«ميخائيل ساكاشويلي» رئيس جمهوري گرجستان پيشتر اعلام كرده بود كه به مسكو مي رود تا با «ولاديمير پوتين» رئيس جمهوري روسيه روابط دوستانه برقرار كند و طبق گفته وي، اين كار عملي شد. رئيس جمهوري گرجستان در حالي كرملين را ترك كرد كه از پيدا شدن سريع زبان مشترك بين او و رئيس جمهوري روسيه تحت تأثير قرار گرفته بود. چيزي كه براي ساكاشويلي آشكار شد، اين بود كه وي در مذاكرات خود هيچ نشانه اي از برتري جويي امپراتوري كه قبلاً وجه تمايز سياست خارجي روسيه بود، احساس نكرد.
البته اين ارزيابي كلي نتايج سفر رئيس جمهوري گرجستان به روسيه بود، ولي رؤساي جمهوري دو كشور واقعاً در چه مواردي به توافق رسيدند؟
به اذهان طرفين، مهمترين توافقات در عرصه امنيتي از جمله در زمينه هماهنگي اقدامات مبارزه با تروريسم حاصل شد. پيشنهاد ساكاشويلي درباره گشتزني هاي مشترك در مرز مشترك دو كشور براي مسكو جالب بود. مسكو اعلام كرد: اگر گشتزني عملي شود، در آن صورت مي توان به تسهيل مقررات ويزا هم انديشيد. روسيه در ماه دسامبر ۲۰۰۰ به طور يكجانبه اقدام به اين كار كرد. مسكو با استناد به «عدم آمادگي دولت تفليس براي حصول توافق مشترك بر سر تأمين امنيت لازم در مرز روسيه و گرجستان» دست به اين اقدام زده بود.
همچنين اين تصميم اتخاذ شد كه پارامترهاي همكاري نظامي از جمله امكان آموزش نظاميان گرجي در آموزشگاههاي روسيه مورد بحث و بررسي قرار گيرد. ساكاشويلي اعلام كرد كه اولين گروه افسران گرجي بزودي وارد مسكو خواهند شد.
وي در مورد حادترين مسأله مناسبات دوجانبه در حال حاضر يعني مهلت جمع آوري پايگاههاي روسيه در گرجستان گفت: در اينجا، جايي براي معامله نيست و اين روند بايد در چارچوب موافقتنامه هاي به عمل آمده در نشست عالي سازمان امنيت و همكاري اروپا در سال ۱۹۹۹ در استانبول پيش رود. مسكو با طرح مسأله بدين صورت كاملاً موافق است و نيز قصد سودجويي ندارد، بخصوص كه بخشي از توافقات استانبول حتي زودتر از موعد به انجام رسيده است. تاكنون دو پايگاه روسيه در مناطق «وازياني» و «گودائوت» برچيده شده اند. اكنون حل مسأله پايگاههاي مستقر در مناطق «باتوم» و «آخالكالاكي» باقي مانده است.
ساكاشويلي ضمن سخنراني در جمع اساتيد و دانشجويان دانشكده دولتي روابط بين الملل مسكو روز قبل از مذاكرات خود با پوتين اعلام كرد: لازم نيست كه پايگاههاي روسيه فوراً از گرجستان خارج شوند. از طرفي، وي در مصاحبه با راديو «اكو» مسكو خاطرنشان كرد كه «اين كار هرچه زودتر صورت گيرد، بهتر است.» ولي ساكاشويلي در مسكو به سؤال مربوط به تاريخ مشخص خروج پايگاههاي روسيه از گرجستان پاسخ نداد. بنابراين به احتمال زياد، مسأله تاريخ همچنان به عنوان موضوع مذاكرات باقي است.
اصولاً همينطور كه انتظار مي رفت، ساكاشويلي در نشست خبري پايان مذاكرات به مسأله مهم ديگري اشاره داشت و آن اينكه مسأله پايگاهها ديگر مانعي براي گسترش روابط روسيه و گرجستان نيست و اين را هم مي توان از نتايج كليدي اين سفر دانست.
همچنين ساكاشويلي از مسكو خواست كه هر اقدام امنيتي گرجستان به مثابه لطمه زدن به منافع روسيه تلقي نشود. وي بارها تكرار كرد كه بعد از خروج پايگاههاي روسيه از گرجستان، در اين كشور هيچ پايگاه نظامي خارجي از جمله پايگاههاي آمريكا ايجاد نخواهد شد. البته اطمينانهاي شفاهي هيچ تضميني براي عدم وقوع اين امر نيست، ولي در هر حال، بي اهميت نيز نيست.
ساكاشويلي ضمن درك واقعيت اصلي وضع كشور خود، در مسكو اعلام كرد كه هيچ كشوري از نظر نفوذ و تأثير بر گرجستان نمي تواند با روسيه رقابت كند و هيچ كشوري بهتر از روسيه نمي تواند امنيت گرجستان را تأمين كند. تفليس همچنين فراموش نمي كند كه بازار روسيه نزديكترين بازار و شايد هم تا به امروز تنها بازار ممكن براي كالاهاي گرجستان است. علاوه بر اين، گرجستان به سرمايه گذاريها و انرژي برق روسيه نيازمند است.
با وجود بدهي گرجستان بابت انرژي تحويل شده كه افزون بر ۱۶۰ ميليون دلار است، شركتهاي روسيه همچنان انرژي و گاز به گرجستان مي دهند و اكنون صحبت بر سر گسترش همكاري در اين زمينه است.
همه اينها در چارچوب سياست خارجي روسيه پيرامون كشورهاي مشترك المنافع است. مسكو سعي دارد كه اعضاي جامعه كشورهاي مستقل مشترك المنافع، رهبري روسيه را كه متكي بر موفقيتهاي اقتصادي و دستاوردهاي اجتماعي است، به طور داوطلبانه بپذيرند. اولين گامها در اين راستا نيز برداشته شده است.
تفليس همچنين اذعان دارد به اينكه «بدون مشاركت فعال روسيه و حسن نيت آن، حل مشكل آبخازيا امكانپذير نيست. گرجستان بر اساس موافقتنامه هاي به عمل آمده در نشست سران روسيه و گرجستان كه با حضور طرف آبخازي در ماه مارس سال ۲۰۰۳ در «سوچي» برگزار شد، آماده ادامه مذاكرات پيرامون اين موضوعات است. در آن زمان، شركت كنندگان نشست موافقت كردند كه بر روي سه محور، يعني بازگشت آوارگان به منطقه «گالسكي» آبخازيا، بازسازي خط راه آهن از داخل خاك آبخازيا و مدرنيزه كردن شبكه نيروگاههاي برق «اينگوري ـ گ. ا. س» همكاري داشته باشند.
ساكاشويلي معتقد است كه «سال ۲۰۰۴ سال اقدامات جدي در اين ارتباط خواهد بود»، ولي به ظاهر پيشرفت و جهش تنها پس از تغيير مقامات آبخازيا روي خواهد داد. در هر حال اينها بايد اقداماتي صلح آميز و قابل پيش بيني باشند.
مسكو تصميم به از سرگيري كار كميسيون مشترك همكاريهاي تجاري و اقتصادي دو طول گرفته است. طرف روسيه همچنين اميدوار است كه كار طرح ريزي و تدوين قرارداد «بنيادي» فيمابين از سر گرفته شود. ساكاشويلي در پايان نشست خبري اظهار اميدواري كرد كه امضاي اين قرارداد در جريان سفر پوتين به گرجستان در پاييز سال جاري ميلادي در تفليس انجام شود.
در مورد تاريخ احتمالي امضاي قرارداد و همچنين تاريخ سفر رئيس جمهوري روسيه به تفليس بايد اطمينان حاصل شود كه همه اظهارات گرم اخير رئيس جمهوري گرجستان خطاب به روسيه صورت واقعي پيدا مي كنند. رئيس جمهوري گرجستان اطمينان داده است كه سياست خارجي گرجستان در مورد روسيه براي تفليس «نقش رهبري كننده» دارد.
منبع: خبرگزاري «ريا ـ نووستي»
ترجمه: شهلا محمدي