي «كارلوس سانتانا»، كه از بزرگترين صادركنندگان تسليحات شيميايي به عراق بود.
۳ـ شركتهاي فرانسوي «تامسون C.S.F»، «آلكاتل»، «ماترا».
۴ ـ شركت «K.B.S » هلند كه با دلالي آقاي «دكترالعاني»، پانصد تن تيودي گليكول (ماده اوليه تهيه عامل تاولزاي خردل گوگردي) را به دولت عراق فروخت كه اين مواد در ژوييه ۱۹۸۳ به عراق برده شد.
۵ ـ لازم به ذكر است كه كمك فني براي راه اندازي تأسيسات از جانب آلمان فدرال صورت گرفته بود. ( شركت آلماني karl Kolbe تجهيزات و نحوه ساخت را در اختيار عراقي ها قرارداده بود.)
۶ ـ شركت هاي انگليسي «بابكاك» و «ويلكاكس» كه درخواست داير نمودن كارخانه هاي توليد عوامل شيميايي با ماهيت حشره كشي نظير آميتون، دمنون، پارااكسان و پارايتون از طرف عراقي ها با آنها بسته شد ولي اطلاعات چگونگي توافقات و انجام تعهدات به دليل محرمانه بودن پرونده بايگاني شده است.
۷ ـ شركت هاي بزرگ شيميايي «مونته ديسون» و «تكني پترول» (TP&MD) كه عراقي ها جهت تهيه عوامل فلج كننده اعصاب به آنها مراجعه كردند و نان اين شركت ها ورد زبان روزنامه نگاران شد. همچنين كميته روابط سياست خارجي آمريكا در زمره فروشندگان سلاح هاي شيميايي به عراق به ثبت رسيده است.
۸ـ شركت هاي آلماني «هي برگ»، «كارل كولب»، «پروساگ» و … عمده ترين قسمت هاي فني و تجهيزاتي تأسيسات سامره را ساخته و كارخانه با نظارت مهندسان و كارشناسان خبره آنان راه اندازي گرديد. لازم به ذكر است كه ۲۲نفر از مهندسان شوروي و تعدادي از متخصصان فرانسوي نيز در اين زمينه همكاري داشتند تا اينكه خردل ساخته شده در اين تأسيسات در سال ۱۹۸۳ و در عمليات خيبر در حالي كه وزيرامورخارجه آمريكا در بغداد بود عليه رزمندگان ايراني به كار رفت. جالب اينجاست كه در سال ۱۹۸۵ بيش از ۱۵۰ شركت آلماني در بغداد در اين سوداگري دفاتر بازرگاني نقش داشتند. بدينسان مدعيان حقوق بشر و احترام به مباني انساني، امكانات ساخت و به كارگيري انواع عوامل سمي را در اختيار ارتش عراق قراردادند بويژه اينكه آلماني ها باتوجه به عدم توانايي به كارگيري عوامل شيميايي جنگي طي جنگ جهاني دوم كه آن هم نه به سبب رعايت قوانين و كنوانسيون هاي جهاني بلكه به دليل وحشت از مقابله به مثل نيروهاي متفقين عليه خود بودند، توانستند قدرت شيميايي خود را در آزمايشگاه انساني به آزمون گذاشته و با مطالعات و درمان هايي كه برروي مجروحان جنگ شيميايي بويژه مجروحان شيميايي ايراني به انجام رساندند، پرونده هاي مطالعاتي خود و نيز راهكارهاي نظامي كاربرد اينگونه تسليحات را براي قدرت هاي نظامي تكميل تر نمايند. جالب توجه اين كه مصدومان شيميايي ايران بويژه مصدومان با عامل خردل براي درمان به بيمارستان هاي كشورهاي استراليا، بلژيك، انگلستان، فرانسه، آلمان غربي، ژاپن، هلند، سوئد و سوئيس اعزام مي شدند.