استقبال بى سابقه تماشاگران از فيلم «مارمولك» سينماهاى تهران و شهرستانها را رونق تازه اى بخشيده است.
رهگذرانى كه ازجلوى سينماهاى نمايش دهنده «مارمولك» مى گذرند، شاهد صف هاى طويلى از علاقه مندان تماشاى اين فيلم كمدى هستند اما دست اندركاران سينما هرروز جدول فروش سينماها را دنبال مى كنند تا ببينند منحنى فروش اين فيلم تا چه اندازه اى بالاتر خواهدرفت.
آخرين فيلم كمال تبريزى تا جمعه گذشته كه ۱۰روز از نمايش آن مى گذشت ۳۱۷ ميليون تومان فروش كرده بود كه اين رقم نشان مى دهد، هرروز به طورميانگين، ۳۱ميليون و ۷۰۰هزارتومان از سهم فروش سينماها عايد فيلم «مارمولك» شده است و البته اين رقم چه درروزهاى آغازين و چه در هفته اول ركورد تازه اى در سينماى ايران به شمارمى آيد.
دراين نوشته بنانيست درخصوص علل فروش و جذابيت اين فيلم «ويژه» سخن بگوييم بلكه تلاش كرده ايم سينماى كمدى را درتاريخ سينماى ايران بطورگذرا بررسى كنيم. درخصوص دلايل موفقيت فيلم «مارمولك» در هفته هاى آينده خواهيم نوشت.
| كمدى در سينماى ايران
آثاركمدى در سينماى ايران ـ همچون در سايرملل صاحب سينما ـ ازهمان آغاز موردتوجه سينماگران قرارگرفته است.
«آبى ورابى» كه درسال ۱۳۰۹ توسط آوانس اوگانيانس ساخته شده است به عنوان اولين فيلم سينماى ايران ماجراهاى خنده آور دومرد كوتاه و بلند را درموقعيت هاى مختلف نشان مى دهد.
درسالهاى بعد كارگردانان مختلف به مضامين كمدى مى پرداختند اما تعداد آثارى كه در ژانر كمدى بگنجد بسيارمحدودبود، درواقع سازندگان تلاش مى كردند از فرمول شوخى و خنده به عنوان يكى ازعناصر گيشه پسند در آثارخود استفاده كنند.
عنصرخنده در اين گونه آثار به حضور مردى چاق، مرد بسياركوتاه، زشت و... محدود و تلاش مى شد با استفاده از ديالوگ هاى خنده دار كه عمدتاً توسط دوبلورها برروى شخصيت هاى فيلم گذاشته مى شد، تماشاگر را به خنده واداركند.
دربرخى از آثار نيز به فراخور حضور چهره هاى كمدى نظير نصرت الله وحدت، ميرى، تقى ظهورى و... كه به عنوان شخصيت هاى اصلى داستان استفاده مى شدند فضايى كمدى فراهم مى آمد.
جداى از اين يك سرى فيلم توسط كارگردانهاى مختلف همچون امين امينى، پرويز نورى، جلال مقدم و... ساخته شد كه گرشارئوفى، منصور سپهرنيا و محمدمتوسلانى درآنها بازى مى كردند.دراين فيلمها عمدتاً به موضوعات مختلف باحضور اين سه شخصيت كمدى پرداخته مى شد.
پرويز صياد نيز به عنوان يك كمدين مطرح درسرى فيلمهاى «صمد» موفقيت هايى در جذب مخاطب به دست آورد و ساير آثاركمدى درسينماى پيش ازانقلاب اسلامى چندان درچارچوب ژانركمدى قرارنمى گيرند و آثارى نيز كه ذكر آنها رفت معمولاً به جاى خلق موقعيت هاى كمدى از كمدى كلام بهره مى بردند.
| سينماى كمدى در بعد ازانقلاب اسلامى
درسالهاى پس از پيروزى انقلاب اسلامى بواسطه فضاى انقلابى كه درجامعه موجودبود، اغلب آثار سينماگران موضوعاتى مذهبى، انقلابى و حماسى داشت و كمتر به سينماى كمدى پرداخته مى شد.
درسال ۱۳۵۷ عمده فيلمهاى به نمايش درآمده محصول سالهاى قبل ازانقلاب بود.
درسال ۱۳۵۸ نيز تنها فيلمى از فضاى طنز (ونه كمدى) بهره مى برد، «سرخپوستها» ساخته غلامحسين لطفى بود كه به گرفتاريهاى سياهى لشگرهاى سينما مى پرداخت.
دراين سال «اوكى مستر» نيز به نمايش درآمد كه ساخته پرويز كيمياوى است و درباره حضور يك مستشار خارجى دريك روستاست كه براى كسب امتياز استخراج نفت دست به هركارى مى زند.
سال ۱۳۵۹ با نمايش فيلم «ميراث من جنون» ساخته مهدى فخيم زاده همراه بود كه تنها در لحظاتى فضاى مفرح با خود همراه داشت و اثرى كمدى به شمارنمى آيد.
درسال بعد اولين فيلم كمدى سينما در فضاى جديد به نمايش درآمد.«خانه آقاى حقدوست» ساخته محمودسميعى بود كه اثرى بدون كلام بود و تلاش مى كرد با خلق فضايى شاد و موقعيت هاى كمدى وضعيت يك خانه به دوش را ترسيم كند كه درنهايت وقتى خانه دارمى شود، آن را به يك مستحق واگذارمى كند. اين فيلم محصول شبكه اول سيما بود.
درسال ۱۳۶۱ «حاجى واشنگتن» ساخته شد كه البته تاچندسال پيش در محاق توقيف بود.
اين فيلم ساخته على حاتمى و محصول شبكه اول سيما بود كه على رغم فضاى نوستالژيك فيلم درلحظاتى از عناصر كمدى بهره مى برد اما به هرحال اثرى كمدى نيست.
درسالهاى بعد آثاركمدى بدين شرح ساخته شده و به نمايش درآمدند: در سال ۶۲ «جايزه» ساخته عليرضا داوودنژاد» ، سال ۶۳ «مردى كه زيادمى دانست» از يدالله صمدى، سال ۶۴ «تشريفات» ساخته مهدى فخيم زاده (كمدى سياسى)، «شهر موشها» از محمدعلى طالبى و مرضيه برومند (در حوزه سينماى كودك و نوجوان)، «مدرك جرم» ساخته منوچهر حقانى پرست، «كفشهاى ميرزانوروز» ساخته محمد متوسلانى، «مردى كه موش شد» از احمد بخشى و «اتوبوس» ساخته يدا• صمدى.
در سال ،۱۳۶۵ «مأموريت» ساخته حسين زندباف و «اجاره نشينها» از داريوش مهرجويى، سال ۶۶ «تحفه ها» ساخته ابراهيم وحيدزاده و «خارج از محدوده» به كارگردانى رخشان بنى اعتماد، سال ۶۷ «ارثيه» از كاظم بلوچى، «جعفرخان از فرنگ برگشته» ساخته على حاتمى / محمد متوسلانى، «روز باشكوه» از كيانوش عيارى، «زرد قنارى» از رخشان بنى اعتماد، «گراندسينما» ساخته حسن هدايت و «هى جو» از منوچهر عسگرى نسب.
در سال ۶۸ «اى ايران» ساخته ناصر تقوايى، «پول خارجى» از رخشان بنى اعتماد، «خواستگارى» به كارگردانى مهدى فخيم زاده و «زير بامهاى شهر» از اصغر هاشمى، در سال ۶۹ «آپارتمان شماره ۱۳» و «على و غول جنگل» (در حوزه سينماى كودك)، در سال ۷۰ «جيب برها به بهشت نمى روند» از ابوالحسن داوودى، «دو نفر و نصفى» ساخته يدا• صمدى، «ديگه چه خبر» از تهمينه ميلانى و «سيرك بزرگ» ساخته احمد خواجويى، در سال ۷۱ «چهارشنبه عزيز» از حميد تمجيدى، «دلاوران كوچه دلگشا» ساخته حسن هدايت، «مأموريت آقاى شادى» به كارگردانى محمدرضا زهتابى، «مجسمه» ساخته ابراهيم وحيدزاده و «هنرپيشه» از محسن مخملباف، در سال ۷۲ «روز فرشته» از بهروز افخمى و «همسر» ساخته مهدى فخيم زاده، در سال ۷۳ «رؤياى نيمه شب تابستان» از داريوش مؤدبيان، «من زمين را دوست دارم» ساخته ابوالحسن داوودى و «كلاه قرمزى و پسرخاله» از ايرج طهماسب (در حوزه سينماى كودك)، در سال ۷۴ «پاكباخته» به كارگردانى غلامحسين لطفى و «ليلى با من است» از كمال تبريزى، در سال ۷۵ «آقاى شانس» ساخته رحمان رضايى، «تحفه هند» از محمدرضا زهتابى و «معجزه خنده» به كارگردانى يدا• صمدى، در سال ۷۶ «آدم برفى» از داود ميرباقرى، در سال ۷۷ «جنگجوى پيروز» از مجتبى راعى، «دنياى وارونه» از شهريار بحرانى و «مرد عوضى» ساخته محمدرضا هنرمند، در سال ۷۹ «عشق شيشه اى» از رضا حيدرنژاد، «عينك دودى» ساخته محمدحسين لطيفى و «موميايى ۳» ساخته محمدرضا هنرمند، در سال ۸۰ «خواب سفيد» از حميد جبلى، در سال ۸۱ «دختر شيرينى فروش» ساخته ايرج طهماسب، «سيندرلا» از مسعود رسام و بيژن بيرنگ، «عزيزم من كوك نيستم» ساخته محمدرضا هنرمند و در سال ۸۲ «توكيو بدون توقف» از سعيد عالم زاده ، «كلاه قرمزى و سروناز» از ايرج طهماسب در حوزه سينماى كودك، «عروس خوشقدم» از كاظم نيك رفتار و «عشق فيلم» از ابراهيم وحيدزاده.
| آثار كمدى در جدول پرفروشها
همانطور كه گفته شد، عمده آثار پرفروش در سالهاى پيش از انقلاب، از عناصر سينماى كمدى استفاده كرده اند، اما به عنوان يك اثر مستقل در ژانر كمدى به شمار نمى آيند. به هرحال برخى از فيلمها كه نزديكى بيشترى با سينماى كمدى داشتند، در جدول پرفروش ترين آثار سينماى ايران، اين اسامى قرار دارند: «آسمون جل» ساخته نصرت ا• وحدت در سال ۱۳۳۸ با حدود ۴۰۰ هزار تومان، «شوهر پاستوريزه» از نصرت ا• وحدت در سال ۱۳۵۰ با ۱/۵ ميليون تومان، «ممل آمريكايى» ساخته شاپور قريب با ۲ ميليون و ۱۵۰ هزار تومان در سال ۱۳۵۳ .
اما در سينماى بعد از انقلاب اولين فيلم پرفروش كمدى «اجاره نشينها» ساخته داريوش مهرجويى است كه در زمان خود در سال ۱۳۶۶ بيش از ۱۸ ميليون تومان فروش كرد كه بى سابقه بود، بعدها در سال ۱۳۷۱ فيلم «ديگه چه خبر» ساخته تهمينه ميلانى با ۳۰ ميليون تومان در سال ۱۳۷۱ گرچه ركورد فروش فيلمهاى كمدى را شكست، اما پيش از آن در سال ۷۰ فيلم «عروس» ساخته بهروز افخمى ۳۸ ميليون تومان فروش كرده بود. در سال ۱۳۷۲ فيلم «هنرپيشه» كه درخصوص زندگى يك كمدين ايرانى بود، با ۵۱ ميليون تومان فروش، ركورد همه فيملهاى تاريخ سينماى ايران را (به لحاظ ريالى) شكست. در سال ۱۳۷۶ نيز فيلم «آدم برفى» ساخته داود ميرباقرى كه بعد از چند سال توقيف به نمايش درمى آمد، با ۱۲۶ ميليون تومان ركورد تازه اى در سينماى كمدى از خود برجاى گذاشت. البته «خواهران غريب» و «كلاه قرمزى و سروناز» در حوزه سينماى كودك و نوجوان ـ كه البته دومى كمدى نيز هست ـ رقم بالاترى فروش كرده بودند. درسال ۱۳۷۷ «مرد عوضى» از محمدرضا هنرمند با ۴۳ ميليون تومان گرچه پرفروش ترين فيلم سال شد، اما اين رقم در مقابل فيلمهاى پرفروش سالهاى پيش بسيار ناچيز بود. در سال ۱۳۸۱ قسمت دوم كلاه قرمزى يعنى «كلاه قرمزى و سروناز» به روى پرده آمد و ۵۴۲ ميليون تومان فروخت كه البته پرفروش ترين فيلم تاريخ سينماى ايران تا امروز (به لحاظ ريالى) به شمار مى آيد. سال گذشته نيز فيلم «توكيو بدون توقف» ساخته سعيد عالم زاده با ۴۱۶ ميليون تومان در صدر جدول قرار داشت و «عروس خوشقدم» نيز در رده دوم قرار داشت كه البته فيلمى كمدى است. فيلم كمدى ديگر سال يعنى «عشق فيلم» از ابراهيم وحيدزاده در رتبه ۲۸ از مجموع ۳۶ فيلم به نمايش درآمده سال ۸۲ قرار دارد.
| مارمولك در ماراتن فروش
فيلم «مارمولك» تا جمعه گذشته ۳۱۷ ميليون فروخته و تا امروز قطعاً از مرز ۵۰۰ ميليون تومان گذشته است، اگر اين سير به طور طبيعى پيش برود، اين فيلم شگفتى آفرين خواهد بود و رقمهاى افسانه اى را براى تهيه كنندگان و البته سينماى ايران به همراه خواهد داشت. منتظر مى مانيم تا ببينيم.