دكتر غلامرضا حسن پور ـ داروساز
۱ ـ اكستاسى چيست؟
اولين بار شركت داروسازى MERCK آلمان در سال ،۱۹۱۲ اكستاسى
(3.4.METHYLEN DIOXY METAMPHETAMIN=MDMA)
را به عنوان ضداشتها (قرص هاى رژيمى) سنتز و به بازار عرضه كرد.
۲ـ اكستاسى چگونه عمل مى كند؟
اين دارو با دو مكانيسم روان گردان (PSYCHEDELIC) و محرك (STIMULANT) عمل مى كند و با افزايش سطح خونى واسطه هاى عصبى از قبيل سروتونين، دوپامين و نور اپى نفرين فعاليت مغزى و رفتارى را بطور كاذب بالا مى برد. در سالهاى گذشته، در برخى از كشورهاى صنعتى به عنوان داروى كمكى در روان درمانى به كار رفته است و از سال ۱۹۸۸ جزو داروهاى «تحت كنترل» ليست گرديده است. امروزه اين دارو در آزمايشگاههاى زيرزمينى اطراف جهان ساخته مى شود و سازندگان آن برخى از تركيبات شيميايى از قبيل كافئين، دكسترو متورفان، آمفتامين، كوكائين و يا هرچيزى كه دلشان بخواهد به آن اضافه مى كنند. بنابراين درجه خلوص MDMA در اين قرص ها همواره مورد سؤال است.
۳ ـ اين دارو معمولاً با اسامى خيابانى از قبيل داروى مهمانى، قرص شيطان، قرص عشق، بمب بى ـE، X، XTC، كريستال، دكس، بيسكويت ديسكو، ايبوگا و… ناميده شده و به صورت قرص يا كپسول خوراكى در اندازه و رنگهاى گوناگون كه گاهى طرح هاى كارتونى روى بدنه آنها حك گرديده، در كلوب هاى رقص شبانه و مهمانى ها بطور وسيع و گاه افراطى توسط جوانان استفاده مى شود.
۴ ـ اثرات اكستاسى
اكستاسى داروى محركى است كه اثر روان گردان آن ۶ـ۴ساعت ادامه دارد. اثرات روانشناختى آن به صورت اختلال در آگاهى (CONFUSION)، افسردگى (DEPRESSION)، اضطراب (ANXIETY)، بيخوابى، طلب كردن دارو (DRUG CROVING) و پارانويا (PARANOIA) بروز مى كند.
۵ـ عوارض جانبى اكستاسى
عوارض جانبى فيزيولوژيك آن شامل گرفتگى عضلات، تهوع، تارى ديد، ضعف احساس، حركات سريع چشم، تب و لرز، تعريق و به هم خوردگى غيرارادى دندانها است. همچنين با بالابردن ضربان قلب و فشارخون ريسك بيماريهاى قلبى و عروقى را در افراد مستعد افزايش مى دهد و نيز آب بدن مصرف كنندگان (با مقادير زياد در يك نوبت يا مقادير كم و پى در پى) در يك محيط گرم و همراه با فعاليت شديد كاهش پيدا مى كند. اين ماده با دخالت در مركز كنترل حرارتى بدن و افزايش تاحد خطرناك دماى بدن (HYPERTHREMIA) مى تواند منجر به آسيب هاى جدى كبدى و كليوى و متعاقباً كاهش حافظه و بندرت مرگ گردد. به علاوه، فرد مصرف كننده MDMA معمولاً در معرض مصرف برخى از داروهاى توهم زا (HALOCINOGEN) از قبيل PMA قراردارند كه اثرات اكستاسى را تشديد و در اثر مصرف زياد (OVERDOSE) مى تواند منجر به مرگ گردد.
۶ ـ آمار
طبق گزارش هاى مركز هشدارهاى داروى ايالات متحده (DAWN) در سال ۲۰۰۲ در لس آنجلس بيش از ۴۰۰۰مراجعه ناشى از عوارض دارو به مراكز اورژانس ثبت گرديده است. سن ۷۵درصداين افراد بين ۱۸ تا ۲۵سال بوده است. طى بررسى ها، مركز مطالعات بهداشت و دارويى ايالات متحده دريافت كه مصرف كنندگان MDMA از سال ۱۹۹۳ به اين سو افزايش و به ۱‎/۸ميليون نفر در سال ۲۰۰۱رسيده است. به گزارش اين مركز ۱۵‎/۱% افراد ۱۸ تا ۲۵ساله حداقل يك بار در عمر خود اين ماده را امتحان كرده اند. MDMA به طور عمده در كشورهاى اروپايى (۸۰ درصد مصرف جهانى) به ويژه در بلژيك و هلند توليد مى شود. اين امر به واسطه ويژگى هاى اين مناطق است كه حمل و نقل بين المللى مواد اوليه پيشتاز اين دارو را آسان نموده است. مطابق داده هاى (DRUG ENFORCEMENT ADminstration) DEA در ايالات متحده، در سال ۲۰۰۱ هر قرص آن بين ۶۰ـ۱۰ دلار خريد و فروش مى شده است. مطابق گزارش هاى پليس بين المللى (INTER POL) در سال ۱۹۹۹ در اروپا تعداد ۱۴‎/۱ ميليون عدد قرص توقيف شده است. اين رقم در سال ۲۰۰۲ به ۲۲ ميليون رسيده است.
۷ـ پيشگيرى و اقدامات
در سال هاى اخير توسط برخى از كشورها اقداماتى در كاهش مصرف MDMA و ساير «داروهاى مهمانى» صورت گرفته است. در سال ۱۹۹۹ چند سازمان بهداشتى ايالات متحده، به اتفاق جهت مبارزه با افزايش مصرف اين داروها با انتشار يك تحقيق ملى و استراتژى چند رسانه اى عمومى، جوانان، خانواده ها، مربيان و سايرين را از خطرات MDMA و ساير «داروهاى مهمانى» هشدار دادند. در فوريه ،۲۰۰۲ PDFA (PARTNERSHIP FOR A DRUG FRE AMERICA) * يك رشته اقدامات آموزشى در تلويزيون و اينترنت با آدرس WWW.PDFA'S WEB SITE و هشدارهاى كتبى در سطح جامعه به انجام رساند.
۸ـ قرص اكستاسى به طور معمول در باشگاه هاى رقص شبانه، مهمانى هاى پرجنب و جوش، اماكن خصوصى و متأسفانه در مراكز آموزشى توسط جوانان مصرف مى شود. عوارض جانبى دارو، متأسفانه بعد از مصرف مقدار كمى از آن تا مدت هاى طولانى در بدن باقى مى ماند. مطالعه اى در پستانداران نشان داده است كه مصرف مقادير زياد (OVER DOSE) ۴ روزه آن تخريب مغزى به مدت ۷ـ۴ سال باقى گذاشته است.

جامعه جهانى تاكنون بطور مداوم دچار مشكلاتى بوده و با هميارى ساكنان آن توانسته است بسيارى از اين مشكلاتى را به نحوى حل كرده و راه چاره اى براى آن بينديشد. از جمله اين مشكلات كه با پيشرفت صنعت مضاعف شده اند مسائل محيط زيست، ترافيك ، آلودگى هوا، فقر و بيكارى و مهمترين چالش دهه هاى اخير مسأله مواد مخدر است كه حل اين معضل پيچيده اجتماعى كه مى تواند امنيت و آسايش جامعه را سلب كند تنها در سايه همگرايى، تعامل و معاضدت بين المللى قابل حل است. مواد مخدر يا داروهاى روان گردان كه قدرت تفكر را از انسان مى گيرد و الگوهاى توليد، قاچاق و مصرف آن دائماً در حال دگرگونى و تغيير است، سابقه اى طولانى در بين جوامع داشته وكشورهاى استعمارگر با شناخت اين ماده افيونى از آن به عنوان سلاحى در برابر مقاومت كشورهاى مستقل استفاده كرد و بدين ترتيب سعى در مستعمره كردن آن كشور و جلوگيرى از پيشرفت آن مى كردند.
جنگ ترياك انگليس در برابر چين در دوران گذشته، گوياى سوء استفاده از اين ماده افيونى توسط كشورهاى استعمارگر بوده و هست. مضافاً اينكه اعتياد وتجارت مواد مخدر خصوصاً در دهه اخير شدت زيادى يافته و توسط باندهاى مخوف مافيايى و قاچاقچيان بين المللى مواد مخدر هر روز گسترده مى شود بنابراين مفهوم مبارزه با مواد مخدر به عنوان يك وظيفه بين المللى مطرح مى گردد.
سوداگران مرگ با توجه به ساختار الگوى مصرف جهانى دست به تنوع توليدات براى تك تك ذائقه هاى افراد زده اند، توليدات آنها در كشورهاى مختلف جهان به شكل قرصها، آدامسها، ادوكلونها و قليانهاى عطرى درآمده تا افراد بيشترى بتوانند از اين توليدات استفاده كنند. در حالى كه بيشترين مصرف كننده هاى اين مواد در آسيا و اروپا هستند و قاره آمريكا در اين زمينه نسبت به جمعيتش در مراحل بعدى قرار دارد.
در آسيا، افغانستان، ميانمار و لائوس بزرگترين توليدكنندگان ترياك و كلمبيا و مكزيك توليدكنندگان موادى همچون L.S.D و كوكائين هستند. همچنين در قاره اروپا كشور هلند به عنوان بزرگترين توليد كننده قرصهاى نشاط آور اكستسى در جهان به شمار مى رود. مصرف اكستسى و آمفتامين بين سالهاى ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۱ به ترتيب ۷۰ و ۴۰ درصد رشد داشته است. فرانسه، آلمان، اتريش ، اسپانيا و ايتاليا به ترتيب وضعيت اسفبارى نسبت به مواد مخدر خصوصاً قرصهاى اكستسى دارند. اين قرصها به دليل اينكه بيشتر در مهمانيها و پارتيها مورداستفاده قرار مى گيرد به داروهاى باشگاهى شهرت يافته اند و عمدتاً تحت عناوينى همچون ميتسوبيشى، مك دونالد، مرسدس، دو صفر هفت و با عكسهاى شخصيت هاى كارتونى همچون ميكى موس و دانل داك و ... در ايران با قيمت ۳۰۰ تومان عرضه مى گردد و بنا به اظهارات مدير كل اداره مبارزه با مواد مخدر تهران بزرگ تنوع اين قرصها به ۱۵۰۰ نوع مى رسد(۲) مضافاً اينكه اين مخدرها به دليل عدم انجام پژوهش دراين زمينه براى محاكم قضايى و انتظامى ناشناخته است. اين مواد سلولهاى مغز را از بين برده و اين نابودى هيچگاه قابل ترميم نيست. طبق گزارش رويترز، سازمان ملل متحد از داروهاى روان گردان به داروهاى موسوم به كشنده مغز نام برده است و طبق آمارها داروهاى اكستسى و آمفتامين ها در بازار جهانى از هروئين و كوكائين پيشى گرفته اند وبيشترين ميزان مصرف در كشورهاى شرق و جنوب شرق آسيا به ويژه تايلند و پس از آن اروپا و استراليا مى باشد. اين مواد برعكس هروئين و ترياك در دالانهاى تاريك و با استفاده از سوزن و وسايل ديگرمصرف نمى شوند بلكه جاى آنها مهمانيها، ديسكوها وپارتيها است. دراين مهمانيها، غافل از اثرات نامطلوب اين قرصها وعدم آگاهى افراد، براى شادى بيشتر وحالت از خود بى خود شدن مورد مصرف واقع شده كه اثرات زيانبار آن كه همانا از بين رفتن تدريجى سلولهاى مغز است را در برخواهد داشت كه در اين ميان خانواده هاى ايرانى به دليل دارا بودن شمار زيادى از جوانان ،همچنين عدم ساختار فرهنگسازى دراين زمينه و نبود فرهنگ استفاده از تفريحات سالم و فقط براى تفريح وتفنن به اين مواد روى مى آورند كه نتيجه آن به بى هويت شدن افراد ودر نهايت جامعه خواهد انجاميد و ما بايد در انتظار بحران هويت در آينده باشيم كه در اين زمينه همت مسؤولين و مردم مى تواند راه گشايى براى حل اين معضل پيچيده اجتماعى باشد. كشور جمهورى اسلامى ايران كه بر سر راه ترانزيت اين كالاى پرسود و افيونى قرار گرفته مرزهاى مشتركى با افغانستان يكى از ۳ كشور توليد كننده ترياك در آسيا رادارد. افزايش توليد خشخاش در افغانستان و تغيير روندهاى قاچاق وتوزيع و مصرف مواد مخدر، همچنين تأثيرگذارى موادمخدر بر شاخصهاى امنيتى و ارتباط آن با ورود تسليحات نوين و شكل گيرى جرايم سازمان يافته، هرساله مبالغ هنگفتى را براى جلوگيرى از وروداين ماده افيونى به كشور صرف مى كند كه براى مقابله با آن اقداماتى از قبيل ايجاد موانع فيزيكى ،ساخت پاسگاهها،برجكها و راههاى مرزى، احداث خاكريزها وكانالهاى متعدد، نصب سيم خاردار و ديوارهاى بتونى و استفاده از تجهيزات مدرن مانند رادارهاى كنترل و دوربينهاى ديد در شب و همچنين تقديم بيش از ۳ هزار شهيد در اين مبارزه مقدس نشانه عزم راسخ درمبارزه با آن است. حتى سازمان ملل متحدهر ساله اقلامى از جمله دوربينهاى ديد در شب، رادارهاى زنده ياب و بالگردهاى تجسسى را در اختيار ايران قرار مى دهد تا از آن طريق بتواند از اين تجارت پرسود و خانمان برانداز جلوگيرى كند.
طبق آمار در كشور ما ۱۰ ميليون نفر سيگار مى كشند كه مبلغ قابل توجهى را صرف آن مى كنند، هزينه دولت براى مداواى اين افراد را نيز بايد اضافه كرد،ميزان خسارت مواد مخدر به كشور ۴ هزار و ۵۰۰ ميليارد تومان است و روزانه ۱۰ تا ۱۲ جسد معتاد در كشور پيدا مى شود (۳)و بنا به گزارش سازمان پزشكى قانونى كشور ، مرگ ناشى از اعتياد نسبت به سال گذشته ۳۸ درصد رشد داشته است. همچنين طبق گزارش جانشين فرماندهى ناجا، كشفيات مواد مخدر در سال گذشته ماهانه ۱۱ تن بوده كه اين آمار به ماهانه ۲۵ تن رسيده است.(۴) آمارها حاكى از آن است كه اين بحران شكلى بسيار جدى به خود گرفته و اگر وضعيت به همين منوال پيش برود با يك فاجعه ملى در سالهاى آتى رو به رو خواهيم بود.
همانگونه كه ذكر شد مواد مخدر توسط گروههاى مافيايى به صورت ترانزيت و براى كسب درآمد صورت مى گيرد مضافاً اينكه اين گروهها خواسته يا ناخواسته در جهت تصميم كشورهاى استعمارگر براى ضربه زدن به كشورهاى در حال توسعه صورت مى گيرد .در واقع اين گروههاى مافيايى در جهت اقتصادى و به منظور كسب درآمد بيشتر حركت كرده ولى در پس پرده بعد سياسى را نيز بايد به آن افزود كه كشورهاى در حال توسعه كه خواهان سياست مستقلى در عرصه جهانى هستند در دام اين استعمارگران جديد گرفتار مى شوند. كشور جمهورى اسلامى ايران از يك طرف هزينه هايى را صرف كنترل مرزها و ورود غيرقانونى مواد به كشور مى كند و از طرف ديگر در داخل كشور هزينه اى را صرف مبارزه با مواد ودرمان بيماران و جمع آورى معتادين مى كند مضافاً اينكه بايدنيروهايى كه در اين زمينه فعاليت مى كنند را به آن افزود كه رقمى نجومى خواهد شد. بنابراين راه حل منطقى و كم هزينه آگاهى دادن و بالا بردن دانش و دانايى در اين زمينه است كه N.G.O ها مى توانند راهگشاى مسائل و مشكلات دولت باشند و بدين ترتيب با هزينه اى كمتر و با هدف آگاهى دادن به مردم اين N.G.Oها مى توانند فعاليت كنند كه دولت با پذيرش وگسترش و فعال كردن آنها به عنوان بازوان توانمند دولت دريارى رساندن به اين معضل عظيم اجتماعى پيشقدم شده و از اين طريق مى توانند با ارائه راهكارها و مشاوره در خدمت جامعه اى سالم باشند. اين تشكلهاى غيردولتى مى توانند نظرات مختلف مردم را جمع آورى و اين نظرات را به مسؤولين منتقل كنند كه لزوم تقويت آنها در اين امر خطير بسيار محسوس است. در پايان راهكارهايى براى مبارزه جدى با معضل اعتياد پيشنهاد مى گردد:
۱ ـ تشكيل گروههايى از دانشجويان به صورت ارادى در تمامى دانشگاههاى سطح كشور جهت اشاعه و گسترش فرهنگ مقابله با مصرف مواد مخدر و برگزارى نشستهايى در اين زمينه
۲ ـ تقويت تشكلهاى غيردولتى مرتبط با مسائل مواد مخدر از طريق رسانه هاى ديدارى ونوشتارى
۳ ـ برگزارى كلاسهاى كوتاه مدت و بلندمدت و تدريس در زمينه آگاهى دادن در كلاسهاى تابستانى و اوقات فراغت جوانان
۴ ـ استفاده مستمر و مداوم از وسايل ارتباط جمعى به ويژه تلويزيون در بالا بردن سطح دانش و  آگاهى هاى عمومى در اين زمينه و پخش كليپهاى تصويرى و تبليغاتى از سيما همانند كليپهاى مربوط به ترافيك و راهنمايى و رانندگى.

منابع :
۱ ـ نشريه علمى، فرهنگى و اجتماعى سراب، اسفندماه ۸۲ ـ صفحه ۳۵
۲ ـ روزنامه آفتاب يزد، ۲ تيرماه ۱۳۸۳
۳ ـ روزنامه ايران، ۱۳ اسفندماه ۱۳۸۳
۴ ـ روزنامه كيهان، اول تيرماه ۱۳۸۳
۵ ـ سايت اينترنتى
http:/www.cenikor.org
۶ ـ سايت اينترنتى
http:/www...lifenet.com

حقوق اجتماعى جوانان به اين نيست كه گهگاهى (ديگران) را به رخ آنان بكشيم وطورى غير را بزرگ كنيم كه جوان ما فكر كند حتماً خبرى شده كه فلان شخص را بت ساخته اند، عاقبت تنها چيزى كه عايد مى شود گم كردن هويت خود است كه بايد مانند كه باشد و شخصيت، رفتار و شكل و قيافه چه كسى را براى اين دوره خود بسازد.
حال چون هر ملت با فرهنگ گذشته و حال خود زندگى مى كند، براى هر دوره خويش از نسل خودالگويى برگزيده كه ماندگار نيز بوده اند، اگرچه آن شخصيت از دنيا رفته باشد ولى چون ريشه يكيست فراموش نشدنى نيست.
در حالى كه مشهورترين چهره هاى خارجى اندكى بعد به نحوى بازنشسته مى شوند، ورزشكار عمر ورزشى دارد و هنرمند تا روزى كه جوان و جذاب است، موردعلاقه است بعد به فراموشى سپرده مى شود و از طرفى اين اشخاص فصلى مرتب در حال رفتن و جايگزين پيدا كردن هستند و عمرشان بسيار كوتاه است ما هرگز نمى توانيم ادعا كنيم حقوق اجتماعى جوانان فقط با ساختن و پرداختن ظاهر تكميل مى شود. اين موضوع اصلاً علمى نيست زيرا هرگز جوان دوره تئورى فعلى خود را كه سرگرم جوانيست براى آينده خويش الگو قرار نمى دهد، هر دوره از شخصيت انسان در دوران مختلف تفاوتهاى بسيار با دوران قبلى خود دارد. حقوق اجتماعى جوانان شامل برخورد خوب با آنان، برآورد كردن خواست كلى ايشان در جامعه، سهل گرفتن خطاهاى كوچك، حفظ شخصيت و بها دادن به آنها و از همه مهمتر الگو قراردادن خود آنها و ترغيب و تشويق آنان براى ادامه راه صحيحى كه بر گزيده اند.
جوانى فصل اميداست چنانچه هرچيز را به فصلش نااميد كنيم ثمره خوب نمى دهد حتى يك درخت. اميددارم كسانى كه نشريات را هدايت مى كنند به اين مسأله توجه كافى داشته باشند.
حرف آخر: ما در اين مملكت آنقدر الگو داريم كه نيازى به غير نداشته باشيم تنها چيزى كه نگرانى ما را افزون مى كند خداى ناكرده دستهاى ناآگاه مباداكارى كنند كه الگوهاى ماخودشان از خارجيها الگو بگيرند و به شدت تحت تأثير ديگران باشند.
چنانچه چنين شد، كسانى كه بدون مشورت با اهل فن خود را عقل كل مى دانند و در نشريات براى جوانان خط و ربط صادر مى كنند بايد مورد مؤاخذه شديد قرار گيرند.
محمد نصرتى

هركدام از ما كار مى كنيم ، مشغول خانه دارى وبچه دارى هستيم وناگزيريم فهرست بى پايانى از كارها را هرروز ساماندهى كنيم . اين ده مرحله را پيگيرى كنيد تا وقت اندكى هم براى استراحت واوقات فراغت پيدا كنيد.
مرحله اول
يك دفتر يادداشت برداريد
اگرچه اين كار خود، وقت مى گيرد، تمرينى ضرورى است كه به شما كمك مى كند تا زمانهاى هدررفته خود را تشخيص دهيد ، به مدت يك هفته ، در دوره هاى نيم ساعته ، تمامى فعاليت هاى خود را ثبت كنيد.
مى توانيد گزارش خود را با ساعت ورود به محل كار وساعت خواب شروع كرده و پايان دهيد ، كلك نزنيد.
اگر بطور معمول عادت داريد كه هرشب دو ساعت روبروى تلويزيون ولو شويد اين عادت خود را در دفتر يادداشت تغيير ندهيد.
مرحله دوم
اولويت ها را مشخص كنيد
با دفتر يادداشت ، مى توانيد ببينيد كه فعاليت هاى شخصى چگونه وقت شما را مى بلعد. تصميم بگيريد كه مهم ترين كار براى شماكدام است وبدون كدام كار ، نمى توانيد زندگى كنيد. اما كار نبايد باعث شود زمانى را كه واقعاً احتياج داريد از زندگى لذت ببريد، از دست بدهيد.
وقتى اولويتها را انتخاب كرديد فعاليت ديگر را به فهرست اضافه نكنيد مگر آن كه يك اولويت ديگر را حذف كنيد. اگر گاهى ساعات بيشترى در محل كار مى مانيد يا كارهاى ناتمام را با خود به خانه مى آوريد لازم است در مورد حجم كارى خود با مديرتان صحبت كنيد و يا شيوه جديدى براى كاركردن بيابيد.
مرحله سوم
برخى كارهاى خود را به ديگرى محول كنيد
شما احتمالاً كارهايى انجام مى دهيد كه مى توان به ديگران واگذار كرد. اگر فرزندان شما به قدر كافى بزرگ هستندمى توانيد در كار خانه از آنهاكمك بگيريد. خيلى از خريدها، سفارشات ، دريافت لوازم ويا مدارك توسط پيك ها قابل انجام است .هزينه كردن به طى كردن مسافتهاى طولانى مى ارزد.
مرحله چهارم
استانداردهاى خود را پايين بياوريد
اگر تصور مى كنيدكارى را بهتر از هركس ديگرى انجام مى دهيد، بنابراين آن كار را خودتان انجام دهيد، درمقابل اين احساس مقاومت كنيد. شايد استانداردهاى شما خيلى بالا هستند، آيا واقعاً مهم است كه خانه و آشپزخانه وحياط بدون نقص باشد؟ چه اشكالى دارد وقتى كه سرتان شلوغ است به جاى ساعتها ايستادن در آشپزخانه ، غذاى حاضرى بخوريد و يا سرى به ساندويچ فروشى بزنيد؟
بچه ها از گذراندن وقت با شما، خاطرات شيرين ترى خواهند داشت تا مشاهده شما در حال دستمال كشيدن و جاروكردن وآشپزى!
مرحله پنجم
براى بچه ها برنامه ريزى سفت وسخت نكنيد
بچه ها هم به وقت آزاد احتياج دارند. حتى اگر لازم است بعضى كارها را روى برنامه انجام دهيد، سعى كنيد تعداد اين كارها ، كم باشد. آنها هم نياز دارند مانند شما ، اولويت ها را بياموزند وهرقدر فعاليت هاى ساماندهى شده از طرف شما بيشتر شود بيشتر مجبور خواهيد بود انجام كارها را به بچه ها يادآورى كنيد.
مرحله ششم
براى تفريح وقت بگذاريد
گذراندن تعطيلات آخرهفته با بچه ها، گردش وصرف غذا با همسر ويا پيگيرى امور مورد علاقه شخصى خود را كنار نگذاريد ، آنها را در تقويم خود يادداشت كنيد واجازه ندهيد چيزهاى ديگر آن را به هم بزند.
مرحله هفتم
مواظب سلامتى خود باشيد
براى سلامتى بالاترين اولويت را قايل شويد. از وقتى كه لازم است بخوابيد يا ورزش كنيد كم نكنيد.
مرحله هشتم
در كارها با ديگران شريك شويد
شما مى توانيد زندگى خود را و دوستان و اقوامتان را راحت تر كنيد در بچه دارى، رساندن فرزندان به مدرسه وساير كارهاى مربوط به والدين، به يكديگر كمك كنيد.
مرحله نهم
«نه» گفتن را ياد بگيريد
مجبور نيستيد هردرخواستى را بپذيريد، چه از سوى دوستانتان باشد چه كارفرما وچه اقوام. تخمين بزنيد كه اين فعاليت چه قدر وقت شما را
مى گيرد. انجام ندادن كارها، بهتر از انجام نيمه كاره يا نادرست آنها به دليل نداشت وقت وعجله است .
به مرحله دوم اين دستورالعمل سرى بزنيد.
مرحله دهم
خونسرد باشيد
استرس، استرس مى آورد. هرگز تصور نكنيد براى انجام ۹مرحله بالا شما را كوك كرده اند وموظف به انجام ماشين وار همه كارها هستيد. اگر لازم باشد از اوقات فراغت خود با آرامش خاطر لذت ببريد.