پيرمحمد ملازهى
انتخابات مجلس ملى هند موسوم به «لوك سابا» با نتايج غير منتظره اى براى حزب «بهاراتياجانا تا» روبرو شده است. «آتل بيهارى و اجپايى» نخست وزير ناسيوناليست هند كه بااميد حفظ قدرت براى يك دوره جديد انتخابات زودهنگام برگزار كرد، با نا اميدى دريافت كه مردم هند سياست هاى داخلى و خارجى او را رد كرده اند. واجپايى اين شجاعت را داشت كه بى اعتمادى مردم هند را درك و بلا فاصله كرسى نخست وزيرى را ترك كند. اما آن چه كه در پى اين تحول حزبى قدرت غير منتظره در هند از اهميت بيشترى برخوردار شده و توجه محافل سياسى در داخل و خارج هند را به خود جلب كرده، حول دو محور متمركز شده است.
اول: دلايل شكست حزب «بى جى پى»
دوم: پيامدهاى اين شكست در سياست داخلى و جهت گيريهاى خارجى هند.
اين كه چرا حزب ناسيوناليست هند چنين شكست سختى «در مناسب ترين موقعيت داخلى، خارجى متحمل شد، بحث هاى زيادى مطرح شده است. بويژه آن كه بى چى پى هند را در مسير توسعه اقتصادى و اصلاحات اقتصادى قابل توجهى قرار داد و طى هشت سال حكومت، اعتبار جهانى قابل توجهى براى هند دست و پا كرد. بنا بر اين على القاعده نبايد با رأى عدم اعتماد تقريباً يكپارچه هندى ها روبرو مى شد. اما چنين شد و طبعاً دلايل خاصى وجود دارند تا هندى ها را از سياست هاى بى.جى پى ناراضى كرده است. گمان مى رود كه سه دليل اصلى تر در اين باره وجود داشته باشد:
۱ـ جهت گيرى اصلاحات اقتصادى به سود طبقات متوسط به بالاى هند و ناديده گرفتن كارگران و روستائيان فقير كه اكثريت جمعيت يك ميلياردى هند راتشكيل مى دهند.
۲ـ عملكرد منفى گروههاى هندوى افراطى نظير «آر.اس.اس» كه با خشونت مى خواهند از هند يك كشور خالص هندسازند. اين در حالى است كه چنين هدفى با دموكراسى و سكولاريسم مورد نظر در هند مغايرت دارد.
۳ـ شيوه نادرست تبليغات انتخاباتى كه عمد تاً روى شخص خانم سونياگاندى به عنوان ايتاليايى الاصل و مسيحى بودن متمركز شده بود.
در مقابل، چنين به نظر مى رسد كه حزب كنگره هند به رهبرى سونيا گاندى بيوه «راجيوگاندى» و احزاب چپ گراى هند استراتژى تبليغاتى واقع بينانه اى در پيش گرفتند و به خوبى و از نقاط ضعف حزب بى.جى.پى بهره گيرى كردند. مجموعه اين عوامل، شكست حزب بهاراتياجاناتا و بازگشت حزب كنگره به قدرت را بعد از هشت سال دورى رقم زدند. حزب كنگره با مهارت فرزندان راجيو گاندى را بدون آنكه رقيب تا آخرين لحظه پى ببرد، وارد صحنه كرد. خاندان گاندى، نهرو سه نسل از رهبران قدرتمند را به هند تقديم كرده بود و از اين نظر، اعتبار خانوادگى به كمك حزب كنگره و شخص سونيا گاندى آمد. رأى هندى ها نشان داد كه آنها سونيا گاندى مسيحى مذهب و متولد ايتاليا را كه ۳۰ سال قبل با ازدواج با راجيو گاندى تابعيت هند را پذيرفته بود، برخلاف انتظار مخالفان سياسى اش به عنوان يك هندى پذيرفته اند.
روستاييان و كارگران فقير هند نيز اصلاحات اقتصادى حزب بى.جى.پى را به دليل آن كه جهت گيرى اش به سود منافع طبقات متوسط به بالا ى شهرى بود، به نفع خود ندانستند. از ميان ۷۵۰ ميليون واجدين شرايط رأى دادن، روستائيان و فقراى هند بيشترين رقم را تشكيل مى دهند. عامل شكست دولت واجپايى همين طبقات فقير بودند. البته رأى مسلمانان نيز به رغم وعده هاى واجپايى به اين شكست كمك كرد.
اما پيامدهاى شكست حزب ناسيوناليست بى.جى.پى در داخل و در جهت گيريهاى سياست خارجى هند چه خواهد بود؟ اصلى ترين سؤال پيش رو است. در اين باره بايد به يك واقعيت مهم توجه داشت كه احزاب هندى در اين باره كه هند قدرتمند و با اعتبار باشد، وحدت نظر دارند. بنابر اين در سطح سياست هاى كلان خارجى انتظار تغيير عمده اى وجود ندارد. با اين حال گمان مى رود كه حزب كنگره، قدرت و اعتبار هند را از راههاى متفاوتى با بى جى.پى و در نظر داشته باشد. بازگشت به نوعى توازن در مناسبات هند با منابع قدرت جهانى قابل انتظار است در اين سياست، احتمالاً نزديكى بيش از حد هند به اسرائيل و آمريكا كه بى.جى.پى خواهان آن بود، متعادل تر خواهد شد و هند و حزب كنگره به سياست سنتى خود باز خواهند گشت؛ سياستى كه هند طى ۳۵ سال قدرت از ۵۷ سال بعد از كسب استقلال هند آن را مد نظر داشته است.
در ارتباط با مشكل هند و پاكستان، حزب كنگره روند آشتى را با جديت بيشتر پى خواهد گرفت، هر چند كه مسأله كشمير پيچيده تر از آن است كه بتوان انتظار پيشرفت فورى درمذاكرات داشت. به احتمال زياد حزب كنگره هندسياست دوستى با چين و روسيه را از نظر دور نخواهد داشت، چنانكه به ژاپن، اتحاديه آ.سه.آن، خاورميانه واروپا نظر مساعد دارد. در داخل، سياست اصلاحات اقتصادى و رشد اقتصاد هند با جذب سرمايه و تكنولوژى پيشرفته دوام خواهد يافت، هرچند كه تحت تأثير متحدان چپ  گراى حزب كنگره، انتظار جهت گيرى آن به طرف منافع طبقات فقير و مخالفت طبقات مرفه شهرى را نبايد ناديده گرفت، توجه به پايگاههاى اجتماعى كه حزب كنگره پيروزمندانه به قدرت بازگردانده است، پررنگ تر خواهد شد.
در عين حال، سياست خاورميانه  اى هند متعادل ترخواهد شد و تنها به طرف اسرائيل جهت گيرى نخواهد داشت، اعراب نيز جايگاه مهمترى كسب خواهند كرد.
در هر حال، انتخابات هند نشان داد كه اولاً، دموكراسى هند در سطح قابل قبولى چرخش آلام قدرت حزبى را نهادينه كرده است و ثانياً ، اعتبار خانوادگى همچنان حرف اول را مى زند. از اين رو است كه به نظر مى رسد مردم هند در انتخابى آگاهانه در نظر دارند كه نسل چهارم رهبرى هند را از ميان خاندان گاندى ـ نهروبرگزينند ـ گرچه درباره شخص سونيا گاندى ممكن است ملاخطاتى وجود داشته باشد، ولى فرزندان مشترك او و راجيوگاندى «، «رائول» و «پريكايانا» در حال تمرين سياست هستند و در انتخابات براى اولين بار، درخششى خوبى داشته اند.
با توافق حزب كنگره در اين خصوص كه سونيا گاندى نخست وزيرى هند را به عهده بگيرد، او دومين زن متعلق به خاندان گاندى، نهرو بعد از «اينديرا گاندى» خواهد بود كه هدايت بزرگترين دموكراسى جهان و دومين كشور پر جمعيت بعد از چين را بر عهده خواهد گرفت. دموكراسى هند اصليت ايتاليايى و مذهب مسيحى او را هم چون مردم هند به فراموشى سپرده اند و اشتباه واجپاى آن بود كه اين واقعيت را خيلى دير فهميد و بهاى دير فهمى اش را با كفاره شجاعانه از قدرت پرداخت كرد. اما شك نيست كه اين عمل شجاعانه واجپايى نيز در تاريخ هند به ثبت خواهد رسيد و هندى ها از او به نيكى ياد خواهندكرد.