گروه اجتماعى ـ مهسا جزينى:
در آخرين لحظات شب گذشته كه روزنامه به زير چاپ مى رفت دكتر محمدرضا رحيمى تبار عضو هيأت علمى دانشگاه صنعتى شريف در اظهارنظرى كه بر روى تلكس خبرگزاريها منتشر شد، اعلام كرد: برخى از ناهنجارى ها كه تيم تحقيقاتى دانشگاه را بر احتمال قوى وقوع زلزله در مثلث قم، تهران، سمنان متقاعد كرده بود طى چند روز اخير قطع شده و تيم به اين نتيجه رسيده كه درحال حاضر خطر جدى اين منطقه را تهديد نمى كند.
> شايعه «پيش بينى وقوع زلزله توسط محققان دانشگاه صنعتى شريف» بى اساس است
معاون پژوهشى وزارت علوم، تحقيقات و فناورى تأكيد كرد: طرح بررسى امكان پيش بينى زمين لرزه در دانشگاه صنعتى شريف در مرحله تست محاسباتى است .
و گروه تحقيقاتى مربوطه هيچ گونه پيش بينى درباره وقوع زمين لرزه در تهران و ساير شهرهاى كشور نداشته اند.
دكتر رضا منصورى، عضو هيأت علمى دانشكده فيزيك دانشگاه صنعتى شريف در گفت وگو با خبرنگار علمى خبرگزارى دانشجويان ايران (ايسنا)، با بى اساس خواندن شايعه امكان پيش بينى زمين لرزه توسط گروه پيش بينى زلزله اين دانشگاه، گفت: دكتر محمدرضا رحيمى تبار، دانشيار دانشكده فيزيك دانشگاه صنعتى شريف و سرپرست اين گروه تحقيقاتى كه از حدود دو سال پيش بحث امكان پيش بينى زلزله را مطرح كرده و همچنين ساير اعضاى گروه كه از اساتيد و محققان دانشگاه ها و مراكز پژوهشى مختلف هستند، هيچگونه ادعايى درباره پيش بينى زلزله نداشته اند و شايعات مطرح شده درباره پيش بينى زمين لرزه اى قريب الوقوع توسط اين گروه و تخليه خوابگاه ها و تعويق امتحانات دانشگاه صنعتى شريف كاملاً بى اساس است.
وى خاطرنشان كرد: گروه پيش بينى زلزله دانشگاه صنعتى شريف معتقد است كه به روش جديدى براى پيش بينى كوتاه مدت زمين لرزه، ۲ دقيقه قبل از وقوع آن، دست يافته كه كاملاً منحصربه فرد است؛ با اين حال، روش ابداعى هنوز در حد يك طرح تحقيقاتى است كه با همكارى پژوهشگاه بين المللى زلزله شناسى و مهندسى زلزله مراحل تست خود را سپرى مى كند.
رئيس انجمن فيزيك ايران تصريح كرد: طرح بررسى امكان پيش بينى زلزله شامل دو بخش جداگانه پيش بينى كوتاه مدت و بلندمدت زلزله است كه روش هاى مورد استفاده در هر بخش كاملاً متفاوت است. اساس علمى پيش بينى كوتاه مدت زلزله از فيزيك «پديده هاى آشوبناك» (پديده هايى كه حدوث و وقوع آنها مبتنى بر نوعى تصادف و بى نظمى بوده و كم و بيش پيش بينى ناپذيرند) اخذ شده و در طراحى آن از بررسى اطلاعات ده ها پايگاه زلزله سنجى استفاده شده است.
دكتر منصورى اضافه كرد: اين گروه تحقيقاتى براى پيش بينى بلندمدت زلزله (حدود ۱۵ روز قبل از وقوع) از روش هاى ابداعى محققان ساير كشورها استفاده مى كند. در اين روش ها، كه آنها نيز صرفاً در حد تست شواهد بوده و حتى در كشورهاى خارجى نيز به قطعيت نرسيده اند، از پديده هايى نظير تغييرات ميدان هاى مغناطيسى الكتريكى، تابش پرتوهاى فروسرخ (IR) و تشكيل ابر زلزله استفاده مى شود.
وى با تأكيد بر اين كه عامل بروز اين پديده ها و نحوه ارتباط احتمالى آنها با وقوع زمين لرزه هنوز روشن نيست، اظهارداشت: به عقيده گروه تحقيقاتى پيش بينى زلزله، منشأ اين پديده ها كه از مهمترين نشانگرهاى زمين لرزه هستند، شكسته شدن سنگ گرانيت موجود در پوسته زمين است كه به از هم گسيختگى پيوند اتم هاى آن و آزاد شدن يون هاى اكسيژن منجر مى شود. اين يون ها با رسيدن به سطح زمين در واكنش با هواى اطراف، پديده اى موسوم به ابر زلزله را تشكيل مى دهند.
دكتر منصورى خاطرنشان كرد: براساس برخى نظريه ها، سرعت خروج اين يون ها از زمين گاهى از سرعت صوت نيز تجاوز كرده و باعث شكسته شدن ديوار صوتى در ناحيه فركانس هاى بسيار پايين تر از قدرت شنوايى انسان ها مى شود كه همين مى تواند باعث ناآرامى حيوانات در هنگام بروز زلزله باشد. به هنگام باز تركيب اين يون ها در سطح زمين نيز پرتو فروسرخ ايجاد مى شود كه با دوربين هاى حساس IR قابل تشخيص است.
وى خاطرنشان كرد: گروه تحقيق سعى دارد در پيش بينى بلندمدت، مناطقى را كه احتمال وقوع زمين لرزه در آنها بالاست شناسايى كرده و سپس با روش پيش بينى كوتاه مدت آن منطقه را تحت نظر قرار دهد تا در حد امكان با هشدار به موقع از حوادث جانبى زلزله و تخريب هاى بيشتر جلوگيرى كند.
استاد فيزيك دانشگاه صنعتى شريف در ادامه درباره ادعاهاى يك فرد چينى مبنى بر پيش بينى زلزله اى قريب الوقوع در تهران گفت: ادعاهاى اين فرد چينى كه مقيم آمريكاست از نظر علمى هيچگونه جايگاهى ندارد و محافل زلزله شناسى پيش بينى هاى وى را جدى نمى گيرند. اين فرد ادعا كرده است كه برخى زلزله ها را پيش از وقوع پيش بينى كرده بوده ولى پيش بينى هاى او همانند اين است كه كسى وقوع صد زلزله را پيش بينى كند و تصادفاً ۲ پيش بينى او به وقوع بپيوندد و آنگاه بدون اينكه توجيهى درباره غلط بودن ۹۸ پيش بينى خود داشته باشد، مدعى پيش بينى زمين لرزه باشد.
دكتر منصورى در پايان با اشاره به لرزه خيز بودن كشور و ضرورت برخورد علمى با اين پديده از مسؤولان و مديران كشور درخواست كرد از طرح هاى پژوهشى نظير آنچه گروه پيش بينى زمين لرزه در دانشگاه صنعتى شريف دنبال مى كند و همانند طرح هاى مشابه خارجى هنوز در ابتداى راه هستند، به طور همه جانبه حمايت كنند.
> با قطع ناهنجارى تشعشعات (Mid-IR) خطر جدى تهران را تهديد نمى كند
در سالهاى اخير گروه تحقيقاتى پروسه هاى تصادفى، چندين مقاله در مجلات بين المللى داشته است (و مراجع داخل آن) يكى از آخرين دستاوردها ايجاد و فرمول بندى تكنيكى است كه به نام بازتوليد پروسه هاى تصادفى معروف است.
به گزارش ايلنا، به گفته دكتر محمدرضا رحيمى تبار، عضو هيأت علمى دانشگاه صنعتى شريف، اين تكنيك قادر است معادله تصادفى يك مجموعه داده تصادفى را با دقت زيادى تعيين كند.
به گفته دكتر رحيمى تبار، در سالهاى اخير روشهاى بسيارى براى تخمين ميان مدت خطر زلزله ارائه شده است. از جمله اين روشها تشعشع سطحى زمين در فركانسهاى مختلف، ناهنجارى در ميدان مغناطيسى منطقه، ايجاد ابر به شكل خط، تغييرات در سطح آبهاى زيرزمينى و غيره.
عضو هيأت علمى دانشگاه صنعتى شريف گفت: «مشاهده بعضى از ناهنجاريهاى اشاره شده تيم ما را در قالب اين طرح تحقيقاتى به اين نتيجه رساند كه امكان وقوع زمين لرزه در مثلث قم، تهران، سمنان وجود دارد.» به گفته وى، با توجه به اينكه ناهنجارى تشعشعات (Mid-IR) در چند روز گذشته قطع شده است، بنابراين در حال حاضر خطر جدى منطقه را تهديد نمى كند.
اخبار مربوط به وقوع زلزله احتمالى در هفته جارى در تهران از سوى استاد فيزيك دانشگاه صنعتى شريف بازتابهاى متنوع خبرى و عكس العملهاى متفاوت كارشناسان را طى اين مدت به دنبال داشته تاآنجا كه مسؤولان كشور و زلزله شناسان رانيز به نوعى در پذيرش احتمالى يا قطعى خبر حادثه و اطلاع رسانى صحيح به مردم دچار ترديد ساخته است.
در حالى كه از زمان پخش اين خبر در يك كنفرانس در ساعت پنج بعدازظهر دوشنبه گذشته در دانشكده فيزيك دانشگاه شريف يك هفته بيشتر نگذشته است اما موج خبرى آن مدام رو به گسترش بوده و حداقل به غير از خبرگزاريهاى رسمى كه در يكى دو روز اخير جسته گريخته به اين خبر پرداخته اند از روزهاى اول پخش خبر تا امروز تعداد وبلاگهايى كه به اين مسأله پرداخته اند نيز مدام در حال افزايش است، در حالى كه هنوز هيچكس به درستى نمى داند با اين قضيه چگونه بايستى برخورد كند. در حالى كه گفته مى شود پيش از اين احتمال وقوع زلزله بم نيز از سوى وى پيش بينى شده است.
> پيش بينى احتمال وقوع زلزله ، ممكن يا غير ممكن
دكتر «رحيمى تبار » كه گفته مى شود اين كنفرانس را براى جلوگيرى از شايع شدن اخبار نادرست برپا كرده بوده با تأييد احتمال زياد وقوع زلزله ظرف ۱۴روز آينده خاطرنشان ساخته كه زمان و مكان دقيق آن را قابل پيش بينى نمى داند. اين در حالى است كه نقل قولهاى مربوط به زمان احتمالى نيز از زبان سايتها متفاوتى ارائه شده تا آنجا كه برخى آن را تا ۱۰روز (پنجشنبه جارى) و برخى ۱۴روز بعد (سه شنبه بعد) برخى تا يكشنبه هفته بعد و عده اى تا دوشنبه ارزيابى كرده اند. اما در مقابل كارشناسان و سه منبع خبرى عمده در امر زلزله در ايران پيش بينى زمان زلزله را از نظر علمى غيرممكن مى دانند. «محمد مختارى » رئيس پژوهشكده زلزله شناسى پژوهشگاه بين المللى زلزله شناسى و مهندسى زلزله تأكيد كرده كه پيش بينى زلزله از لحاظ زمين شناسى غيرممكن است و چنين توانى نه تنها در ايران بلكه در كشورهاى پيشرفته هم وجود ندارد. رئيس انجمن ژئوفيزيك ايران نيز گفته بود، تاكنون هيچ روشى كه بتواند زمان وقوع زلزله را پيش بينى كند به دست نيامده، تنها چند سال قبل دانشمندان باتحقيق بر روى فعاليت گسلها و مطالعه پارامترهاى مختلف طى ۷۰سال با استفاده از روش سنتى موفق به پيش بينى زلزله چند ساعت قبل از وقوع شدند و درحال حاضر با وجود پيشرفت علم و دانش نمى توان اين مسأله را پيش بينى كرد. دكتر «بهرام عكاشه» استاد زلزله شناسى دانشگاه تهران نيز به خبرنگار «ايران » گفت: «هنوز هيچ يك از دانشمندان روسى، چينى، ژاپنى و آمريكايى نتوانسته اند چنين ادعايى مطرح كنند واز ميان دانشمندانى كه من با آنها برخورد نزديك و حضورى داشته ام اين خبر را تأييدنمى كنند كه كسى بتواند زلزله را پيش بينى كند. » دكتر عكاشه اضافه مى كندكه قرار است بزودى تيمى از دانشمندان معتبر روسى، آمريكايى و ژاپنى به ايران بيايد و طى يك برنامه دو ساله وضعيت زلزله در منطقه البرز را بررسى كند. وى ابراز اميدوارى مى كند كه اين تيم موفق به پيش بينى مكانى وزمانى وقوع زلزله تا شعاع ۱۵۰ كيلومتر با دقت يك تا پنج ساله بشود. يعنى امكان وقوع را از دو تا چهار سال بعد ارزيابى و پيش بينى كند، نه يك هفته و چند روز قبل. وى با اظهار تعجب از سخنان دكتر رحيمى و با بيان اينكه وى را نمى شناسد افزود:« از قول من بنويسيد كه احتمالاً به وى الهام غيبى شده، زيرا تنها در اين صورت مى توان اينگونه زلزله را پيش بينى كرد.»
درجه زلزله احتمالى به نقل از وى ۷ ريشتر و با احتمال ۳۷ درصد در تهران و ۶۳ درصد در سمنان پيش بينى شده است.
> ارتباط فيزيك و زلزله
غيرقابل پيش بينى بودن وقوع زلزله از سوى كارشناسان و متخصصان زلزله مهندسى در حالى بيان مى شود كه رشته تحصيلى دكتر «رحيمى تبار» و مدرك تخصصى او فيزيك است و گفته مى شود زمينه تحقيقاتى وى سيستمهاى پيچيده فيزيك و كيهان شناسى است نه زلزله يازمين شناسى. شيوه اى كه وى براى پيش بينى زلزله انتخاب كرده مطالعه بر روى شكل ابرهاى يونى و اشعه مادون قرمز است. گفته مى شود دكتر «رحيمى تبار» از حرارت درونى زمين و چند عامل ديگر به عنوان مقياسهاى پيش بينى استفاده مى كند،وى گفته است اطلاعاتش كاملاً درست است و در هيچ ژورنال خارجى چاپ نشده. گفته مى شود وى كار اصلى خود را با زلزله بم شروع كرده و داده هاى خودرا با زلزله بم تطبيق داده و نتايج حاصل نشان داده كه بااين شيوه زلزله بم قابل پيش بينى بوده در حالى كه رئيس انجمن ژئوفيزيك ايران مى گويد: روش استفاده از ابرهاى يونى هنوز هيچ نتيجه قطعى در برنداشته و تنها در حد تحقيقات است. با اين حال دكتر «رضا منصورى» معاون پژوهشى وزارت علوم و عضو هيأت علمى دانشگاه فيزيك به خبرگزارى مهر چنين گفته است: «دكتر «رحيمى تبار» پس از مطالعات و تحقيقات فراوان به نتايج مثبتى در زمينه وقوع زلزله رسيده كه براساس آن مى توان تا دو دقيقه قبل وقوع زلزله را پيش بينى كرد. و اين پيش بينى ها كاملاً علمى است و بارها براساس داده ها مورد تست قرار گرفته كه نتايج حاصل حاكى از صحت آنها بوده است.» اين در حالى است كه دكتر منصورى بيان نكرده كه آيا پژوهشهاى دكتر «رحيمى تبار» امكان پيش بينى را تا دو هفته قبل نيز ميسر مى سازد يا نه . شنيده ها حاكى است كه در حال حاضر تلاشهاى دكتر «رحيمى تبار» متوجه تقليل دادن زمان پيش بينى زلزله تا پنج دقيقه قبل از وقوع است تا امكان خبردهى به مردم زودتر فراهم بشود. گفته مى شود در صورت وقوع زلزله در نيمه شب قرار است از طريق آژير خطر يا به صدا درآمدن زنگهاى تلفن مردم آگاه شوند .
> دانشگاه صنعتى شريف و موضوع زلزله
در حال حاضر به گفته سايت خبرى بازتاب ۷۰درصد خوابگاه دانشگاه شريف تخليه شده و دانشگاه شريف كه بيشترين توجه و اثر را از اين خبر دريافت داشته به حالت نيمه تعطيل درآمده و برق آسانسور آن قطع شده است. يكى از دانشجويان دوره دكتراى فيزيك در مورد اينكه آيا به گفته هاى دكتر «رحيمى تبار » باور دارد يا نه گفت : همين كه من الآن در تهران نيستم بدانيد كه حرفهاى او را تاچه اندازه پذيرفته ام.
وهمه اينها درحالى است كه صحبتهاى مطرح شده رسمى ونيمه رسمى در رسانه ها تاكنون معطوف به شنيده هاى كنفرانس روز دوشنبه از زبان دانشجويان حاضر بوده و دكتر «رحيمى تبار» تاكنون حاضر به گفت وگوى كارشناسى يا مناظره با كارشناسان در جرايد و رسانه ها نشده است.
اگرچه در مقابل كارشناسان زلزله نيز علاقه يا تمايلى به بحث وگفت وگو با وى و توجه به ادعاهاى وى نشان نمى دهند تا آنجا كه در منابع خبرى نشانى از صحبتها ومصاحبه هاى مستقيم دكتر «رحيمى تبار» نيست وكارشناسان هم يكطرفه وبراساس يافته ها وداده هاى علمى خود و موجود در دنيا به رد قضيه پرداخته اند.
> يك اتفاق احتمالى و ...
در حالى كه شنيده ها نيز حاكى از پذيرش و به گوش گرفتن احتمالى قضيه ميان مسؤولان است كه برگزارى جلسات اضطرارى دروزارت مسكن يا هيأت دولت با خاتمى در هفته قبل از آن جمله است، درحالى كه ظاهراً مراجع تصميم ساز وتصميم گير هنوز به يك جمع بندى قطعى نرسيده اند تا آنجا كه در برنامه پنجره روز پنج شنبه شبكه ۳ كه قرار بود با حضور كارشناسان زلزله تشكيل شود ومردم صحبتهاى كارشناسانه مربوط به خبر روز را بشنوند، با حضور دو عضو شوراى شهر تشكيل شد ومردم دراين حد متوجه شدند كه نبايد با حرف يك نفر بى جهت برآشفته شوند.
ازسوى ديگر در نشستى كه هفته گذشته درستاد حوادث غيرمترقبه تهران نيز تشكيل شد خبرى از ارائه يك طرح عملياتى بيرون نيامد وتنها از وجود ناامنى براى مديران بحران خبرى منتشر شد واينكه مسؤولان مديريت بحران خود در وضعيت آسيب پذيرى قرار دارند.
با اين وجود مديركل دانشجويى دانشگاه صنعتى شريف با عادى خواندن خوابگاههاى اين دانشگاه اظهارات مطرح شده به نقل از دكتر رحيمى تبار را تكذيب مى كند.
