|
نگاهى به عملكرد سازمان « ميراث فرهنگى و گردشگرى » در هفته ميراث فرهنگى
كيفيّت قربانى كميّت
• سارا امت على
|
|
|
خيابان هاى باريك كاخ سعدآباد كه در آخرين روزهاى دومين ماه بهارى سرسبزتر از هميشه جلوه مى كرد مملو از جمعيت بود.تعداد زيادى از كودكان مشغول تماشاى طاووس هايى بودند كه به مناسبت روز جهانى موزه ها و هفته بزرگداشت ميراث فرهنگى، پس از ۲۵ سال به محل زندگى شان بازگشته اند. ۲۸ ارديبهشت، جريان زندگى در سعدآباد و ديگر موزه هاى تهران بيش از ايام ديگر نمايان بود. دانشجويان مركز آموزش عالى ميراث فرهنگى كه به علت دير رسيدن بودجه، غرفه هايشان هنوز آماده نبود، سخت مشغول آرايش غرفه هايشان در فضاى باز مجاور كاخ ملت بودند و مردم شگفت زده از چنين تحولى در فضاى كاخ سعدآباد، هيجان زده به گشت و گذار ميان غرفه هاى نيمه كاره دانشجويان، سياه چادر ايل بختيارى و كومه پيرزن ميمندى مى پرداختند. روز جهانى موزه، چند سالى است كه از سوى سازمان ميراث فرهنگى با برپايى نمايشگاه هاى متعدد و متنوع و برنامه هايى جديد كه روح تازگى و طراوت را به كالبد نيمه جان موزه ها مى دمد، بزرگ داشته مى شود. كاخ سعدآباد، تنها مجموعه فرهنگى زير نظر سازمان ميراث فرهنگى نيست كه دستخوش اين تحولات مى شود، موزه ها، باغ هاى تاريخى و محوطه هاى باستانى نيز با مشاركت تعدادى از سازمان هاى دولتى و نهادهاى غيردولتى در تهران و حتى شهرستان هاى دوردست، خود را به گونه اى براى پذيرايى از مردم آماده مى كنند. اما حضور چشمگير مردم در اين روز در موزه ها تنها يك روى سكه است. در موزه تازه تأسيس خط و كتابت كرمانشاه كه در «تكيه بيگلربيگى» اين شهر افتتاح شد بايد به آرامى از كنار ويترين ها عبور كرد، ويترين ها لق مى زند و با كوچكترين فشارى احتمال سقوط آنها به ذهن مى رسد. تكيه «معاون الملك» نيز كه براى بازسازى و مرمت بخش هاى مختلف آن به خصوص حياط زيبا و كاشى كارى شده اش زحمت بسيارى كشيده اند پر از بوى تند رنگ است. گچ برى هاى آن هم به طور موقت زير رنگ ها پنهان شده تا پس از پايان يافتن مراسم افتتاح جزئيات عمليات مرمتى از سر گرفته شود. بى شك مشاهده چنين وضعيتى براى مخاطب كرمانشاهى كه از برپايى مراسم افتتاح روز جهانى موزه ها و حضور تعداد زيادى از مسؤولان دولتى و خبرنگاران رسانه ها در شهرش خرسند است و آن را سرآغازى براى توجه به شهر تاريخى اش مى داند، چندان خوشايند نيست. با اين وجود مراسم آغازين هفته ميراث فرهنگى كه طى يكى دو سال اخير در شهرستان هاى تاريخى ولى محروم ايران برپا مى شود، تمهيدى است براى افزايش سرعت پيشرفت اين شهرها در حوزه ميراث فرهنگى. در اين مراسم كه با حضور شهردار، استاندار، مدير ميراث فرهنگى شهر و استان و رؤسا و پژوهشگران سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى برپا مى شود، تهران به صرف پايتخت بودن و شهرهاى بزرگى چون اصفهان، شيراز و تبريز به صرف وسعت و وفور آثار تاريخى هر چند براى مدتى كوتاه از كانون توجه ها و اولويت ها خارج مى شوند و جاى خود را به شهرهايى چون كرمانشاه مى دهند. جشنواره ها و همايش ها همايش فرهنگ و معمارى قزوين، جشنواره فرهنگى ورزش هاى باستانى در استان سمنان، همايش بزرگ از سيلك تا بم و جشنواره موسيقى محلى مازندران به همراه تعداد ديگرى همايش و جشنواره تشكيل دهنده ۲۸ عنوان پرطمطراق براى برپايى جشنواره ها و همايش هايى است كه در صدر آنها همايش ميراث پهلوانى قرار داشت كه سيداحمد محيط طباطبايى، معاون معرفى و آموزش سازمان پيشين ميراث فرهنگى در كنفرانس مطبوعاتى روز جهانى موزه ها آن را به همراه جشنواره ضرب زورخانه مهم ترين بخش از برنامه هاى متعدد مراسم افتتاحيه در كرمانشاه ذكر كرده بود. همايشى كه جذاب ترين بخش آن زبان شيوا و شيرين عطاالله بهمنش، كارشناس ورزش كشتى و مجرى پيشكسوت برنامه هاى ورزشى و تنها بخش علمى آن يك سخنرانى كوتاه درباره ورزش باستانى ايران بود. در ميان جشنواره هاى ذكر شده در كتاب راهنماى اين برنامه ها، تنها مى توان به جشنواره فيلم مستند يادگار به عنوان يك جشنواره واقعى و در حد و اندازه هاى تبليغ شده اشاره كرد كه با حضور هنرمندان، صاحبنظران و كارشناسان حوزه فيلم مستند و برپايى برنامه هاى متعدد سخنرانى، پرسش و پاسخ و سمينارهاى چند نفره رنگ و بويى علمى و تخصصى به خود گرفته بود. حضور بخش خصوصى نمايش يكباره آثار هنرى بيش از صد هنرمند معاصر كه در هفته ميراث فرهنگى به همت گالرى هاى تهران و شهرستان ها امكان پذير شده است، علاوه بر اين كه نشانگر حساسيت هنرمندان بر هنرهاى سنتى است، دورنمايى اميدواركننده و اثر بخش در حوزه هنرهاى سنتى و گره زدن آن با زندگى امروز به تصوير مى كشد. هنرمندانى چون على ندايى كه داستان هاى شاهنامه را با روش نوينى به تصوير كشيده، يا فريده تطهيرى مقدم كه سفال و سراميك ايرانى را با مفاهيم زندگى امروز درآميخته است، مسيرى فراخ پيش روى هنرمندان جوانى گسترانده اند كه مى توانند با گام برداشتن در آن مسير هنر ايرانى را روحى تازه ببخشند. همچنين نمايش مجموعه هايى چون آثار مردم شناسى حاج مشكى، نسخ خطى خاندان عتيقى كه از وراى قرن ها پيش به دست بازماندگان امروزى اين خانواده رسيده است و نمايش نقاشى هاى پشت شيشه كه توسط فريال كازرونى و همسرش گردآورى شده نيز بر شبهه زيرزمينى بودن مجموعه دارى در ايران خط بطلان كشيد تا شايد زمينه اى براى حضور وسيع تر بخش خصوصى در معرفى و حفظ ميراث معنوى فراهم آيد. شبهه آمارسازى موزه آب در صدد تهيه بروشورى دوزبانه در خصوص پيشينه آب و آبيارى است، موزه برق نيز قصد تجديد چاپ كتاب تاريخ صنعت برق در ايران را دارد. اداره ميراث فرهنگى استان اردبيل نيز بروشورهايى براى بقعه شيخ صفى الدين اردبيلى، موزه مردم شناسى، پل هاى تاريخى و قلعه قهقهه تهيه كرده است. برنامه هاى هفته ميراث فرهنگى در زنجان هم در پايگاه اينترنتى اداره ميراث فرهنگى اين شهر اعلام مى شود. آنچه ذكر شد تنها بخشى از برنامه هايى است كه از سوى مراكز زير نظر سازمان ميراث فرهنگى يا ديگر ارگان هاى مرتبط به عنوان فعاليتى ويژه هفته ميراث فرهنگى در كتاب راهنماى اين هفته به چاپ رسيده است. در حالى كه هر يك جزو اولين و ابتدايى ترين وظايف يك موزه يا نهاد فرهنگى محسوب مى شود. ذكر برنامه هاى اين چنين، به همراه ذكر موردى و مبهم برنامه هاى ديگر كه فاقد توضيحى روشن كننده در اين كتاب هستند، شبهه قطور كردن كتاب و آماده سازى در اين حوزه را به ذهن متبادر مى كند. مخاطبى كه براى آگاهى از فعاليت هاى اين سازمان، به مطالعه كتاب ياد شده مى پردازد، يا با عناوينى نظير نمايشگاه وسايل و اسباب بازى قديمى و افتتاح نمايشگاه دائمى اتومبيل هاى سلطنتى در سعدآباد، بزرگداشت استاد كسايى در اصفهان و ... مواجه مى شود كه هرگز به عمل نزديك نشدند و يا با عنوان هايى برخورد مى كند كه در فهرست اين كتاب به چشم مى خورد اما در خصوص چگونگى اجرا يا زمان تحقق آن توضيحى ارائه نشده است. بازگشايى تالار ميناى موزه آبگينه و سفالينه، نمايشگاه زرينه هاى هخامنشى در خانه هنرمندان و آغاز عمليات موزه نجوم آذربايجان شرقى از اين دست است. به هر حال برپايى بيش از ۲۰۰ نمايشگاه و متجاوز از ۲۰ همايش و جشنواره و ساماندهى وضعيت هر يك از آنها درطول يك هفته عملى است كه در وهله اول دور از ذهن به نظر مى آيد و برگزارى دقيق همه آنها نيازمند برنامه اى دقيق و از پيش تعيين شده است كه با بررسى همه برنامه هاى سازمان ميراث فرهنگى در اين هفته ميزان دقت آنها، پايين به نظر مى رسد. اما براى استفاده از تجربيات پيشين و درس گرفتن از كمبودها و مشكلات و جلوگيرى از تكرار آنها در برنامه هاى آتى فرصت بسيارى باقى مانده است.
|