|
گفت و گوى «ايران ديپلماتيك» با دكتر «سيد اسدالله اطهرى»
مواضع تركيه در پرونده قبرس
قبرس حدود چهار دهه است كه به جزيره اى با دو دولت يا بهتر بگوييم دو كشور تبديل شده است، هرچند كه بخش شمالى به جز تركيه مورد شناسايى هيچ كشور ديگرى قرار نگرفته است. در اين ميان، بايد به نقش آنكارا در پرونده قبرس توجه داشت، چرا كه تركيه يكى از بازيگران اصلى قبرس پس از اشغال بخش شمالى آن در نيمه دهه ۷۰ ميلادى به شمار مى رود. در اينجا توجه خوانندگان گرامى را به گفت و گوى «ايران ديپلماتيك» با دكتر «سيد اسدا• اطهرى» استاد دانشگاه و متخصص مسائل خاورميانه در مورد نقش و مواضع تركيه درخصوص قبرس جلب مى كنيم.
\ آقاى دكتر اطهرى، بعد از استقلال قبرس (۱۹۶۰) چه شرايطى موجب اشغال بخشى از قبرس توسط ارتش تركيه شد؟
> تركيه و يونان همواره به عنوان دو رقيب منطقه اى داراى تخاصمات تاريخى بوده اند و اختلافات اين دو كشور در بحران قبرس هم حاصل اين تعارضات است. در قانون اساسى ۱۹۶۰ قبرس، آمده است كه سه وزير ترك تبار در هيأت دولت حضور يابند و در پارلمان ۵۰ نفرى قبرس نيز ۱۵ كرسى در اختيار تركهاى قبرس قرار گيرد. سه سال بعد از استقرار جمهورى قبرس، يونانى تبارها با تمسك به پاره اى از اقدامات تحريك آميز تركيه، تصميم به الحاق كامل بخش ترك نشين گرفتند و مقامات و نمايندگان ترك تبار پارلمان و دولت مشترك قبرس را از كار بركنار كردند. اين اقدام منجر به دخالت سازمان ملل متحد و همچنين انگليس به عنوان ضامن امنيت قبرس (مطابق معاهده ۱۹۵۹ زوريخ) شد، ولى با تداوم تنش بين دو قوميت قبرس، تركيه با استناد به معاهده زوريخ كه اين كشور را كفيل تركهاى قبرس معرفى كرده، به اسم دفاع از حقوق تركهاى قبرس، به اين جزيره لشگركشى كرد و ۳۶ درصد از خاك قبرس را به اشغال نظامى خود درآورد.
\ تبعات حمله نظامى ارتش تركيه به قبرس چه بود؟
> در دوران جنگ سرد، تركيه از اهميتى استراتژيك براى غرب برخوردار بود. اين كشور از سال ۱۹۴۸ نيز در فرايند همكارى با غرب قرار گرفته بود و نه تنها غرب نسبت به حمله تركيه اعتراض شديدى نشان نداد، بلكه حتى اتحاديه اروپا به نحوى، استناد تركيه به معاهده زوريخ را مورد تأييد قرار داد.
\ بعد از فروپاشى اتحاد شوروى، چرا غرب براى خروج ارتش تركيه از قبرس اقدام جدى انجام نداد؟
> در دوران انتقال تا زمان وقوع حادثه ۱۱ سپتامبر، غرب و بويژه آمريكا، فاقد استراتژى مشخصى بود و به طور كلى، غرب خواستار حل مسأله قبرس به صورت صلح آميز بود.
\ چرا اتحاديه اروپا فشار خاصى بر تركيه وارد نكرد كه نيروهايش را از قبرس خارج كند؟
> فشار اتحاديه اين بود كه اگر تركيه مى خواهد وارد اتحاديه اروپا شود، بايد قبل از آن، مسأله قبرس را حل كند و در مجموع، موضوع قبرس يكى از موانع مهم پيوستن تركيه به اتحاديه بود.
\ نوع نگاه نظاميان تركيه نسبت به مسأله رفراندوم اتحاد قبرس چگونه بود؟
> مسلماً اردوغان بدون نظرخواهى با ارتش تركيه در اين خصوص موضعگيرى نكرده است، چون سياست خارجى اين كشور در شوراى امنيت ملى ساخته و پرداخته مى شود و بعداً به اجرا درمى آيد.
\ شما حمايت اردوغان از طرح عنان و تشويق ترك تبارهاى قبرس توسط او براى دادن رأى مثبت به اين طرح را در چارچوب نظر نظاميان تركيه ارزيابى مى كنيد؟
> من معتقدم كه دولت و ارتش به يك اجماع نظر رسيده اند و اتخاذ اين تصميم را مربوط به ساخت قدرت مى دانم و نه صرفاً شخص اردوغان و حزب او.
\ تحت چه شرايطى، ارتش تركيه حاضر به خروج از قبرس هست؟
> تا زمانى كه بتواند به اهداف مورد نظرش در مورد حفظ حقوق تركهاى قبرس و مسائل امنيتى دست پيدا كند و به صورت آبرومندانه اى از قبرس خارج شود. ارتش تركيه بايد توجيهى براى اشغال و عقب نشينى داشته باشد كه بتواند افكار عمومى تركيه را قانع كند.
\ دولت اردوغان با اشتياق زيادى از طرح عنان حمايت مى كرد. آيا اين طرح به نفع تركيه و تركهاى قبرس تنظيم شده بود يا اينكه اردوغان تلاش كرد از اين طريق از فشار احزاب داخلى مخالف بكاهد؟
> يكى از اهداف مهم اردوغان اين است كه تركيه عضو اتحاديه اروپا شود و مسأله قبرس همواره يكى از موانع عمده اين عضويت بوده است. تمام طرحها و لايحه هاى اصلاحى دولت اردوغان در همين چارچوب تهيه و تنظيم مى شود. علاوه بر اين، نبايد فراموش كنيم كه هيچ كشورى به جز تركيه، جمهورى خودخوانده قبرس شمالى را (ترك نشين) به رهبرى «رئوف دنكتاش» به رسميت نشناخته است. مردم تركيه نيز به معضلات خود آگاه و واقف هستند و همه تلاشهاى دولت اردوغان در جهت تحقق آرزوى اكثريت مردم تركيه، يعنى عضويت در اتحاديه اروپاست و ارتش تركيه هم بى توجه به منافع ملى تركيه نيست.
\ عكس العمل دنكتاش نسبت به رأى مثبت ۶۵ درصدى تركهاى قبرسى به طرح عنان چگونه بود؟
> دنكتاش احساس مى كند كه مردم به او خيانت كرده اند و در اين سالها آلت دست تركيه بوده است. به نظر من، او شرايط جديد بين المللى و مشكلات تركيه را درك نكرده و اينكه بالاخره بحران قبرس بايد حل و فصل شود. اگر دموكراسى هست، دنكتاش بايد به نظر مردم احترام بگذارد. درحالى كه او حتى سعى كرد كه ارتش و ناسيوناليستهاى تركيه را به نفع خود تحريك كند.
\ كاهش آراى حزب طرفدار دنكتاش به ۳۲ و افزايش آراى حزب تحت رهبرى «محمدعلى طلعت» (موافق اتحاد قبرس) در انتخابات دسامبر ۲۰۰۳ (دى ۱۳۸۲) آيا نشان دهنده آن هست كه مردم دنكتاش را كنار خواهند زد؟
> انتخابات ياد شده، افزايش پايگاه اجتماعى نيروهايى را نشان مى دهد كه خواستار وحدت قبرس هستند و شرايط جديد دنيا را نيز درك مى كنند و دنكتاش در موضع ضعف قرار گرفته است.
\ به چه دليل تركهاى قبرس برخلاف گذشته به سمت اتحاد با يونانى تبارها گرايش پيدا كرده اند؟
> مردم قبرس شمالى از موقعيت خود خسته شده اند. حتى يك بحران هويت در بين آنها ظاهر شده است، چون آنها خودشان را ترك با مليت قبرسى مى دانند، ولى به علت تحريمهاى بين المللى مجبورند كه با پاسپورت تركيه به كشورهاى ديگر سفر كنند. از طرف ديگر، با عضويت قبرس متحد در اتحاديه اروپا، ساز و كارهاى اتحاديه مانع تضييع حقوق اقليت ترك جزيره مى شود.
\ آيا اتحاديه براى خروج ارتش تركيه از قبرس شمالى، عليه تركيه به اقدام راديكالى دست مى زند؟
> خير، چون تركهاى قبرس به طرح عنان رأى مثبت داده اند و نقش دولت تركيه در تشويق آنها براى توافق با اتحاد قبرس غير قابل انكار است. به نظر مى آيد كه تلاش براى حل و فصل مسالمت آميز قبرس ادامه يابد.
\ آيا ارتش تركيه حاضر است كه از قبرس خارج شود؟
> به نظر من، ارتش تركيه به چنين اقدامى دست نمى زند. گزارشى از سوى اتحاديه اروپا ارائه شده كه كماليسم را از آن جهت كه اولويت را به دولت مى دهد، مانع توسعه و تحقق دموكراسى و جامعه مدنى در تركيه مى داند. اين گزارش، كشاكشى بين تركيه و اتحاديه به وجود آورده و اگر ارتش تركيه از قبرس خارج شود، اعتبار خود را خدشه دار كرده است.
\ در فدراسيون مورد نظر عنان، بخش ترك نشين قبرس، داراى خودمختارى زيادى است. آيا اين امتياز براى جلب رضايت تركيه و خصوصاً ارتش آن هست؟
> بله، حتى عنان مى گفت كه تركيه بايد بر موضوع قبرس، نظارت جدى داشته باشد. عنان مى خواست زمينه را براى خروج آبرومندانه ارتش تركيه از قبرس ايجاد كند.
\ آيا قبرس متحد، نيازى به ضمانت امنيتى انگليس و حضور نيروهاى آن در جزيره خواهد داشت؟
> در صورت اتحاد قبرس، آن توافقها بايستى مجدداً تعريف شود وگرنه انگليس به عنوان دولت اشغالگر تلقى خواهد شد. به نظر من، اين موضوع بستگى به نوع تعامل انگليس با دولت جديد قبرس خواهد داشت و مباحثى كه درباره استقلال جزيره توسط قبرسى ها مطرح خواهد شد.
\ براى تركيه چطور؟ آيا قبرس همچنان براى تركيه مهم هست؟
> براى تركيه هم همينطور است و به هرحال، قبرس يكى از مناطق نفوذ تركيه هست و برخى آمارها نيز نشان مى دهد كه ۷۸ درصد از ورودى هاى تجارى تركيه از طريق آبهاى قبرس صورت مى گيرد. ارتش تركيه تا تضمينهاى لازم را نگيرد، از اين حوزه نفوذ، عقب نشينى نخواهد كرد.
|
