گروه اجتماعى ـ فرامرز سيد آقايى: وقوع زمين لرزه ۷ ثانيه اى درشمال كشور در روز جمعه هشتم خرداد ماه موجب پيدايش سؤالات بسيارى شد كه ذهن مردم را به خودمشغول كرده است. براى دريافت اطلاعات كارشناسى و يافتن پاسخ سؤالات پيرامون اين واقعه با دكتر محمد رضا قيطانچى پژوهشگر مؤسسه ژئو فيزيك دانشگاه تهران و رئيس سابق بخش زلزله شناسى اين مؤسسه گفت و گويى كرده ايم كه مى خوانيد:

| در دو زلزله اخير كشور، يكى بم و زلزله اخير به مركزيت بلده اندازه بزرگى زلزله اى كه از سوى مؤسسات داخلى اعلام شد كمتر از اندازه اى بود كه شبكه هاى جهانى اعلام كردند. دليل اين اختلاف محاسبه در چيست؟
< ركوردى كه در زلزله ثبت مى شود قسمت هاى مختلفى دارد مانند موج پى، موج اس وغيره. چنانچه درجه بزرگى زلزله براساس يكى از اين ركوردها ثبت شود مانند فيلى است كه در تاريكى هركس براساس اطلاعات محدودى در باره آن قضاوت مى كند. دستگاههاى لرزه نگار علائمى را ثبت مى كند كه به آنها ركورد يا لرزه نگاشت مى گويند. براى زلزله هاى بزرگتر از ۵ ريشتر هر چه نگاشت علايم از ايستگاهها دورتر باشد كامل تر و بهتر است و براى زلزله هاى كوچك، ايستگاههاى محلى نتايج بهترى مى دهد.

| آيا از نظر سخت افزارى هم عاملى براى اختلاف ميان اندازه هاى اعلام شده از سوى ما و شبكه هاى جهانى وجود دارد؟
< در بحث زلزله نوعى هماهنگى زنجيروار لازم است، يعنى تنها دستگاه و ايستگاه نمى تواند كار مفيدى بكند بلكه نيروى انسانى كارآمد و مديريت قوى بايد دركنار دستگاه باشد.

| براى تصحيح اندازه گيرى از سوى ايستگاههاى ما كه به كانون زلزله نزديكتر است چه بايد كرد؟
< بهتر است كه مُمان گرفته شود. يعنى يك تكه از شكل موج شبيه سازى و از روى آن مقدار انرژى محاسبه شود. اين كار را من پس از زلزله ديروز انجام دادم، ركوردها را از شبكه جهانى دريافت و مدل سازى كردم ؟ آن را به دست آوردم (مُمان كميت فيزيكى است كه از روى آن بزرگى زلزله بطور قابل اعتمادترى محاسبه مى شود) و به درجه ۶‎/۳حداقل و حداكثر ۶‎/۴ريشتر دست يافتم كه صحيح تر است.

| چرا شبكه هاى جهانى زودتر به اين عدد رسيدند؟
< آنها از امواج سطحى و ايستگاههاى بيشترى كه در نقاط مختلف جهان وجود دارد استفاده كردند و به ۶‎/۲رسيدند.

| در زلزله هشتم خرداد آيا نقشه هاى ماهواره اى علائم پيش انگارى نشان داده بود؟
< من هنوز نديده ام، اگر بود، مشخص مى شد.

| آيا اين زلزله روى گسلهاى تهران تأثير گذاشته است يا خير؟
< نمى توان به اين زودى نظر داد. البته براساس داده هاى ذهنى مى توان نتيجه گرفت كه چون گسل تهران حدود ۷۰ كيلومتر با مركز زلزله فاصله دارد تأثيراتش قابل ملاحظه نيست اما بايد محاسبه و مدل سازى و تحقيق شود تا بتوان نظر قطعى داد. گسلهاى تهران و بلده هركدام داراى سيستم مستقلند و مدل سازى اوليه نشان دهنده دو سه حادثه پشت سر هم در بلده است. به علاوه، زلزله زير ۷ ريشتر بود و نمى تواند على الظاهر تأثير قابل ملاحظه اى روى گسلهاى تهران بگذارد.

| آيا زلزله بلده، پيش لرزه هم داشت؟
< پيش لرزه اى گزارش نشده و با توجه به اينكه از نظر تخريب، زلزله متوسطى بود پس لرزه بزرگى هم در پى نخواهد داشت اما اين را فراموش نكنيد كه علم بشر هنوز به جايى نرسيده كه بتواند هيچ زلزله اى را دقيقاً پيش بينى كند و تمام نظراتى كه اعلام مى شود براساس تجربه رفتار زمين در زلزله ها است.

| به عنوان آخرين سؤال، ويژگى زلزله بلده نسبت به زلزله بم و آوج چيست؟
< سؤال مهمى است. زلزله بلده در نقاطى بسيار دورتر از مركز وقوع آن احساس شد. در تبريز، اصفهان، استان مركزى و غيره. براى اطلاع بيشتر مردم بايد گفت دليل احساس اين زلزله در بعد مسافت دو پديده است: يكى اين كه عمق اين زلزله بيشتر از عمق زلزله هاى بم و آوج بود و چون منشأ زلزله در عمق بيشترى بود حوزه اثرش گسترده تر بود. دوم جهت گسترش زلزله بود كه از كانون آن به سمت غرب و جنوب غربى كشيده مى شد. اين جبهه گسترده به دلايل فوق باعث گستردگى سطح احساس زمين لرزه شده است.

گروه اجتماعى: مدير كل نوسازى، توسعه و تجهيز مدارس استان تهران گفت: بيش از ۱۰ هزار كلاس با قدمت بالاى ۴۰ سال در تهران وجود دارد كه در صورت وقوع زلزله، آسيب پذير بوده و خطر جدى را براى دانش آموزان ايجاد مى كند.
مهندس محمداصلانى در گفت وگو با «ايسنا» افزود: از اين تعدادتخريب و بازسازى يكهزار و ۳۰۰ كلاس درس در اولويت است كه به اعتبارى حدود ۴۰ ميليارد تومان نياز دارد.
وى گفت: منطقه يك شهردارى تهران، شهررى، شهريار، كرج و ورامين داراى بيشترين كلاسها با قدمت بالاى ۴۰ سال هستند. اصلانى افزود: منطقه يك تهران با ۹۲ كلاس و منطقه ۱۳ با ۸۰ كلاس داراى بيشترين كلاسهاى با قدمت بالا هستند. به گفته وى، ساخت و جايگزينى ۱۰ هزار كلاس با قدمت بالاى ۴۰ سال به اعتبار هنگفتى نياز دارد كه با اختصاص سالانه ۳۰ يا ۴۰ ميليارد تومان اعتبارعمرانى، قادر به احداث كلاسهاى درسى جديد نيستيم.

گروه اجتماعى: سيد«حسين مرعشى»معاون رئيس جمهورى و رئيس سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى، در بخشنامه اى به مديران اين سازمان در ۲۸ استان كشور، صدور تمامى مجوزهاى برگزارى تورهاى گردشگرى داخلى، ورودى و خروجى را لغو كرد.
به گزارش ديروز دفتر نظارت بردفاتر خدمات مسافرتى و تورها، اين بخشنامه ده ماده اى در راستاى سياست ها و اهداف تدوين شده برنامه چهارم توسعه در زمينه كاهش تصدى گرى دولت، حذف امور غيرضرورى، رفع موانع و محدوديت زائد ادارى با هدف گسترش فعاليت هاى دفاتر خدمات مسافرتى و جهانگردى و رونق گردشگرى صادر و به مديران اين سازمان در استان ها ابلاغ شده است. بر اساس اين بخشنامه، برگزارى تمامى تورهاى گردشگرى داخلى، تورهاى داخلى براى ورود جهانگردان بين المللى به كشور، برگزارى توربه مقاصد تمامى كشورهاى جهان به استثناى كشورهاى عضو پيمان «شينگن»، آمريكا، كانادا، انگلستان، استراليا، ژاپن و مصر نياز به صدورمجوزبرگزارى گشت ازسازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى ندارد.

گروه اجتماعى ـ دانشمندان زلزله شناسى جهان معتقدند: مقامات دولتى بايد پايتخت ايران را ازتهران به يك نقطه امن تر و مطمئن ترى انتقال دهند تا حداقل، تلفات جانى ناشى از زلزله كاهش يابد.
روزنامه «مركرى نيوز» چاپ آمريكا به نقل از دانشمندان درمورد وقوع زلزله در شهرهايى همچون تهران كه روى خط گسل يا درمناطق زلزله خيز بناشده اند، هشدارداده است: اگر درتهران با جمعيت بيش از ۷ميليون نفر، زلزله اى ۷ريشترى اتفاق بيفتد، قطعاً حدود ۸۰درصدمردم، جان خود را ازدست خواهندداد.
«روجربيل هم» متخصص ژئوفيزيك دانشگاه كلرادو دراين موردگفته است: مادرحال حاضر ۳۵پايتخت با جمعيت ۲ميليون و حتى بيشتر درجهان داريم كه تا ۱۲۵ مايلى خط زلزله قراردارند.
لوس آنجلس با جمعيت بيش از ۱۲ميليون نفر نيز روى اين خط قراردارد.
تهران، پايتخت ايران، دهلى نو پايتخت هند، جاكارتا پايتخت اندونزى، مانيل پايتخت فيليپين و مكزيكو سيتى پايتخت مكزيك، شامل اين مناطق خطرناك مى شوند.
پس چه بهتر كه ازامكانات بهترى براى ساخت آنها هزينه شود. اين امر تنها ۱۰درصد هزينه ساخت آنها را افزايش خواهدداد.
روزنامه «مركرى نيوز» همچنين به نقل ازدانشمندان هشدار داده است كه «جهانيان با يك زلزله مصيبت بار مواجه خواهندشد كه حداقل يك ميليون نفر كشته برجاى خواهدگذاشت. به گفته اين دانشمندان، مقياس و قدرت اين زلزله، خيلى بزرگ نيست وصدمه اى به كشورهاى پيشرفته صنعتى مانند آمريكا وارد نخواهدكرد.
خطر اين زلزله، بيشتر كشورهايى را تهديد مى كند كه ساختمانهاى سست و ضعيف دارند و در برابر زلزله ايمن نشده اند. به نوشته اين روزنامه، براى مثال، يك زلزله ۶‎/۷ريشترى درتهران مى تواند ۲۰۰ تا ۴۰۰هزار كشته برجاى بگذارد. درحالى كه زلزله اى با همين قدرت در خليج «سان فرانسيسكو» در سال ۱۹۸۹ تنها ۲كشته برجاى گذاشت.

گروه اجتماعى ـ زلزله عصرجمعه سبب شد اكثر تهرانى ها شب را با نگرانى به صبح برسانند.
به گزارش خبرنگاران «ايران» اكثر شهروندان، تا پاسى از شب بيدار بودند، گروهى از آنان، درهاى منازلشان را قفل نكرده بودند و لوازم ضرورى موردنياز درمواقع اضطرارى را دم درگذاشته بودند. عده اى ازمردم نيز تمام شب را در پاركها گذراندند.
درهمين خصوص رئيس مركز پيشگيرى و مديريت تهران درگفت وگو با خبرنگار «ايران» از پيش بينى هزار و ۱۰۰نقطه براى اسكان موقت مردم تهران درمواقع بحرانى خبرداد.
مازيارحسينى گفت: به منظور ارائه خدمات و تسهيلات به مردم درمواقع بحرانى مثل زلزله طرحى پيش بينى شده است كه براساس آن مردم در شرايط بحرانى نظير آنچه طى جمعه شب رخ داد مى توانند درآن منطقه مستقر و از تسهيلات بهداشتى و خدماتى لازم استفاده كنند.
وى با بيان اينكه اين طرح دردست مطالعه و بررسى است، افزود: محوراين طرح كه شامل هزار و ۱۰۰نقطه است اواخر سال گذشته به شهردارى هاى مناطق ابلاغ شده است.
شهردارى ها نيز پس از بررسى و احتمالاً تغييركاربرى مناطق گزارشات خود را به اين مركز ارسال كرده اند كه درحال حاضر و به دنبال مسطح كردن و آماده سازى سرويس هاى بهداشتى اين مناطق هستيم.
وى با پيش بينى اينكه طرح اسكان موقت مردم در هزار و ۱۰۰نقطه ازتهران در طى سال جارى به نتايج مثبت خواهدرسيد، گفت: در پايان كار و آماده شدن اين مناطق كه باشعاع دسترسى مناسب (۳۵۰متر) از محل سكونت اهالى يك منطقه فاصله دارد مشخصات كتباً و پلاك به پلاك به مردم ابلاغ خواهدشد.
مازيارحسينى با بيان اينكه اين طرح با همكارى ژاپنى ها اجراخواهدشد پاركها را يكى از اين مناطق دانست و اظهارداشت: دراحداث اين مناطق اصول علمى، ايمنى و بهداشتى رعايت شده است.
رئيس مركز پيشگيرى و مديريت بحران تهران با اشاره به استقرار برخى مردم در زيرپل ها در بزرگراهها طى شب گذشته گفت: پل هاى غيرمسطح و حاشيه بزرگراهها محل مناسبى براى استقرار در مواقعى كه احتمال وقوع زلزله مى رود، نيستند و بهتر است در چنين شرايطى مردم به پاركها و فضاهاى سبز مراجعه كنند.
مديركل خدمات شهرى شهردارى تهران نيز به خبرنگار «ايران» گفت: باتوجه به اعلام وضعيت زرد درتهران، طى ديشب و امروز طبق دستور شهردارتهران مأمورين شهردارى و مسؤولين پاركها به منظور ارائه خدمات به مردم مستقر در پاركها واردعمل شده و ضمن بررسى وضعيت روشنايى پاركها و رفع نواقص احتمالى در اين زمينه نسبت به تأمين آب آشاميدنى، موادغذايى، سرويس بهداشتى و نظافت پاركها اقدام كرده اند.
حسن دهكردى با بيان اينكه اقدامات شهردارى فقط معطوف به پاركها بوده است، افزود: درحال حاضر شهردارى مناطق ۲۰گانه تهران به منظور خدمات رسانى به مردم درحال آماده باش كامل هستند.
> در حاشيه
ـ شايعه در مورد وقوع زلزله در ساعت ۳ بعد از ظهر ديروز، باعث ايجاد اختلال در كار روزانه گروهى از مردم در تهران شد. از جمله اينكه چند مهد كودك، از طريق تماس تلفنى، از خانواده ها خواستند تا پيش از ساعت ۳ بچه ها را از مهد كودك تحويل بگيرند.
ـ در بعضى از خوابگاههاى دانشجويى اقداماتى صورت گرفته، از جمله اينكه بعضى از خوابگاهها، در حياط خوابگاه يا محوطه باز نزديك به خوابگاه، امكاناتى براى اسكان موقت دانشجويان درنظر گرفته اند.