«اين ستون ها را مي بينيد؟ از ۲۵ روز پيش كشاورزان مرودشتي هفت نوع دانه بر آنها كاشته اند. حالا آنها سبز شده اند و كم كم دارند قد مي كشند.»معاون طرح و برنامه «دوباره نوروز در مكانهاي باستاني» درحالي كه به يكي از اين ستونها تكيه داده نگاهي به دورادور دشت تخت جمشيد مي دوزد و مي گويد: «نوروز سبزي و ستون فرهنگ ماست. خانم ما، ايراني هستيم با بيابان انس نداريم، بايد سبزه هايمان را سبز كنيم.»
بدين ترتيب از دو هفته پيش سردرورودي تخت جمشيد، بليت براي بازديد نفروخته است. در عوض كارگران و امور پشتيباني و حمل ونقل به شدت مشغول كارند. كشاورزان مرودشتي از ۳ هفته پيش نظارت و بازرسي بركاشت هفت نوع دانه كه بر هفت ستون كوتاه نمادين در تخت جمشيد انجام شده است رابرعهده گرفته اند. تقريباً سبزه ها سرزده اند و از دور به خوبي رنگ سبز آنها مي درخشد. با اين حال سعي شده تنها به رسوم كهن، بسنده نشود. برخي تأسيسات آتش افروزي در اطراف مستقر شده اند تا نخستين شب سال نو، آسمان مرودشت وشيراز چراغاني شود. مديربرنامه مي گويد: مراسم سال نو در اين مكان بيشتر آييني بوده است كه نزد پادشاه انجام مي شده و براي اينكه رنگ و بوي بارگاه شاه نشيني آن چندان مورد نظرمان نبوده در تالار مركزي تخت جمشيد، سفره اي بزرگ و نمادين گسترده مي شود كه در آن تمام عناصر سفره هفت سين و همچنين ديگر باورهاي هم ميهنان زرتشتي گنجانده مي شود. كوشش شده تا اين برنامه از سادگي و غناي لازم برخوردار باشد تا امكان هميشگي بودن آن وجود داشته باشد. جايگاه خاصي براي مهمانان تعبيه نشده تا مراسم سال نو و تجديد اين آيين در يك مكان باستاني هر چه زنده تر و غيررسمي برگزار شود و جذابيت بيشتري به ويژه براي بچه ها و نوجوانان داشته باشد. آشپزخانه هايي براي پخت سمنو درنظر گرفته شده است كه امكان فروش هم درآن وجود داشته باشد. هم چنين نمايشگاه كتاب، عكس، پوستر و نوار با موضوع نوروز، فلسفه آن، آيين ها و مراسم.
هماهنگي هايي با مراكز ديگر مانند ميدان نقش جهان در اصفهان، مقبرة الشعرا در تبريز و … انجام شده. هم چنين در زيارتگاهها و مكان هاي مقدس هم مراسم خاصي براي علاقه مندان در جريان است. در شيراز زيارتگاه شاهچراغ و در تهران ميدان تجريش زيارتگاه امامزاده صالح برنامه هاي ويژه اي دارند. به شرط اعتدال هوا سعي شده از جاذبه دو كناره آبي كشور يعني درياي مازندران و درياي جنوب هم براي مكان يابي مراسم سال نو استفاده شود.
و اما درسطح شهر، پس از پخش چند برنامه در تلويزيون به ويژه براي كودكان كه به معرفي شخصيت اسطوره اي بابانوروز يا همان عمو نوروز مي پرداخت از ۲ هفته پيش به چند گونه، پيك هاي نوروزي در سطح شهر مشغول به كار شده اند. در ورودي اكثر مهدكودك ها و مدرسه ها پيرمردي سپيدپوش به نام بابانوروز ظاهر مي شود كه با هماهنگي شوراي كتاب كودك و شاعران كودك، ترانه هايي كوتاه و به يادماندني از رفتن زمستان و رساندن اين پيام به ننه زمستان به طور سمبليك در برنامه كاري آنجا گنجانده شده. بيشتر اين پيك هاي نوروزي، هديه هاي مختصري دربسته بندي هاي كوچك و جذاب بر سر راه خود به كودكان مي دهند كه توجه به نقش به يادسپاري سينه به سينه نمادهاي فرهنگي در آن بسيار مهم تلقي شده است. درفضاهاي باز فرهنگسراها نمايش هاي كوتاه و مختصري ترتيب داده شده كه مردي چنين مي خواند: «گرم است، گرم است» و گلوله هايي شبيه به برف وجود دارد كه هركس بخواهد به سوي او پرتاب مي كند و(مراسم كوسه خواني )گاه نيز از بلندگوهاي فرهنگسراها، ترانه هايي به همين مضمون كه يادآور يك رسم قديمي است پخش مي شود.
اين ،گذشته از حاجي فيروزهايي است كه با پيراهن هاي سرخ و كلاههاي شيپوري در لابه لاي ترافيك شب عيد، با اشعار و حركات شاد مي كوشند تا ازدحام شب عيد خيابانهاي شهرها رابراي شهروندان قابل تحمل تر كنند. ساماندهي جديد كار اين آتش افروزها موجب شده است تا پس از يك وقفه كوتاه مدت كه از آنها تصور كاسه گرداني و تكدي ايجاد شده بود اين ذهنيت كاملاً رنگ ببازد. حتي برخي از آنها جدا از جنبه شادماني، به بچه هايي كه همراه بزرگترها گرد آنها حلقه مي زنند، كتابچه هاي رنگي حاوي تاريخچه حاجي فيروزها، رنگهاي مورد استفاده و ترانه هاي مرسوم و … هديه مي دهند.
با تبليغاتي كه از يك ماه پيش از سال نو همراه با انتشار بروشورها و برخي آگهي ها و دايرشدن مراكز فروش مواد نورافشاني شروع شده، به نظر مي رسد بازار شيادان فروش مواد منفجره و ساخت نارنجكهاي دست ساز از رونق سالهاي گذشته افتاده است. به ويژه آنكه با هماهنگي آموزش وپرورش، صداوسيما، معاونت فرهنگي شهرداري و سازمان محيط زيست در قالب برگزاري مسابقه، طرحهايي براي جمع آوري بوته و گياه از اطراف شهر ويا استفاده از تخته ها و جعبه هاي غيرقابل استفاده خانه ها با شعار «سري به انباري بزنيم» يا اينكه «بوته جمع كن ها چه كساني بودند» برگزار شده است. در يك برنامه نمايشي و عروسكي كه چند شب پيش از تلويزيون پخش شد، كودكان در نقش فرشته هاي فروهر ظاهر مي شدند و حتي پيك نوروزي به نحوي در آن گنجانده شده بود تا فلسفه روشن كردن آتش بر بامها به دست ايرانيان كهن به زباني ساده بازگويي شود. بدين راه، چهارشنبه سوري امسال دريچه فراموش شده اي را مي گشايد كه به آيين زيارت درگذشتگان در روز اول سال نو و ياد درگذشتگان كه يك آيين ديني هم هست، متصل مي شود. به نظر مي رسيد اگر برنامه به خوبي پيش رود، امسال از هياهوي انفجارها درخيابانها و پس كوچه هاي تهران خبري نيست و مسابقه پرتاب قلوه سنگهاي محترقه و نارنجكهاي دست ساز جاي خود رابه پخش آجيل چهارشنبه سوري در جمعهاي دوستانه و خنده و شادي در كنار بزرگترها برگرد كپه هاي كوچك و فروزان آتش بدهد. چهارشنبه سوري امسال براساس همين پيش بيني ها برگزار شد.حتي برخي جوانان يكي ازمحلات تهران در پي برگزاري برخي كلاسهاي نوروز خواني در يكي از فرهنگسراها و با هماهنگي با يكي از آموزگاران خود در تدارك پخش قاشق و اجراي مراسم قاشق زني به طور محدود بر در برخي خانه ها در اين شب برآمدند .گويا حركت طنزگونه چادر به سركردن پسران به جاي دختران در اين رسم و رفتن به در خانه ها انگيزه جالبي براي اين حركت بوده است.
از سوي ديگر شهرداري تهران با همكاري پليس تهران به منظور برقراري هرچه بيشتر مواردايمني، مكانهاي خاصي را در برخي فضاهاي باز شهري براي اجراي مراسم چهارشنبه سوري در نظر گرفته است. قرار است در ميدان تجريش در صحن امامزاده صالح، مراسم خاص تحويل سال نو انجام شود. در يك حركت نمادين پس از تحويل سال و خواندن دعاي ويژه اين لحظه، هفت سوره يا هفت آيه از قرآن كه با كلمه سلام آغاز مي شود در ميان مردم حاضر در اين مكان خوانده مي شود. پس از آن به رسم تبرك، بسته هاي كوچك سكه هاي عيد مباركي و شكلات در بين مردم پخش خواهد شد.
همچنين معاونت امور جهانگردي در لحظه تحويل سال، نمايش تحويل سال ايراني بر گرد سفره هفت سين با تمام آداب مربوط به آن در يك خانواده ايراني را براي لحظاتي برگزار مي كند. با هماهنگي هاي انجام شده با وزارت امور خارجه در اين برنامه از كليه سفراي خارجي مقيم تهران به همراه خانواده آنها دعوت به عمل آمده است. در جنب اين برنامه، نمايشگاهي از مراسم و آيين هاي ملي سال نو ديگر ملل با تأكيد بر جنبه هاي مشترك شادي، نيكي و اسطوره هاي فرهنگساز برگزار مي شود. حضور كشورهاي چين، سوئد، ژاپن و چندكشور ديگر اروپايي در اين بخش جنبي قابل توجه است.
از سويي با هماهنگي هاي لازم بين سازمان تأمين اجتماعي و سازمان مديريت و برنامه كشور طرحي در قالب «عيدي، حفظ دست به دست نوروز» در نظر گرفته شده كه در رديف عيدي و مزاياي آخر سال بازنشستگان اين سازمان تحت عنوان «ويژه هديه نوروزي» در نظر گرفته شده است.
نوروز به فرودگاه مهرآباد و فرودگاه بين المللي امام خميني رنگ و بوي ديگري بخشيده. با امكانات به وجود آمده به ويژه برنامه نمادين نوروز در تخت جمشيد و چند مكان تاريخي ديگر در سطح كشور، سازمان جهانگردي در پي ساماندهي برنامه ورود جهانگردان خارجي تورهاي نوروزي ايران است. شارلي براون ۳۸ساله كه به همراه همسرش براي نخستين بار به ايران آمده مي گويد: در خيابانهاي لندن هرساله فستيوالهاي مختلفي در موردآيين هاي ملي و اسطوره اي و حتي جشنهاي سال نو ديگر ملل برگزار مي شود. مانند فستيوال ساكنان جزاير كاراييب كه چند سالي است بسيار پرطرفدار شده و يا فستيوال سال نو چيني ها كه امسال در لندن به طرز جالبي برگزار شد. اسطوره ها هميشه براي من جالب بوده اند، وقتي از طريق اينترنت از برگزاري چنين فستيوالي در ايران آگاه شدم، نمي توانستم از ديدن نوروز در پرسپوليس يا نقش جهان بگذرم و با خنده مي گويد: البته از خوردن سمنو و ديدن رقص حاج «پيروز» هم...
***
امروز شنبه اول فروردين سال نو است. سال نو در ايران ساعت ۱۰ و ۱۹دقيقه، در شرق آمريكا ساعت ۱ و ۴۸ دقيقه بامداد شنبه، در لندن ۶ و ۴۸ دقيقه روز جمعه و در نيوزيلند ساعت ۱۷ و ۴۸دقيقه جمعه زنگهاي سال نو ايراني به صدا درآمدند.
در تهران بنا به يك رسم ديرين از كليه پادگانها و به طور سمبليك از ميدان توپخانه تهران توپ شليك شد، نقاره خوانهاي حرم امام هشتم(ره) در نقاره هاي خود دميدند و امشب هم آسمان شهرها نورافشاني مي شود.
و اما زمين گسترده و پهناور كاخها و معماري ايراني در همسايگي مرودشت شيراز، رونق ديگري داشت. ساعت ۱۰ و ۱۹ دقيقه بر طبلها كوبيده شد. گروههاي فولكلور از تمام ايران آوازها و دست افشاني هاي محلي خود را اجرا كردند و سرانجام در يك برنامه نمادين، پيرمردي نيكورو در برابر زني باوجاهت و نيكو به نشانه مام ايران و بر سر خوان نوروزي ايستاد. يك سيني سيمين از نان گرد، انواع دانه ها، هفت شاخه زيتون، انار، بيدمشك و... در دست داشت. در گوشه سيني نوشته بودند ابزود، ابزايد، ابزون، پروار و صدايش در تمام بلندگوهاي محوطه تخت جمشيد پيچيدند. نام من خجسته است، با سال نو آمده ام و براي همه شهروندان سلامت و پيام آورده ام. به جشن فروردين و به سال نو همت بلند، نيكوكاري و آزادي گزينيد. سرايتان آباد، زندگاني سبز، نوروز به كام و شادماني بسيار.»