چند سالى است ادبيات آمريكاى لاتين در ايران طرفداران زيادى پيدا كرده است وبيشتر آثار مطرح نويسندگان اين سرزمين در ايران ترجمه و معرفى مى شدند. عبدالله كوثرى، مترجم تواناى ايرانى يكى از معرف هاى اين سبك از داستان و رمان در ايران است.
كوثرى تا امروز آثار زيادى از نويسندگان مطرحى همچون كارلوس فوئنتس، ماريوبارگاس يوسا و... به خواننده فارسى زبان معرفى كرده است.
جالب تر از همه اين ها مجموعه داستانى با عنوان «داستان هاى كوتاه آمريكاى لاتين» است كه به نوعى مى توان سير داستان نويسى آمريكاى لاتين را در آن دنبال كرد. اين مجموعه با وجوداينكه دو سال از چاپ آن مى گذرد،همچنان از پرفروش ترين كتاب هاى بازار ادبيات خارجى است.
در اين مجموعه سعى شده است هر داستان، نمونه خوبى براى ادبيات عصر خودش باشد. با وجود علاقه اى كه مخاطب ايرانى به اين سبك داستان نويسى نشان مى دهد، داستان كوتاه اين سرزمين در ايران كمتر معرفى شده است.
ادبيات آمريكاى لاتين مدت هاى مديدى پيرو سبك هاى اروپايى و اسپانيايى بود. اما با آغاز دوران استقلال در اين بخش از آمريكا ادبيات نيز به پويايى ويژه اى دست يافت. و با گذشت حدود يك قرن به اوج خود رسيد. نويسندگان و متفكران راهى تازه را با پشتوانه اى به قدمت اينكاها در دل ادبيات نقب زده اند.
از دهه ۱۹۲۰ كه بومى گرايى واردادبيات اين سرزمين شد، سبك و جنبشى جديد در اين عرصه به وجود آمد و همين امر باعث شد ادبيات آمريكاى لاتين شكلى جهانى به خود بگيرد.اين ادبيات كه در ۲۷ كشور اسپانيايى و پرتغالى زبان خواننده داشت، وقتى از دروازه هاى دو پايتخت فرهنگى جهان، پاريس و نيويورك گذشت شهرتى عالمگير يافت. داستان هايى كه تار و پود آن چيزى جز تمدن كهن و افسانه نيست. درست در آستانه دورانى كه مرگ رمان فرا رسيده بود. آمريكاى لاتين به جنبشى به نام رئاليسم روى آورد، رئاليسم جادويى، رئاليسم سياسى كه جدا از رئاليسم سوسياليستى است. جنبشى كه هر روز از منظر تازه به جهان داستان مى نگرد. داستان نويسى به سه شيوه نو انسان آمريكاى لاتين را در چارچوبى از اصالت و بردبارى و توحش و بى رحمى تصوير مى كند.
شايد وقايع سرزمين هاى اين قاره به شناخت ادبيات آن دامن زد.
سخنرانى هاى چه گوارا براى پس از انقلاب هاى چريكى، كودتا در بوليوى و جنبش دانشجويى و قيام دهه هاى ۷۰ ـ ۶۰ در كنار قطب بندى هاى جهانى باعث شكوفايى ادبيات اين بخش از جهان شد.
ادبيات آمريكاى لاتين با كتاب «قلمروى اين جهان» آلنوكارپانتيه ظهور كرد و پس از آن خيزش ادبى در اين عرصه به هيچ وجه پايان نيافت.
نام هاى درخشانى چون خوان رولفو، خوليو كورتاسار، ماريوبارگاس يوسا، گابريل گارسيا ماركز يكى پس از ديگرى در داستان نويسى اين سرزمين درخشيد. داستان هاى كوتاه آمريكاى لاتين، به كوشش روبرتو گونسالس اچه وريا جمع آورى شده است وبيشتر نام آوران اين سرزمين در عرصه ادبيات سهمى در اين مجموعه دارند.
كتاب حاضر شامل سه بخش است: دوران استعمار ، ملت هاى جديد ودوران معاصر ، در نتيجه اين تقسيم بندى حساب شده سير تحول داستان كوتاه با خواندن اين مجموعه كاملاً برخواننده روشن مى شود.
در بخش دوران استعمار به تبار شناسى خدايان، الهه هاوگاه روايتى طولانى تر با كاركردهاى گوناگون خلاصه مى شود. با اين همه، چنان كه نويسندگان امروز آمريكاى لاتين نشان داده اند اين داستان ها جذابيت فوق العاده اى دارند و همين افسانه هاى مايايى كه بنا بر شكل غربى بازسازى شده اند، داستان هاى زيبايى را پديد آورده اند كه در عصر معاصر مى درخشند. اين مسأله از طرفى نشان مى دهد ادبيات اين سرزمين پيش از فتوحات اسپانيايى ها هم غنى بوده است. بويژه ادبيات كلاسيك سرخپوستى كه كمتر در ايران معرفى شده است. مضمون و طرح اغلب آنها در گريز خلاصه شده است، گريز جسمانى و فكرى از قيدها و بندها.
در بخش داستان هاى ملت هاى جديد با داستان هاى كوتاهى مواجه مى شويم كه طرح هاى محلى اسباب نگارش آنهاست . دراين گونه ادبيات به تصويركردن واقعيت هاى ملت هاى جديد مى پردازند.
«كشتارگاه» نوشته استپان اچه وريا، شاعر و متفكر آرژانتينى كه از سال ۱۸۲۶ تا ۱۸۳۰ در فرانسه زيست وبه شاعران رمانتيك اروپا بويژه شلى واسكات علاقه مند بود. علاوه برديدگاه ادبى ، نظريات سياسى اش نيز ملهم از ديدگاههاى رمانتيسم بود. او معتقد بود هركشورى بايد نبوغ ملى اش را گسترش دهد واين نخستين وظيفه ملت آرژانتين است كه ادبيات وانديشه اصيل را بنيان گذارد و از نظر فكرى خود را از اسپانيا خلاص كند. اچه وريا به شكل گيرى و تأسيس انجمن مايو كه عليه قوانين مستبدانه ژنرال روساس مبارزه مى كردند كمك كرد. اين داستان كه به سال ۱۸۴۰ باز مى گردد، داستان تمثيلى است از آرژانتين دوره روساس كه در يك «كشتارگاه» رخ مى دهد. گاو نرى به هنگام ذبح مى گريزد وسرراه خود كودكى را به كشتن مى دهد. سرانجام گاو را دستگير مى كنند ، خون جهنده گاو به صورت مردى مى پاشد كه از آن حوالى عبور مى كرده و دشمن روساس بود. او را مى كشند تا خونش فوران كند. داستان تصويرگر توحش وپشت پازدن به ارزش هاى تمدن انسانى است ، از طرفى به اعمال مستبدانه روساس در صحنه هاى اجتماعى آرژانتين اشاره مى كند. اچه وريا به برملاكردن تضادهاى اجتماعى مى پردازد دراين داستان به راحتى مى توان حس همدردى با قهرمان داستان وحس ستيزه جويى با قصابان بومى را احساس كرد.
« آنجا كه شيطان پانچواش را گم كرد » نوشته ريكاردوپالما نويسنده پرويى كه سبك ادبى نوينى را به نام «تراديسيون » بنا نهاد ، او به كار آزاد برروى حوادث تاريخى وافسانه ها مى پرداخت.
تراديسيون هاى او حكايت هاى طنزآميزى است كه برمبناى تاريخ وچهره هاى تاريخى پرو نوشته شده است. ريكاردو پالما به لحظه هاى حساس تاريخى كارى ندارد بلكه رفتار انسانها دراين حوادث براى او اهميت دارد. او از جمله نويسندگانى است كه فن نگارش وزبان برايشان اهميت دارد.«در آنجا كه شيطان پانچواش را گم كرد» بيش از هرچيز از تقواى عاميانه مردم وهمچنين سنت مكتوبى كه پشت اين متن نهفته است از عادت ها وباورهاى مردم پسندى كه از زندگى قديسان وخرافه وحكايت هاى قديمى وام گرفته شده است.
داستان هاى دوره معاصر اين مجموعه كه بخش اعظم آن را شكل مى دهند درعين اينكه از محور ثابتى برخوردارند هريك از آنها به سبك و روش خاص خود نگاشته شده اند، از سنت قصه گويان بومى تا داستان هايى كه به روزمرگى زندگى شهرى مى پردازد.
آثار «اوراسيوكيروگا» در واقع آغازگرداستان كوتاه مدرن در ادبيات آمريكاى لاتين است . او كه به آثار «ادگار آلن پو» علاقه زيادى دارد ، بيشتر داستانهايش را از طبيعت و واقعيت زندگى الهام گرفته است . آثار او از يك نوشته تلخ وعارى از هرگونه جذابيت به تخيلى جادويى كه جزو به جزواش از تجربه الهام گرفته شده اند، مى رسند. دنياى كيروگا دنيايى است كه فاجعه برآن حكم مى راند «جوجه سركنده» كه دراين مجموعه آمده است، پيشاپيش از بعضى دغدغه هاى فكرى ويليام فاكنر ومضامين داستان هاى او خبر مى دهد.
قصه گيسو از ميگل آنخل آستورياس، نويسنده گواتمالايى كه داستانهايش بيشتر از افسانه ها و كرامات قديسان شكل مى گيرد، بااين داستان ها بعدى جهانى به دنياى قصه هاى سرخپوستان مى بخشد.
آستورياس مطالعات بى نظيرى را در مورد فرهنگ مايا انجام داد كه سرانجام آن به «افسانه هاى گواتمالايى » ختم شده است . داستان هاى او اكثراً ريشه هاى سرخپوستى واسپانيايى دارند. آستورياى نخستين نويسنده اى است كه ازاين خطه موفق شد جايزه نوبل ادبيات را دريافت كند. آستورياس مى گويد: «رئاليسم من جادويى است زيرا تخيل را برمى انگيزد همان گونه كه سورئاليست ها در آثار خود وماياها در متون مقدس شان تخيل مى آفرينند».
خوان رولنو، نويسنده داستان «بگو مرا نكشند» نيز يكى از چهره هاى درخشان اين مجموعه است . رولنو مجموعه داستانى با عنوان دشت سوزان به چاپ رسانده كه داستان «بگو مرا نكشند» هم در آن مجموعه مى گنجد.
در داستان «بگو مرا نكشند» پسرى كه امروز درجه دار ارتش مكزيك است ، باز مى گردد تا انتقام پدرش را بگيرد . بيابان سوخته وآفتاب سوزان عرصه وقوع اين ماجراست وحال پدر به فرزندش التماس مى كند «بگو مرا نكشند». اين داستان هم همچون ساير داستان هاى اين مجموعه برمحور خشونت برمى گردد كه نقشى قاطع دراين ماجرا دارد. درنهايت اينكه مجموعه داستان هاى آمريكاى لاتين شامل ۲۵ داستان كوتاه است كه همگى جزئى از شاهكارهاى ادبيات اين سرزمين هستند وهركدام سهمى در درخشان شدن ادبيات آمريكاى لاتين به عهده داشتند . داستانهايى از ماشادو وآسيس، آلخوكارپانتيه، خوان بوس، خوان خوسه آرئولا، ماريوبندى، فوئنتس، يوسا و …