عارف واحد ناوان
«گرجستان كشور كوچكى است. بنابراين نمى خواهد قدرتهاى بزرگ از خاك آن براى مقابله با يكديگر استفاده كنند. اين بخشى از سخنان «ميخائيل ساكاشويلى» پس از سفر به ايالات متحده آمريكا بود. درحالى كه چنين به نظر مى رسيد پس از سقوط «ادوارد شواردنادزه» و به قدرت رسيدن ساكاشويلى، جمهورى بحران زده و فقير گرجستان به كانون منازعات جمهورى فدراتيو روسيه و ايالات متحده آمريكا تبديل خواهد شد، اما گويا بازيهاى ظريف و زيركانه رئيس جمهورى جوان، وضعيتى را پيش آورده است كه هيچ يك از دو قدرت فوق ياراى رفتار شتاب زده در منطقه را ندارند.
در اين ميان «واشنگتن تايمز» پس از ديدار بوش و ساكاشويلى از قول رئيس جمهورى گرجستان نوشت: «گرجستان متحد نزديك آمريكا خواهد بود و روسيه مجبور به پذيرفتن اين امر است» به دنبال آن، جورج دبيلو بوش در سخنانى اعلام كرد: «روسيه هرچه سريع تر بايد نيروهاى خود را از گرجستان خارج كند.» اظهارات بوش موجب شد «ولاديمير پوتين» پس از بازگشت ميخائيل ساكاشويلى به تفليس، بلافاصله با وى تماس تلفنى برقراركند. گفته مى شود پوتين در اين ارتباط، نتايج مذاكره ساكاشويلى با آمريكا را از وى جويا شده بود.
ساكاشويلى ۳۶ ساله كه در رشته حقوق از يكى از دانشگاههاى ايالات متحده آمريكا فارغ التحصيل شده است، درجريان «انقلاب مخملى» كه عليه شواردنادزه راه انداخت، شعارهاى به شدت آمريكايى و ضدروسى داد. او حتى پس از سقوط شواردنادزه و در مبارزه انتخاباتى به شدت به مسكو حمله كرد و سياست روسيه در برابر گرجستان را مورد نكوهش قرارداد، اما چند روز پس از به دست آوردن صندلى رياست جمهورى با يك چرخش ناگهانى به دلجويى از روسها پرداخت. چنانچه تنها چند هفته پس از به قدرت رسيدن، برخلاف وعده هايى كه براى سفر به آمريكا داده بود، در فرودگاه مسكو پياده شد و با مقامات روسيه به رايزنى پرداخت در كاخ كرملين بود كه او ويزاى پرواز به ايالات متحده آمريكا را گرفت.
بنابراين وى با گذشت كمتر از سه ماه از قدرت يابى اش به هر دو كشور مهم و تأثيرگذار پرواز كرد. انجام اين دو سفر از چند جهت قابل تأمل و بررسى است.
در شرايط فعلى، ساكاشويلى براى فايق آمدن بر بحران مالى و اقتصادى به شدت نيازمند كمكهاى خارجى است. از اين رو، وى در سفر به آمريكا با رئيس صندوق «سورس» كه به عنوان تأمين كننده هزينه انقلاب مخملى بود، ديدار كرد. اگرچه از نتيجه گفت وگوهاى دو طرف مطلبى درز نكرد، اما ترديدى نيست كه وى براى غلبه بر بحرانهاى اقتصادى پرداخت حقوق عقب افتاده كارمندان دولت، مبارزه با فساد و رشوه خوارى، انجام اصلاحات سياسى و اقتصادى، از رئيس صندوق سورس درخواست كمك مالى كرد. از طرف ديگر، درحالى كه رئيس جمهورى گرجستان در جريان ديدار از مسكو و پس از مذاكره با مردان كرملين، دست خالى به تفليس بازگشت، اما ره آورد سفر وى به واشنگتن، اختصاص كمك ۱۵۰ميليون دلارى كاخ سفيد به تفليس بود. اگرچه تخصيص چنين اعتبارى، بى ارتباط با گشايش دفتر تحقيقات فدرال در تفليس نبود. اما اين خود، گوياى اين واقعيت است كه اكنون آمريكاييها پس از جنگ لفظى و مطبوعاتى عليه روسها، اين مرتبه قصد دارند عملاً و به آرامى وارد گرجستان شوند. شايد يكى از دلايل اصلى تماس پوتين با ساكاشويلى، نگرانى وى از موافقت تفليس با گشايش چنين دفترى در اين جمهورى قفقاز است.
از سوى ديگر، وضعيت در جمهوريهاى خودمختار آبخازيا، آجاريا و اوستياى جنوبى نگران كننده گزارش شده است. بويژه اينكه طرفداران ميخاييل ساكاشويلى و «اصلان آباشيدزه» رهبر جمهورى خودمختار آجاريا در «باتومى» مركز اين جمهورى به زد و خورد پرداختند و اقدام به آتش كشيدن برخى مراكز و ساختمانهاى دولتى كردند.
آباشيدزه كه از متحدان ادوارد شواردنادزه رئيس جمهور سابق گرجستان بود، حتى پس از كناره گيرى اش از رياست جمهورى، به او وفادار ماند و انتخابات را تحريم كرد. اكنون او از مخالفان جدى و سرسخت دولت تفليس است و بيم آن داشته است كه رئيس جمهورى جوان گرجستان در جريان سفر به روسيه و آمريكا، موافقت آنان را براى حمله به جمهورى خودمختار آجاريا كسب كند.
تحركات اخير نظامى و تحولات سياسى جارى در گرجستان، بر نگرانى هاى آباشيدزه افزوده است. در اين ارتباط، گفته مى شود دولت تفليس قصد دارد با ۵۰۰ نظامى آموزش ديده توسط آمريكاييها و پشتيبانى ۲۳خودروى زرهى و تانك به جمهورى آجاريا حمله كند. اين شايعه زمانى قوت گرفت كه معاون وزير امنيت ملى گرجستان نيز تلويحاً آن را تأييد كرد.
رئيس جمهورى غرب گراى گرجستان خوب مى داند شرط پيوستن كشورش به سازمان پيمان آتلانتيك شمالى (ناتو) براساس آنچه مشاور وزير دفاع آمريكا اعلام كرده، علاوه بر اصلاحات سياسى و نظامى حل بحران جمهوريهاى خودخوانده اوستياى شمالى، آبخازيا و آجاريا است.
بنابراين ساكاشويلى تمايل بسيارى دارد تا در چارچوب وعده هايى كه به گرجى ها براى وحدت ويكپارچگى سرزمين گرجستان داده است و براساس خواسته هاى مقامهاى ناتو، آجاريا، آبخازيا و اوستياى جنوبى را با دولت مركزى متحد كند، اما او در اين راه با عوامل بازدارنده اى چون ضعف اقتصادى، ناتوانى نظامى و فشارهاى خارجى روبرو است.
از اين رو، اگر بتوان اهداف سفر او به واشنگتن را براى كمك ايالات متحده آمريكا به گرجستان، براى ورود به ناتو، دريافت كمك مالى از اين كشور و حتى قدردانى از رئيس صندوق سورس ارزيابى كرد، شكى نيست در سفر ساكاشويلى به مسكو، كمك خواستن از روسها براى حل بحران سه جمهورى خودمختار كه تحت حمايت كرملين قراردارند، است، چه او نيك مى داند حل اين بحران در دستان مرد اول كرملين است.
از اين رو، رئيس جمهورى جوان و گرجستان مى كوشد با بند بازى ميان مسكو و واشنگتن به خواسته هاى خود دست يابد. اما آيا او در اين راه موفق خواهد شد؟ اين پرسشى است كه بايد با گذشت زمان به پاسخ آن دست يافت!