نوروز و فلسفه هفت سين
پژوهش و نگارش: سيدمحمدعلي دادخواه
نوروز يكي از جلوه هاي مسلم اين تبيين روشن و منش نياكان ماست، زيرا نوروز از يك سو مراسم يادآوري رفتگان است و از سوي ديگر، بال گشودن به سوي جشن بهار، بهار زمين و آغاز زمان، شكفتن شكوفه ها، راز و نياز گل و بلبل و پاي نهادن ماهي قرمز به سفره هفت سين.«نوروز و فلسفه هفت سين» به بررسي و ريشه يابي علمي و تاريخي اين سنت ميمون و خجسته پرداخته و مؤلف توانسته كتابي درخور اين آيين بزرگ ارائه كند. اين كتاب توسط انتشارات حروفيه و با بهاي ۱۷۵۰۰ ريال منتشر شده است.

چنار خونبار
اين كتاب شامل دو بخش است، بخش اول نيز در دو فصل به نگارش درآمده فصل اول اختصاص به سفرنامه مهرداد محمد پور، مؤلف كتاب از امامزاده روستاي زرآباد در منطقه الموت قزوين دارد. اين امامزاده از جمله امامزاده هاي معروف قزوين به شمار مي آيد كه علت شهرت آن نيز به دليل وجود درخت چناري در حياط امامزاده است كه هر سال در روز عاشورا خون مي گريد. فصل دوم اين بخش نيز به ذكر نمونه هايي از فرمانبرداري موجودات در برابر ائمه پرداخته است. بخش دوم كتاب هم حاوي اشعار مهرداد محمد پور در وصف ائمه اطهار است.«چنار خونبار» با بهاي يك هزار تومان در اختيار علاقه مندان است.

تروتسكي آنها و تروتسكي ما
اين كتاب شامل بررسي علمي انقلاب قرن بيستم است. انقلابهايي كه داراي چشم انداز مشتركي بودنداما سرنوشت مشتركي نداشتند. انقلاب هايي چون كوبا، نيكاراگوئه و الجزاير. نويسنده كتاب جك بارتر با بررسي اين انقلاب ها نتيجه مي گيرد: اين پيامدها نه تصادفي بودند، نه اجتناب ناپذير. وي سپس به درسهايي برگرفته از انقلاب اكتبر و نظريه هاي پيرامون آن مي پردازد و نوعي از احزاب را مطرح مي كند كه در بطن جنگ ها وتلاطم هاي سياسي، بحران هاي جامعه را به نفع بشريت زحمتكش حل مي كنند.«تروتسكي آن ها و تروتسكي ما» را مسعود صابري ترجمه كرده و نشر طلايه پرسو نيز آن را با بهاي ۱۶۰۰ تومان در ويترين كتابفروشي ها قرار داده است.

سناتور «جان كري» نامزد حزب دموكرات سخت تقلا مي كند تا از فاصله يكصدميليون دلاري بين بودجه تبليغاتي خود و منابع عظيم جورج بوش رئيس جمهوري آمريكا بكاهد.
تا اين هفته، منابع دراختيار بوش ۱۰۴ميليون دلار برآوردشده و حال آن كه كري فقط ۲‎/۳ميليون دلار پول نقددارد و بيش از ۷ميليون دلار بدهي.
اين سناتور «ماساچوست» درانتخابات مقدماتي حزبش توانست اعتبار خويش را عمدتاً دست نخورده نگه دارد و از حمايت تقريباً يكپارچه حزب دموكرات براي غلبه بر بوش در رأي گيري ماه نوامبر برخوردار شود، ولي او اكنون با چالشي بغرنج مواجه شده: گردآوري پول.
كري حريصانه به دنبال كمك هاي مالي ستارگان سينما و موسيقي است كه به حمايت از دموكراتها گرايش دارند.يكي از حاميان مالي مبارزه تبليغاتي وي، «باربارا استرايسند» است.وي همچنين مي كوشد ازطريق اينترنت به گردآوري پول بپردازد، زيرا پول نقد در ادبيات سياسي آمريكا نه تنها رمزموفقيت، محبوبيت و بقاي نامزدان محسوب مي شود، بلكه سرمنشأ تمامي تبليغات تلويزيوني است كه اسلحه اي ضروري در زرادخانه آنها است.«اريك ديويس» استاد علوم سياسي دركالج «ميدلبري» در «ورمونت»، اعلام كرد كه نامزدان بايد حدود سه چهارم پولشان را صرف تبليغات تلويزيوني كنند كه به دليل مدت كارزار انتخابات رياست جمهوري و ضعف نسبي احزاب سياسي آمريكا، حياتي است.وي گفت: درساير نظام هاي سياسي، احزاب كارهاي آموزش و بسيج رأي دهندگان را انجام مي دهند، ولي در اينجا نامزدان بايد اين كار را خودشان ازطريق آگهي هاي تلويزيوني درطول مدت كارزار انجام دهند كه بيش از يك سال طول مي كشد.بوش تا به امروز حدود ۱۵۰ميليون دلار گردآوري كرده و حال آن كه كري فقط ۳۴ميليون دلار اندوخته است و هركدام مبالغي را صرف تبليغات، نظرخواهي و پژوهش و نيز سفرهاي تبليغاتي و دستمزدكاركنان ستاد تبليغات پرداخته اند.بنا به اعلام مركز تحقيقاتي «پيو» كه متخصص سنجش افكارعمومي است، هردو اردوگاه، پايگاههاي خود را عمدتاً مستحكم كرده اند و اكنون مي كوشند حدود ۳۰درصد رأي دهندگان آمريكايي را كه آماده حضور در پاي صندوقها و تعيين سرنوشت انتخابات هستند، جذب كنند.
طبق مقررات انتخاباتي آمريكا، نامزدان بايد پولي را كه تا امروز گردآوري كرده اند، تا پيش اعلام رسمي نامزدي شان درهمايش ملي حزب خود در تابستان آينده خرج كنند وپس از آن حدود ۷۰ميليون دلار ازمحل منابع فدرال دريافت خواهندكرد.باتوجه به هدف اعلام شده تيم بوش براي گردآوري ۲۰۰ميليون دلار كه رقمي ركوردشكن درتاريخ انتخابات آمريكاست، بدين ترتيب گمان مي رود وي حدود ۳۰۰ميليون دلار هزينه كند كه حتي با مقياس هاي هاليوود رقم هنگفتي است.
درهمين حين، كري ازحمايت گروههاي مستقلي برخوردار خواهدبود كه كمر به شكست بوش بسته اند.سازمان Move On خودش در ۱۷ايالت آمريكا آگهي هاي تلويزيوني ۱‎/۸ ميليون دلاري پخش مي كند تا با تبليغات رئيس جمهوري كنوني مقابله كند.اما پول متضمن پيروزي نيست. كافي است از «هوارددين» بخت قبلي دموكرات ها بپرسيد كه صندوقچه ۴۰ميليون دلاري اش كه بخش زيادي از آن ازطريق اينترنت گردآوري شد، چيزي جز شكست به ارمغان نياورد.
با اين وجود، كري شروع به جست وجو براي يافتن حاميان مالي كرده است. از كساني كه آگهي وي را در سايت اينترنتي اش تماشا مي كنند، خواسته مي شود كه ۲۵دلار اهداكنند.به آنها گفته مي شود: ما براي مبارزه به حمايت شما نيازمنديم.
مقامات ستاد انتخاباتي اش مي گويند كري ظرف ۱۰ روز پس از پيروزي در ۲مارس در «ابرسه شنبه» ۱۰ ميليون دلار گردآوري كرده است.وي در فاصله ۲۹ تا ۳۰ مارس به ۲۰ شهر آمريكا سفرمي كند تا پول بيشتري جمع آوري كند. او از تهيه كنندگان هاليوود، وكلاي نيويورك و تجار «سين سيناتي» تقاضاي كمك خواهدكرد.براي كساني كه حاضرند براي ملاقات با اين نامزد رسمي حزب دموكرات بين يك هزار تا دو هزار دلار بپردازند، ضيافت هاي شام برگزارخواهدشد.

دو قرن و نيم قبل جعفر عصار كه مردي مبتكر و سرمايه دار بوده تصميم مي گيرد، عصارخانه اي در مركز شهر زواره بنا كند.صنعت عصاري بعد از صنعت آسياب، از جمله بزرگترين صنايع تا پنجاه سال پيش از اين بوده است و اين دو صنعت حقيقتاً دو نمونه از فكر و ابتكار و نوآوري و خلاقيت و فن آوري قوم آريا در زمان باستان بوده است.
در زماني كه مردم باستان كشور ما چرخ هاي اين دو صنعت مهم را به حركت درآوردند؛ به مراتب مهمتر از فن آوري نيروي هسته اي امروز بوده است. زيرا يكي دانه هاي حبوبات و غلات را به صورت آرد در مي آورده و يكي از دانه هاي روغني روغن مي كشيده و آرد غلات و روغن از اصلي ترين مواد خوراكي و حياتي بشر به شمار مي رفته است.جعفر عصار براي ساختن عصارخانه به آجر نياز داشت و براي پختن آجر اقدام به ساختن كوره آجرپزي مي كند، اما كشاورزان از ساختن كوره آجرپزي جلوگيري مي كنند و مي گويند و به دودكوره هواي منطقه را آلوده مي سازد؛ و موجب ريزش گل هاي بوته هاي پنبه مي شود و محصول پنبه ما را نابود مي كند.
ولي اين اعتراض نتوانست مانع از ساختن عصارخانه شود و جعفر عصار با تصميم قاطعي كه داشت؛ كوره آجرپزي را در ده كيلومتري قصبه زواره بنا كرد و آجرها را از آنجا به زواره حمل و عصارخانه بزرگي در مركز شهر ساخت.
مدت ۲۵۰ سال عصارخانه به گرفتن روغن دانه هاي كنجد و كرچك و آفتاب گردان و منداب مشغول بود. از همه روغن ها روغن منداب بيشتر از همه مورد مصرف داشت. چون گل منداب بوي مطبوعي نداشت، روغن آن هم براي خوردن به كار نمي رفت.ولي در قرون گذشته از نظر اقتصادي و تجاري بر ساير روغن ها ترجيح داشت و مي توان گفت در مدت هفت قرن گذشته روغن منداب نقش مواد نفتي را به عهده داشته است.يكي از مصارف مهم آن براي سوخت روشنايي بوده، و ديگر روان كاري در چرخ هاي صنايع فلزي و در صنايع چوب، نقاشي رنگ و روغن در بناهاي مهم درباري و اثر دارويي آن در زدودن انگل ها از بدن حيوانات اهلي از قبيل گاو و گوسفند و شتر و مرغ و خروس.قطارهاي شتر ترابري دوران گذشته را به عهده داشتند و صاحبان آنها سالي يك بار پشت اشتران را قيچي مي كردند و براي جلوگيري از مرض هاي گري و جرب و سودا به تن آنها روغن منداب مي ماليدند. براي روشنايي صدگرم روغن منداب را در چراغ موشي مي ريختند و فتيله آن را آتش مي زدند و ده ساعت در زير نور آن مي نشستند يا كار مي كردند.
لازم به يادآوري است قبل از پيدايش نفت، روغن منداب براي ايجاد روشنايي و روانكاري به جاي نفت به كار مي رفته است، با اينكه مصرف خوراكي نداشته از جهت اقتصادي از روغن كنجد و كرچك و زيتون و آفتاب گردان مصرف تجارتي و صادراتي بيشتر داشته و در ظروفي به نام دبه نگهداري مي شد.نور چراغ هاي مساجد و آب انبارها و مدارس را تأمين مي كرد. از اين لحاظ صنعت عصاري حائز اهميت بسيار بوده است.طرز گرفتن روغن به اين نحو بود كه دانه ها را روي تخت ساروجي مدور كه يك متراز سطح زمين بلندتر بود، مي ريختند و شتري محور سنگ ده تني را روي دانه ها به حركت درمي آورد و پس از آن كه كاملاً سائيده و خرد مي شدند و به صورت خمير در مي آمدند. آنها را در سبدهاي مخصوص ريخته و سبدها را روي هم چيده و در زير جراثقال قرار مي دادند و روغن آنها قطره قطره در مخزن مي چكيد و تفاله آن به نام كنجاله براي خوراك دام به كار مي رفت.لازم به يادآوري است قبل از پيدايش نفت و ظهور لامپ هاي ۵ و ۷ شمعي، اكثر مردم پس از غروب آفتاب ساعتي در تاريكي مي نشستند و بعد به بستر مي رفتند؛ مگر در شب هاي ماهتابي كه زير نور ماه شب زنده داري مي كردند. زيرا عامه مردم دسترسي به روغن منداب براي ريختن در چراغ موشي را هم نداشتند و بزرگان از نور شمع استفاده مي كردند و مردم متوسط آن هم در شب هاي ميهماني و جشن و سرور از چراغ موشي استفاده مي كردند. در سوگواري ها و ميادين روغن منداب را روي مشعل ها مي ريختند و نور بيشتري ايجاد مي كردند.
محمد عظيمي دبير بازنشسته آموزش و پرورش ـ مؤلف جغرافيايي تاريخي زواره و اردستان

امروزه اهميت و ارزش آبزيان به عنوان يك ماده غذايي كاملاً اثبات شده و بر كسي پوشيده نيست. به طوري كه امروزه ۲۰% از پروتئين حيواني مورد نياز بشر را آبزيان تأمين مي كنند. به عبارت ديگر چيزي در حدود يك ششم تا يك سوم پروتئين مصرفي جهان را منابع آبزي تأمين مي كند كه جايگاه بسيار رفيعي محسوب شده و رقابت تنگاتنگي با ساير منابع پروتئين حيواني دارد. همه ساله با نزديك شدن به روزهاي پاياني سال فروشگاههاي ماهي وآبزيان شلوغ تر از هميشه رونق تازه اي به خود گرفته و حال وهواي ديگري دارد. به علت ناآشنا بودن عموم مردم با محصولات آبزيان و جايگاه نسبتاً ضعيف اين محصول در سبدغذايي، مشتريان اغلب در انتخاب ماهي مورد نظر و دلخواه خود دچار مشكل مي شوند. يكي از سؤالات رايجي كه در اين ارتباط وجود دارد چگونگي تشخيص ماهي پرورشي و دريايي از هم مي باشد. اين سؤال در مورد ماهي سفيد بيشتر مطرح مي گردد؟
در ادامه سعي شده به طور ساده تفاوتهاي اين دو كاملاً تشريح شود.
ماهي سفيد درياي خزر يا southern caspian kutum با نام علمي Rutilus frisii kutum (kamansky 1901) منحصراً در سواحل جنوبي درياي خزر زندگي مي كند. از ماهيان بسيار لذيذ و با ارزش درياي خزر محسوب مي شود كه از اهميت تجاري و اقتصادي بالايي برخوردار است. اين ماهي در ميان هموطنان ساكن شمال كشور از محبوبيت خاصي برخوردار است به طوري كه بعضاً افراد بومي واژه ماهي را صرفاً براي اين گونه به كار مي برند و انواع ديگر ماهي را به اسم مثلاً كفال، كپور و غيره مي شناسند و كلمه ماهي را مترادف با ماهي سفيد مي دانند. ماهي سفيد سالانه دو مهاجرت پاييزه و بهاره دارد كه از اواسط آبان و اسفند در رودخانه هايي همچون سفيدرود، رودخانه هاي انزلي، رود گرگان، شفارود، تجن، نمك آبرود و غيره وارد شده تخم ريزي مي كند. طول ماهي تا ۷۵ سانتيمتر و وزن آن تا ۶ كيلوگرم مي رسد، اما وزن متوسط آن حدود ۱‎/۵ كيلوگرم است. در سالهاي نه چندان دور اين ماهي به علت صيد بي رويه و كنترل نشده به يك ماهي ناياب و گران قيمت در بازار تبديل شده بود كه با تدبير كارشناسان شيلات اين ماهي به طور مصنوعي در رودخانه هاي استان گيلان و مازندران تكثير شده و بچه ماهي ها به دريا رها شدند كه ماحصل آن امروز احياي مجدد ذخاير اين گونه با ارزش درياي خزر و فراواني نسبي آن در بازار ماهي است. اين ماهي يك گونه گوشتخوار بوده و از نرم تنان همچون صدفها و ديگر كفزيان تغذيه مي كند اما نكته قابل توجه و جالب اين است كه تاكنون تكنيك پرورش اين ماهي در شرايط كنترل شده به دست نيامده و ما چيزي به عنوان ماهي سفيد پرورشي نداريم. سؤالي كه احياناً در ذهن شما نقش مي بندد اين است كه پس تكليف ماهي اي كه تحت عنوان سفيدپرورشي در بازار عرضه مي شود چيست؟
همانطور كه پيش از اين ذكر شد در يك دوره زماني ذخاير اين ماهي ارزشمند يعني ماهي سفيد درياي خزر كاهش يافت و در بازارها ناياب شد. در سال ۱۳۴۶ يك گونه ماهي پرورشي از كشور مجارستان به ايران آورده شد و در برخي تالابها و آبگيرها رهاسازي شد. اين گونه جديد كپور علفخوار يا آمور Grass carp با نا م علمي Ctenopharyngodoidella (Valencienns 1844) بود. به علت استعداد خوب پرورش، قدرت سازگاري بالا و همچنين سادگي پرورش و تغذيه خيلي زود وارد بازارها شده و در حال حاضر نيز يكي از گونه هاي اصلي عرضه شده در فروشگاههاي كشور محسوب مي گردد. به سبب ظاهر مناسب و طعم لذيذ اش با اقبال عمومي روبرو شده و به جهت شباهت آن با ماهي سفيد تحت عنوان ماهي سفيد پرورشي به بازار عرضه شد و خلأ ماهي سفيد درياي خزر را براي مدتي پركرد. اين گونه اساساً متعلق به درياچه آمور در چين است كه هم اكنون دربسياري از نقاط دنيا پرورش مي يابد. روي گياهان عالي تغذيه نموده و در استخرهاي پرورشي با شبدر ويونجه تغذيه مي شود. اين ماهي حداكثر ۳۲ كيلوگرم وزن و ۱۳۲ سانتيمتر طول دارد كه به طور متوسط با وزني حدود ۱ تا ۳ كيلوگرم در بازار عرضه مي شود. طعم اين ماهي نيز مانند ساير گونه هاي ماهي پرورشي تا حد زيادي به شرايط مديريتي پرورش و تغذيه بستگي دارد. در نتيجه ماهي اي به عنوان سفيدپرورشي وجود نداشته و آنچه تحت اين عنوان در بازار عرضه مي شود همان كپور علفخوار يا آمور است. كه اساساًبرخلاف ماهي سفيد كه يك ماهي دريايي و گوشتخوار است علفخوار و وابسته به آب شيرين است. ماهي سفيد تقريباً ۲ تا ۳ برابر كپور علفخوار يا آمور قيمت دارد. به علت شباهت زياد گاهاً اين دوگونه ماهي با هم اشتباه گرفته شده و خريدار ماهي دچار مشكل مي شود.
به رغم تشابه ظاهري زياد اين دو گونه تفاوهايي نيز بينشان وجود دارد كه برخي از ملموس ترين موارد آن به اين شرح است.
ـ ماهي سفيد داراي فلسهاي كوچك و فشرده اي است درحالي كه فلسهاي آمور يا كپور علفخواردرشت تر است، به طوري كه فلسهاي ماهي سفيد رودي خط جانبي آن يعني از پشت آبشش تا دم ۶۳ـ۵۲ عدد بوده اما در آمور از ۴۰ تا ۴۵ عدد تجاوز نمي كند.
ـ ماهي سفيد رنگي نقره اي و براق با جلاي فلزي دارد در حالي كه آمور يا كپور علفخوار به رنگ سبز لجني است.
ـ ماهي سفيد داراي بدني دوكي شكل است درحالي كه آمور يا كپور علفخوار بدني استوانه اي و باريك تر نسبت به سفيد خزر دارد.
ـ سرماهي سفيد برجسته است اما سر كپور علفخوار يا آمور پخ بوده به طوري كه تصور مي شود از بالا و پايين فشرده شده است.
ـ ماهي سفيد نر در فصل توليدمثل داراي يكسري برجستگي ها در ناحيه سر است كه Epithelial Tubercell يا جوانه هاي عشق گفته مي شود و از جمله صفات ثانويه جنسي است كه در ماهي سفيد ديده شده اما در آمور وجود ندارد.
ـ مانند ساير موارد در اينجا نيز بافت ماهيچه اي ماهي سفيد كه يك ماهي دريايي است به علت حركتي دائمي و تغذيه طبيعي فشرده تر بوده درحالي كه گوشت ماهي آمور كه يك ماهي پرورشي است نرم تر است.
كپور علفخوار يا آمور و ماهي سفيد هر دو به عنوان موجودات آبزي داراي ارزش غذايي بالا به علت وجود اسيدهاي چرب غيراشباع ضروري و محتواي پروتئين بالا هستند. كه تفاوت قيمت آنها بيشتر متأثر از شرايط توليد و بازار است. استاندارد جهاني مصرف سرانه ماهي ۱۸ كيلوگرم است درحالي كه اين ميزان در كشور ما در حال حاضر به حدود ۶ـ۵ كيلوگرم مي رسد. اميد است با آشنايي هر چه بيشتر خانواده ها و فرهنگ سازي مصرف آبزيان از طريق آشنايي هر چه بيشتر با روشهاي مختلف پخت و مصرف ماهي و همچنين عرضه محصولات متنوع آبزي، سرانه مصرف به مقدار مناسب خود نزديك گردد. بدون شك چنين دستاوردي نقش مهمي در سلامت تغذيه اي كه از مهمترين عوامل در سلامت انسان محسوب مي گردد خواهد داشت.