كرمان ـ مجيد نعمت اللهى: پيش از وقوع زلزله بم اگر اميدهاى بسيارى به طرح توسعه گردشگرى «كرمان ۸۵» براى استفاده از قابليتهاى استان دراين زمينه بسته شده بود اينك اما در حالى كه بخش عمده اى از توان اجرايى استان كرمان به بازسازى شهر ويران شده بم معطوف شده وارگ بم نيز كه نقطه اتكاى صنعت گردشگرى استان بود فرو ريخته، رفته رفته ترديدها پيرامون تحقق اهداف اين طرح افزايش مى يابد.
دراين طرح كه ايده آن همزمان با وقوع بحران آب به دليل تداوم چندساله خشكساليها، كاهش منابع آب زيرزمينى و به بن بست رسيدن توسعه كشاورزى استان مطرح شد پيش بينى شده است تا با به كارگيرى توان تمامى دستگاههاى استان و با مشاركت مردم وصاحب نظران، برنامه اى مشخص براى جذب گردشگر تهيه شود وباتوجه ويژه به ظرفيتهاى محلى وبهره گيرى از جاذبه هاى بى شمارى كه پيش از آن شمار اندكى گردشگر به صورت اتفاقى يا خودخواسته از آنها بازديد مى كردند. گامهاى اساسى در مسير توسعه پايدار ومتوازن وفقرزدايى از چهره استان پهناور كرمان برداشته شود تا از اين رهگذر علاوه برايجاد فرصتهاى شغلى متعدد تمام بخشهاى اقتصادى استان نيز با درجاتى متفاوت از اثرات مثبت «كرمان ۸۵» بهره بگيرند.
در اين طرح كه اميدوارى زيادى براى رهايى استان از بختك فقر برانگيخت همچنين پيش بينى شده تا درسال ۸۵ استان كرمان پذيراى يك ميليون نفر ـ روز توريست باشد، پيش بينى كه البته بدون توجه به بحرانهاى احتمالى تنظيم شده است. از آنجا كه قريب نيمى از زمان تعيين شده براى دستيابى به اهداف اوليه طرح «كرمان ۸۵» نيز پشت سر گذاشته شده در گزارش حاضر سعى شده تنها به موانعى پرداخته شود كه در محدوده استان كرمان فراروى اين طرح قرار دارد.
اميدها وترديدها
تأثير زلزله بم و فروريختن ارگ تاريخى اين شهر كه بطور متوسط سالانه با جذب ۱۰هزار گردشگر خارجى و ۱۲۰هزار گردشگر داخلى بيشترين ميزان جذب گردشگر را در بين تمام جاذبه هاى گردشگرى استان كرمان داشته ودر حقيقت هدف نهايى تمام گردشگرانى بوده كه به استان كرمان سفر كرده اند را در به تعويق افتادن توسعه صنعت توريسم استان نمى توان ناديده گرفت. بويژه وقتى كه بدانيم در سال جارى آمار ورودى گردشگران به استان نيز آنگونه كه رئيس سازمان ايرانگردى كرمان مى گويد، بيش از ۳۰درصد كاهش يافته است ونكته ديگرى كه در مورد اين اتفاق غيرمنتظره قابل ذكر است اينكه بازسازى ارگ بم نيز حداقل چندين سال به طول خواهد انجاميد.
على محمد رفيع زاده رئيس سازمان ايرانگردى كرمان معتقد است: «ارگ بم نگين جاذبه هاى گردشگرى استان بود وعمده توريستهاى خارجى را جذب مى كرد اما تخريب اين بنا علاوه برتأثير زيادى كه در كاهش ورود گردشگر خارجى داشته است اهرم بازدارنده اى بود كه گردشگران داخلى نيز در تعطيلات سال نو به استان كرمان سفر نكنند چرا كه گردشگر به امنيت روانى بيش از هرچيز نيازمند است».
وى طرح «كرمان ۸۵» را نگاهى به افقهاى دوردست توسعه استان با محوريت گردشگرى ذكر مى كند ومى گويد: «هرچندكرمان ۸۵ در مقطعى به دليل زلزله متوقف شد و مسؤولين استان به صورت تمام وقت درگير اين مسأله شدند واز پيگيرى طرح بازماندند اما با تلاش مضاعف مسؤولين وتسريع در بازسازى ارگ بم باز هم مى توان اميدوار بود در مهلت مقرر به اهداف (كرمان ۸۵) رسيد.
رفيع زاده با اشاره به رشد كمى و كيفى و قابل ملاحظه امكانات اقامتى استان مى گويد: «علاوه بر بهره بردارى از طرحهاى گردشگرى در شهرهاى مختلف استان، در شهر بم نيز هتلهايى كه آسيب كمى ديده بودند بازسازى شدند و بزودى يك ميليارد تومان از وجوه اداره شده سازمان مركزى «تسهيلات كم بهره» در اختيار صاحبان هتلها، مهمانپذيرها و مراكز اقامتى تخريب شده بم قرار مى گيرد ولى آنچه كه نگران كننده است ضريب اشغال ۳۰ درصدى هتلهاى استان در سال است كه رقم اندكى است».
وى در پايان ابراز اميدوارى مى كند: «با تشكيل سازمان گردشگرى و ميراث، فراهم آوردن زيربناها وسرجمع شدن اعتبارات ميراث و ايرانگردى توان سازمان براى توسعه گردشگرى افزايش يابد و سازمان ايرانگردى از بلاتكليفى نجات يابد».
سيدحسن مرعشى معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان جديدالتأسيس ميراث فرهنگى و گردشگرى هم كه بنيانگذار بسيارى از طرحهاى گردشگرى موفق در استان كرمان بوده، بى هيچ ترديدى و اميدوارانه تر از همه معتقد است: «ارگ فرو ريخته بم نه تنها تاريخ، واقعيت و هويت خود را از دست نداده كه اين اتفاق موجب شهرت بيشتر شهر و ارگ بم نيز شده و در دراز مدت مى تواند در جذب نگاهها به بم اثرگذارتر باشد».
وى حوادث پيش آمده در استان را در به تعويق افتادن دستيابى به اهداف طرح بى تأثير نمى داندو مى گويد: «مسؤولين ستاد بايد افق جديدى تعيين كنند هرچند هنوز هم مى توان اميدوار بود همانگونه كه مى توان بم و ارگ را به سرعت بازسازى كرد».
با اين همه به نظر مى رسد حتى با شرايط پيش آمده نيز مسؤولين ستاد «كرمان ۸۵» از هيچ تلاشى براى رسيدن به اهداف اوليه طرح در مقطع يكساله هدف در سال ۸۵ فروگذار نكنند، اما آنچه دراين ميان اهميتى به مراتب بيشتر داردتلاش براى ايجاد زيرساختهايى است كه گردشگرى استان را به توسعه اى پايدار ونه موقت برساند، موضوعى كه دكتر سيدمحسن امامى دبير ستادكرمان ۸۵ به آن اشاره مى كند و مى گويد: «سال ۸۵ نقطه عطف وگام اول در مسير توسعه گردشگرى استان كه حجم وسيعى از فعاليتهاى مختلف اقتصادى را نيز در بر مى گيرد در نظر گرفته شده و قرار نيست تمام تلاشها براى جذب شمار مشخصى گردشگر در يك مقطع يك ساله صورت گيرد».
وى ادامه مى دهد: «پايدارى طرح و تداوم اهداف در ستاد مورد توجه قرار داشته است تا با رفع نيازها، سرمايه گذارى و ايجادزيرساختها «كرمان ۸۵» نتيجه بخش باشد».
وى در مورد اثرات حادثه بم بر پيشبرد طرح مى گويد: «وقوع زلزله بم موجب شد موقتاً تمام توجه از «كرمان ۸۵» قطع و به بم معطوف شود و بسته به نگاه مسؤولين استان زلزله بم هم مى تواند طرح را منتفى كند و به حاشيه براند و هم مى تواند با نتيجه اى معكوس آن راتقويت كند.
دكتر امامى اجراى پيش نياز طرح، آماده سازى بخش اصلى طرح و تحويل آن به شوراى برنامه ريزى استان براى تصويب، اجراى پروژه اطلاع رسانى و آمار گردشگرى ماهان در نوروز سال جارى و برگزارى همايش بين المللى سرمايه گذارى را بخشى از تلاشهاى ستاد «كرمان ۸۵» ذكر مى كند و مى افزايد: «همزمان با تسريع دربازسازى شهر و ارگ بم، جايگزين كردن منابع ديگرى همچون ارگ راين به عنوان جاذبه تكميلى و اجراى طرح «بازگشت زندگى و اميد به بم» نيز در دستور كار قراردارد.» در اينكه توسعه استان كرمان آرزوى هر كرمانى است شك نداريم اما بايد اين واقعيت را هم بپذيريم كه جدا از مشكلات صنعت گردشگرى در سطح ملى همچون وجود تصورات نادرست و نبودن حس اطمينان در افكار عمومى جهان نسبت به ايران در نتيجه تبليغات گسترده ضد جمهورى اسلامى و بحرانهاى مداوم منطقه خاورميانه، تنها در محدوده استان كرمان انبوهى از مشكلات سد راه دستيابى به توسعه از رهگذر گردشگرى قرار دارد كه ضعف زيرساختهاى حمل ونقل، ناكافى بودن ظرفيت ترابرى جاده اى و ريلى، كاهش ايمنى سفرهاى جاده اى در استان تا آنجا كه كرمان ركورد حادثه خيزترين استان كشور رابه خود اختصاص داده! نامناسب بودن زيرساختهاى اقامتى و پذيرايى، ضعف امكانات رفاهى درمسيرهاى گردشگرى استان، وجود مشكلات عديده فرهنگى در برخورد با گردشگران، بى توجهى به تخصص در زمينه گردشگرى كه مسؤولان استان همچنان به آن بى توجهند و ناكافى بودن اطلاعات گردشگرى استان از آن جمله اند، به موارد مذكور اضافه كنيد مسائل سوء امنيتى را كه هر از گاه در منطقه جنوب شرق كشور براى گردشگران پيش آمده و تا به حال هيچ چاره اى براى آن انديشيده نشده است حتى اگر اين موارد چنانكه مديرسازمان ايرانگردى كرمان معتقد است منحصر به استان كرمان و كشور هم نباشد نمى توان به راحتى آن را ناديده گرفت چرا كه ثبات و امنيت مؤلفه هايى تعيين كننده هستند كه بر تصميم گردشگران خارجى در مورد سفر به ايران تأثيرگذار خواهند بود.
موضوع ديگر نيز كه بيشترين ابهام را در مورد آينده «كرمان ۸۵» رقم مى زند تغيير نگرشى است كه باعوض شدن تركيب نمايندگان استان كرمان در مجلس شوراى اسلامى در آينده نزديك رخ مى نماياند. دكترشكيبايى استاد دانشگاه شهيد باهنر كرمان دراين باره مى گويد: «با توجه به بالا بودن احتمال تغييرات سياسى در استان و به دنبال آن تغيير نگرشها بايدبه انتظار بنشينيم و اميدوارباشيم كه نگرش جديد ادامه راهى را كه مسؤولان استان براى گشودن گره گردشگرى در پيش گرفته اند تأييد كند.»
دكتر شكيبايى با اين اميدوارى كه هيچ مشكلى سد راه توسعه استان نشود، اتكا به جاذبه هاى گردشگرى براى توسعه را انتخاب خوبى ذكر مى كند و تأكيد مى كند: بدون شك انتخاب «كرمان ۸۵» نتيجه نگاه غيررسمى در برنامه هاى توسعه كشور است كه صنعت نفت و گردشگرى را ۲ مزيت اقتصادى مهم مى داند، از سويى درحالى كه هنوز هم در مورد واردات خودرو ترديد داريم، واردات بيش از ۶۰ محصول صنعتى ديگر نيز ممنوع است و با كاهش حمايت از توليد برخى محصولات اقتصادى همچون پسته كه درسايه حمايتها و سوبسيدها رونق يافته بود و مشكلات عديده اى در اين زمينه آشكار شده، بهترين گزينه براى توسعه استان رونق گردشگرى است.»
اين استاد دانشگاه، زلزله بم و وضعيت ارگ را مانع جدى براى اين طرح نمى داند و معتقد است: «زلزله و تخريب هم مى تواند براى گردشگران به ويژه خارجى ها جذابيت داشته باشد.»
دكتر شكيبايى مى گويد: «برخلاف نظر كارشناسان سازمان ميراث و ايرانگردى كه اعتقاد دارند ارگ فروريخته خود جاذبه اى است كه حتى نياز به بازسازى ندارد و تخت جمشيد را به عنوان موردى مشابه مثال مى زنند كه بازسازى نشده اما همچنان مورد بازديد قرارمى گيرد كارشناسان استانى تأكيد دارند ارگ بم بازسازى شود تا همچنان به عنوان جاذبه گردشگرى مطرح باشد.»
وى از آماده نبودن زيربناها، فقدان مراكز اطلاع رسانى، نبود مراكز اقتصادى تبديل پول كه در استان كرمان تنها يك مركز وجود دارد درحالى كه درساير نقاط دنيا در كنار هر مركز خريد يك واحد تبديل پول داير شده، بى توجهى به امر آموزش كه مانع برقرارى ارتباط مناسب مى شود و سرمايه گذارى زيادى مى طلبد و عدم تخصص آژانسهاى مسافرتى كه بيش از جذب گردشگر در جهت صادرات گردشگر فعال هستند را به عنوان شمارى از مشكلات اساسى استان درزمينه توسعه توريسم نام مى برد و با تأكيد بر توسعه همه بخشهاى اقتصادى با محوريت گردشگرى مى افزايد: «توليد همه محصولات داخل استان نظير پسته، فرش، صنايع دستى و … بايد آنگونه كه مطلوب گردشگر است انجام شود.»
وى ادغام دو سازمان ميراث فرهنگى و ايرانگردى را اقدامى مثبت ارزيابى مى كند و مى افزايد: «از آنجا كه اين دو مقوله جدا از هم نيستند مى توان با اعمال مديريتى متمركز از موازى كارى جلوگيرى كرد و به كارشكنى ها و اختلافات نيز پايان داد.»
و در نهايت با توجه به معضلات جدى قابل مشاهده درسطح استان كرمان و مشكلات عديده صنعت گردشگرى كشور به نظر مى آيد آنچه مى تواند طرحهايى نظير «كرمان ۸۵» را به بار بنشاند و توسعه اقتصادى مبتنى بر «توريسم» را ميسر سازد تنها عزم جدى مسؤولين است كه بايد زمينه هاى تحول با پشتوانه اى ماناتر را نيز فراهم آورند.