على حيدرزاده

سال ۸۲ با جنگ آغاز شد؛ جنگ آمريكا و متحدانش عليه صدام كه سناريويى پيچيده تر از توليدات پرهزينه هاليوود برايش نوشته شده بود. بسيارى از تحليلگران آن را به تصويرى كه طى اين سال ها از اقتدار آمريكايى در سينماى جنگ هاليوود ارائه شده بود، ارتباط دادند و برخى از آنها با بدبينى كاركرد مهم اين آثار هاليوود را در چنين بزنگاه هايى توجيه كردند.
در اين جو حاكم بر جهان، سينماى ايران همچنان به عنوان اصلى ترين سفير فرهنگى اين سرزمين در فراسوى مرزها به انجام وظيفه مشغول بود و غرب و شرق همچنان با لبخند حاكى از رضايت به استقبال نمايندگان منتخب اين سينما رفتند. اما در اين سوى مرز، لبخند رضايت آميز بر لب همگان نبود. عده اى با ابروان درهم رفته، نگران آينده سينما بودند و عده اى ديگر حتى از خشم دندان بر هم مى ساييدند. هرچند كه اين تنوع احوال، چيزى خلاف سنت نبود.

مديريت جديد
محمدمهدى حيدريان كه چند روز مانده به آغاز بيست و يكمين جشنواره فيلم فجر (بهمن ۸۱) به عنوان معاون امور سينمايى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى معرفى شده بود درنخستين مصاحبه مطبوعاتى خود در خرداد ۸۲ اهداف كلان اين معاونت را تلاش درجهت تقويت مبانى ملى و اعتقادى با تكيه بر هويت ايرانى ـ اسلامى، ايجاد نقش و جايگاهى شايسته براى سينما در نظام فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى كشور و به دست آوردن سهم مناسب براى توليدات سينمايى ايران در مجامع و بازارهاى جهانى خواند. آنچه او در اين نشست بر آن تأكيد داشت و در طول سال ۸۲ در عمل هم نشان داد، بازسازى و تقويت زيرساخت ها در حوزه هاى توليد، توزيع و نمايش بود. او كه در دهه شصت تصدى اداره كل نظارت و ارزشيابى معاونت سينمايى را به مدت يك دهه برعهده داشت، پس از غيبتى ده ساله نشان داد كه همچنان راهبردهاى بلندمدت را بر تاكتيك هاى مقطعى ترجيح مى دهد. چنان كه دو دهه پيش او در كنار فخرالدين انوار و سيدمحمد بهشتى سه رأس سياستگذارى سينماى نوين ايران پس از انقلاب را با برنامه هايى ساختارى تشكيل مى دادند. حضور دوباره او هرچند به دلايل عمدتاً سياسى نگرانى هايى برانگيخت، ولى سال ۸۲ نشان داد او بيش از آنكه چهره اى سياسى باشد، مديرى است عملگرا كه مى كوشد نقش اين هنر ‎/ صنعت را در حوزه عمومى فعاليت هاى دولت پررنگ كند و بدين وسيله منابع مادى و معنوى را به سوى آن سرازير كند. به همين دليل بود كه در نخستين نشست خود با نمايندگان رسانه ها به صراحت از موافقت رئيس جمهور با اختصاص ۵۰ تا۶۰ ميليون دلار از صندوق ذخيره ارزى و ۱۰ تا ۲۰ ميليارد تومان از صندوق دولت براى ساخت مجتمع هاى سينمايى خبر مى داد.
توزيع و نمايش
خبر تأسيس قريب الوقوع دفاتر توزيع بين المللى فيلم، لزوم تفكيك حوزه توليد ازتوزيع درداخل و ساخت مجتمع هاى سينمايى ـ تفريحى ازعمده برنامه هاى اعلام شده معاونت سينمايى دراين دو حوزه درسال ۸۲ بود.
هرچند مسأله تفكيك توليد از توزيع به دليل مقاومت هاى صنفى پرونده اش به طور موقت بسته شد و تأسيس دفاتر توزيع بين المللى براى حضور سينماى ايران دربازارهاى جهانى به مرحله اجرا نرسيد، ولى ساخت مجتمع هاى سينمايى كه «پرديس هاى سينمايى» خوانده مى شد، خيلى زود وارد فاز اجرايى شد تا پاسخگويى باشد به بحران تعطيلى پى درپى سينماها درتهران و شهرستان ها.
ضمن آنكه اعلام شد سينماهاى فرسوده و واقع درمكان هاى نامناسب تغييركاربرى مى دهند و پرديس هاى سينمايى درمكان هاى مناسب جايگزين آنها مى شوند.
كلنگ احداث چند پرديس درتهران و كرج به زمين زده شد تا اميدوارى نسبت به افزايش ظرفيت نمايش فيلم به وجود بيايد.
توليد
افزايش صدور پروانه ساخت براى فيلم هاى جديد نشان مى داد يكى از اهداف مهم دولت افزايش كمى توليدات سالانه است.
اين مسأله با واكنش هايى منفى و هشدار نسبت به عدم امكان نمايش بيش از ۴۰ فيلم درطول سال به دليل كمبود سالن هاى سينما مواجه شد، ولى معاون سينمايى به صراحت درمصاحبه اى از برنامه ريزى براى رسيدن به سقف توليد ۲۵۰فيلم درطول سال طى برنامه اى پنج ساله خبرداد و تأكيدكرد دراين مدت ظرفيت نمايشى لازم هم به واسطه ساخت پرديس هاى سينمايى به وجود خواهدآمد.
ازسوى ديگر تلاش براى ورود تكنولوژى صداگذارى استريو به كشور آغاز و درگام اول استوديو فيلمساز به اين فن آورى مجهزشد.
هرچند مدير اين استوديو از عدم تداوم همكارى دولت پس ازورود تجهيزات و لغو معافيت گمركى براى ورود اين تجهيزات خبرداد، ولى اين حركت كه امكان صداگذارى استريو فيلم هاى ايرانى درداخل كشور را فراهم مى كند، به عنوان اقدامى مثبت قابل ذكر است.
تشكيل گروههاى چهارگانه تخصصى سينماى كودك، سينماى دفاع مقدس، سينماى هنر و تجربه و سينماى كمدى در بنياد فارابى براى برنامه ريزى جهت توليد تعدادى معقول فيلم دراين گونه هاى سينمايى درطول سال ديگر اقدامى بود كه با آغاز فعاليت گروه سينماى كودك رسميت يافت.
به وجودآوردن بسترمناسب براى عرضه اين فيلم ها هم جزو شرح وظايف اين گروه ها اعلام شد.
ازسوى ديگر درپى سفر يك هيأت ونزوئلايى به ايران تفاهمنامه اى ميان دوكشور منعقدشد تا براساس آن امكان توليدات مشترك به وجود آيد.
ازسوى ايران، بنياد فارابى مأمور انجام هماهنگى هاى لازم شد تا فيلم هاى توليدشده در دو نسخه به زبان فارسى و اسپانيولى صداگذارى شوند و امكان راهيابى آنها به جشنواره هاى جهانى فراهم آيد.ضمن آنكه تبادل سينماگران و امكانات فنى ميان دو كشور از ديگر مفاد اين تفاهمنامه بود.
براساس تفاهمنامه ديگرى كه ميان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى و وزارت نفت منعقدشد، وزارت نفت آمادگى خود را براى توليد سالانه چهارفيلم اعلام كرد.
به نظر مى رسد جذب سرمايه هاى پنهان داخلى و خارجى كه بالقوه امكان سرريز شدن آنها به سمت سينما وجود دارد، در كنار فراهم آوردن امكانات سخت افزارى عمده ترين سياست معاونت سينمايى در سال ۸۲ بود كه امسال هم ادامه مى يابد.
جشنواره ها
جشنواره فيلم فجر به عنوان مهمترين و تأثيرگذارترين رويداد سينمايى كشور، در بيست و دومين دوره تغييرات فراوانى را تجربه كرد. در اولين گام، رشته هايى كه در بيست و يكمين دوره در رقابت حذف شده بودند، احيا شدند تا انتقاد سينماگرانى كه در حوزه هاى فنى مثل تدوين، صداگذارى، موسيقى، فيلمبردارى و ... برانگيخته شده بود، برطرف شود. در عوض بخش هاى جنبى شامل بزرگداشت و مرور بر آثار كه با عناوينى نظير «آينه هاى روبرو»، «براى تمام فصول» و ... شناخته مى شد، حذف شدند تا حجم جشنواره بيش از حد بزرگ نشود. ضمن آنكه براى اولين بار شرط الزامى دريافت پروانه نمايش براى حضور در جشنواره به طور صريح اعلام شد. اين طرح هرچند انتقاداتى برانگيخت، ولى به شكل كامل اجرا شد تا امكان حضور فيلم هايى كه اعتبار هنرى فراوان در آن سوى مرزها داشتند فراهم نشود. بازار فيلم تهران هم كه شش سال همزمان با جشنواره در هتل لاله برگزار مى شد، در هفتمين دوره خود به سالن حجاب منتقل و در آن محصولات تلويزيونى توليدشده در صداوسيما عرضه شد. ضمن آن كه براى حضور توزيع كنندگان بخش خصوصى به عنوان صاحب غرفه محدوديت هايى در نظر گرفته شد كه به هرحال جاى تأمل داشت. افزايش تعداد فيلم هاى ايرانى حاضر در بخش مسابقه سينماى ايران با وجود امكان برقرارى ارتباط مخاطبان با آنها از كيفيت اين بخش تا حدودى كاست و در نهايت فيلم دوئل ساخته احمدرضا درويش به عنوان فيلمى صاحب استانداردهاى توليد و مضمون و گرايش هنرى اغلب جوايز را به خود اختصاص داد. در پايان جشنواره عليرضا رضا داد دبير جشنواره و مديرعامل بنياد سينماى فارابى از عزم دولت براى تفكيك بخش بين المللى جشنواره و تفاوت در اجراى آن طى سالهاى بعد خبر داد.
جشنواره فيلم هاى كودك و نوجوان اصفهان هم تقريباً به سنت چند سال اخير و با هدف ايجاد رونق در توليد و نمايش فيلم هاى كودك برگزار شد. چند فيلم سينمايى با هدف نمايش در اين جشنواره طى نيمه اول سال ۸۲ به سرعت و با حمايت بنياد فارابى مقابل دوربين رفتند و در جشنواره حاضر شدند. تغيير شوراى شهر و شهردار اصفهان نگرانى هايى را درباره نحوه برگزارى جشنواره در اين شهر به وجود آورده بود و حتى در مقطعى شايعه عدم برگزارى آن به گوش رسيد. با اين حال جشنواره در موعد مقرر در اصفهان برگزار شد، هرچند كه بى نظمى در افتتاحيه جشنواره كه در ميدان نقش جهان برگزار شد و برخى مسائل ديگر باعث شد در پايان اختلاف ميان بنياد فارابى و شهردارى اصفهان به عنوان برگزاركنندگان اصلى جشنواره نمايان و در سطح رسانه ها مطرح شود.
آمار توليد و نمايش
در سال ۸۲ در مجموع ۶۴ فيلم سينمايى براى اولين بار به نمايش در آمدند. از اين تعداد ۲۲ فيلم خارجى و ۴۲ فيلم ايرانى بودند. اين آمار افزايش چشمگير فيلم هاى خارجى را نشان مى دهد. با اين حال فروش فيلم هاى خارجى به دليل اكران كوتاه مدت، سينماهاى محدود و عدم تبليغات مبلغ چندان قابل توجهى نيست. پرفروش ترين فيلم خارجى «دارودسته هاى نيويوركى» با فروش نزديك به ۳۳ ميليون تومان و كم فروش ترين «قاچاق» با اندكى بيش از يك ميليون تومان بود. اما در اكران فيلم هاى ايرانى سال ،۸۲ سينماى كمدى باز هم قابليت چشمگير خود را در جذب مخاطب نشان داد. به طورى كه چهار فيلم پرفروش سال، كمدى بودند.
توكيو بدون توقف با ۴۳۲ ميليون تومان، عروس خوش قدم با ۳۶۰ ميليون تومان، دنيا با ۳۵۸ ميليون تومان و دختر ايرونى با ۳۴۵ ميليون تومان فروش ، سه فيلم كم فروش سال هم از كنار هم مى گذريم با ۳‎/۲ ميليون تومان، پنج عصر با ۳‎/۶ ميليون تومان و سفر به فردا با ۳‎/۹ ميليون تومان بودند.
در اين سال ۷۵ فيلم بلند سينمايى وارد مرحله فيلمبردارى شدند كه با احتساب فيلم هايى كه با دوربين هاى ويديويى ساخته شده اند، اين رقم از ۱۰۰ فيلم تجاوز مى كند. اين در حالى است كه ظرفيت نمايش كشور به طور متوسط امكان اكران بيش از ۴۵ فيلم ايرانى در سال را فراهم نمى كند و احتمالاً بيش از نيمى از اين فيلم ها امكان نمايش در سال ۸۳ را پيدا نخواهند كرد.