نماى مهر

دكتر محمود بهزاد متولد ۱۲۹۲ در رشت
ـ تحصلات ابتدايى و متوسطه در رشت (نخستين ديپلمه هاى گيلان)
ـ تحصيل در رشته علوم طبيعى و تربيتى در دانشسراى عالى
ـ تدريس در دبيرستان البرز و همزمان تحصيل در رشته داروسازى ۱۳۲۴
ـ دريافت دكتراى داروسازى از دانشگاه تهران ۱۳۲۸
ـ همكارى با مؤسسه فرانكلين و تدريس علوم طبيعى در مدرسه فرانكوپرسان
ـ تأسيس سازمان كتابهاى درسى ايران ۱۳۴۱
ـ همكارى در تأليف كتب درس علوم مدارس
ـ اخذ درجه استادى از شوراى استادان دانشگاه تهران ۱۳۴۸
ـ دريافت لقب «پدر زيست شناسى نوين ايران» از سوى فرهنگستان علوم پزشكى ۱۳۷۹
ـ ترجمه، تأليف و نگارش بيش از هشتاد عنوان كتاب
ـ برخى از عناوين كتب تأليفى و ترجمه او عبارتند از:
بيولوژى براى همه، نكاتى چند درباره ژنتيك، فيزيولوژى عمومى، فيزيولوژى اعصاب و غدد، نكاتى چند درباره روانشناسى، داروينيسم و تكامل، بيوتكنولوژى، قرن داروين، حيات و انرژى، روانشناسى فيزيولوژيك، سرگذشت زيست شناسى، رمز تكوين، بيوگرافى پيش از تولد، محدوديتهاى رشد، جانورشناسى، زندگى گياهى، كانيهاى جهان، راز وراثت و...

دكتر محمود بهزاد را «پدر زيست شناسى نوين ايران» مى دانند. بهزاد در طول بيش از شصت سال فعاليت علمى، خدمات ارزنده اى در جهت پيوند دانش زيست شناسى، علوم طبيعى و پزشكى با عامه مردم داشته است.
«مهرگان» امروز به او اختصاص دارد:
رقيه ابراهيم زاده: در حوالى ميدان شهردارى رشت، داروخانه اى وجود دارد كه محل كار روزانه دكتر محمود بهزاد است. حتى آنان كه با سبقه و سابقه اين طبيب سالخورده آشنايى ندارند و گذرشان به داروخانه شرق ميدان شهردارى مى افتد، چهره صميمى و مهربان او را به ياد خواهند آورد. دكتر بهزاد در آستانه ۹۱ سالگى، هنوز هم معلمى مهربان و پوياست كه همصحبتى با او، هر شنونده اى را به وجد مى آورد. مردى كه نزديك به هفتاس سال از عمر خود را وقف عرصه تأليف و تدريس و تدوين كتب علمى، ترجمه و نگارش بيش از ۸۰ عنوان كتاب و بيش از سيصد مقاله و سخنرانى علمى در رشته هاى مختلف پزشكى، داروسازى، علوم طبيعى و زيست شناسى كرده، هنوز هم پركار و فعال است.
دكتر محمود بهزاد در سال ۱۲۹۲ هجرى شمسى در رشت به دنيا آمده، تحصيلات ابتدايى و متوسطه را در همين شهر پشت سر گذاشته و جزو اولين ديپلمه هاى استان گيلان است. او پس از پايان تحصيلات در رشته علوم طبيعى و تربيتى در دانشسراى عالى، به مدت ۵ سال از سال ۱۳۱۶ تا ۱۳۲۱ در شهر كرمانشاه به تدريس مشغول مى شود و بعد از آن به رشت بازمى گردد و به تدريس فيزيولوژى مى پردازد. در همين سالهاست كه دكتر بهزاد اولين كتاب خود با عنوان «داروين چه مى گويد» و ترجمه «راز وراثت» را به اتمام مى رساند.
بهزاد در سال ۱۳۲۴ فعاليتهاى آموزشى خود را در دبيرستان البرز تهران دنبال مى كند و همزمان در رشته داروسازى دانشگاه تهران مشغول به تحصيل مى شود. «در سال ۱۳۲۸ با درجه دكترا از دانشكده داروسازى دانشگاه تهران فارغ التحصيل شدم. در همان سال با معرفى دكتر احمد بيرشك به عنوان ويراستار در مؤسسه فرانكلين شروع به كار كردم. مؤسسه فرانكلين از مؤسسات نشر علمى آمريكايى بود كه در ايران شعبه داشت. كار شعبه ايران اين مؤسسه، ترجمه و انتشار كتب علمى آمريكايى بود، اما حضور مديران ايرانى در شعبه ايرانى اين مؤسسه باعث شد كه فعاليتهاى انتشاراتى فرانكلين در ايران، هماهنگ با نيازهاى جامعه آن روز ايران باشد.» دكتر بهزاد در كنار كار ويرايش، ترجمه كتب «آسيمف» را در مؤسسه فرانكلين آغاز مى كند. آسيمف از جمله دانشمندانى بود كه سعى در پيوند دانش پزشكى و علوم طبيعى با عامه مردم داشت.
دكتر بهزاد بيش از ده جلد از آثار او را در مؤسسه فرانكلين ترجمه مى كند. «من در تأليف كتب علمى، پيرو مكتب آسيمف بودم، هميشه اعتقاد داشتم كه دانش نظرى و عملى رشته هاى مختلف، بايد با زبان قابل فهم براى عامه، در جامعه ترجمه و تأليف شود.»
او همزمان با كار در فرانكلين، به تدريس علوم طبيعى در مدرسه «فرانكوپرسان» (رازى) مشغول مى شود. «پانزده سال در اين مدرسه به زبان فرانسه تدريس كردم. فرانكوپرسان دو بخش فارسى و فرانسوى داشت. شاگردان فرانسه زبان، عموماً يا دو رگه بودند يا از خانواده هاى سفيران فرانسوى و يا فرزندان خانواده هايى كه در محيط فرانسه پرورش يافته بودند. «آن زمان دروس علوم طبيعى تفكيك شده بود، در فرانكوپرسان من گياه شناسى فيزيولوژى و ژنتيك درس مى دادم.» دكتر بهزاد در سال ۱۳۴۱ مأمور تأسيس «سازمان كتابهاى درسى ايران» مى شود. در اين دوره است كه او به همراهى چند تن از دوستان متخصص اش در ساير حوزه هاى علوم طبيعى، به تأليف نگارش كتب درسى مى پردازد. «البته در مدرسه فرانكوپرسان نيز تا آن زمان تأليف كتب علوم طبيعى بر عهده من بود.»
بهزاد به ياد مى آورد كه همراه با دكتر على زرگرى گياه شناس نامى و دكتر صادق مبين، دوره علوم طبيعى دبيرستانها را تأليف مى كنند.
همچنين كتب علوم سال اول تا سوم راهنمايى نيز از تأليفات مشترك آنان به حساب مى آيد. «كتب علوم دوره راهنمايى فعلى، همان دوره تأليفى گروه ما است، منتهى مثل شير بى يال و دم، بخش هايى از آن را حذف كرده اند و مطلب نارسا و گنگ شده است، تا آنجا كه خواستيم نام ما را به عنوان مؤلف از اين كتب در بياورند.»
دكتر بهزاد معتقد است كتب درسى علوم در مقاطع مختلف نواقص جدى و كاستى هاى فراوان دارد و شيوه بيان و نحوه ارائه مطالب آن، از هماهنگى لازم با سن مخاطبان محصل آن برخوردار نيست: «مثلاً همان مطالبى كه در چند مقطع بالاتر هم وجود دارد، با همان نحوه بيان و شيوه انتقال موضوعات، در مقاطع پايين تر نيز تدريس مى شود، به همين دليل است كه دانش آموزان مقاطع مختلف، آن ارتباط درست و درونى را با مطالب كتب علوم درسى برقرار نمى كنند.»
دكتر بهزاد در سال ۱۳۴۸ موفق به اخذ درجه «استاد» از شوراى استادان دانشگاه تهران مى شود. اين در حالى است كه همزمان تدريس در فرانكوپرسان و ويراستارى و ترجمه در مؤسسه فرانكلين را نيز دنبال مى كند. يعنى در همان دوره اى كه كتب جيبى مؤسسه فرانكلين رايج مى شود. همكارى او تا دهه پنجاه و واگذارى اين بخش از فعاليت هاى مؤسسه فرانكلين به دانشگاه آزاد ايران ادامه مى يابد.
محمود بهزاد پس از انقلاب به زادگاه خود شهر «رشت» باز مى گردد و بيشتر فعاليت خود را در حوزه علوم دارويى متمركز مى كند.
در سال هاى اخير او به عنوان عضو فعال جامعه داروسازان استان گيلان مشغول به كار بوده و كار ويراستارى را نيز با نشريه انجمن داروسازان گيلان ادامه داده است.
همچنين به عنوان دكتر فنى داروخانه شرق رشت نيز فعاليت دارد. در كنار همه مشغوليت هاى روزانه، در دانشگاه پيام نور و دانشكده ادبيات و علوم انسانى رشت نيز تدريس مى كند. «زمانى كه كتاب روانشناسى فيزيولوژيك را ترجمه كردم، رشته روانشناسى جزو رشته هاى علوم انسانى و از مجموعه دروس زيرمجموعه رشته هاى آن بود. با ترجمه روانشناسى فيزيولوژيك كه نوشته مورگان بود و مقدمه اى كه دكتر ثنايى در آن زمان بر روى آن نوشت، اين كتاب به عنوان پايه درس روانشناسى پذيرفته شد و هم اكنون نيز اين كتاب را در دو دانشگاهى كه ياد كردم، تدريس مى كنم.»
دكتر محمود بهزاد به سه زبان انگليسى، فرانسه و آلمانى تسلط كامل دارد. او در سال ۱۳۷۹ از سوى فرهنگستان علوم پزشكى به دليل سوابق فعاليت هاى علمى و نزديك به هفتاد سال تدريس در زمينه هاى زيست شناسى، به عنوان «پدر زيست شناسى نوين ايران» معرفى شد.
ساده گويى و به زبان عام در آوردن مباحث علمى، از ويژگى هاى روش تحقيق و تدريس استاد محمود بهزاد است. او در طى دوران فعاليت علمى اش همواره سعى كرده است پلى ميان دانشمندان عرصه هاى مختلف علمى و مردم عادى برقرار كند. «بخش زيادى از باورهاى خرافه مردم عام درباره مسائل پيرامونى، از اين ناآگاهى علمى سرچشمه گرفته است. وقتى شرايط همه گير شدن مباحث علمى فراهم شود، توان تحليل عامه مردم از مسائل جهان پيرامونشان بيشتر مى شود و در نتيجه اين ابهام زدايى است كه خرافه جاى خود را به تأمل و انديشيدن مى دهد. همه هدف من در زندگى برقرارى اين پيوند و فراهم كردن شرايط همه گير شدن مباحث علمى در ميان توده مردم بوده است كه به همين دليل است كه ردپاى ساده و در عين حال شيوانويسى در اكثر آثار استاد بهزاد ديده مى شود.
بهزاد همچنين علاقه خاصى به مباحث نظرى و تئوريك تكامل بشر داشته است. ردپاى اين علاقه را از چاپ نخستين كتاب او در حدود شصت سال پيش درباره داروين تا چاپ دهم كتاب «داروين و سير تكامل» او كه هم اكنون از سوى انتشارات سروش منتشر شده است، مى توان دنبال كرد.
«در مقدمه چاپ دهم داروين و سير تكامل، صحبت هايى از ارسن نير شارح داروين در عصر حاضر را آورده ام كه نشان مى دهد داروين چه تأثير شگرفى در افكار بشر امروز داشته است. داروين نيز ادامه دهنده راهى بود كه مالتوس آغاز كرد، من شخصاً به نظريات مالتوس علاقه مند بوده ام و در حاشيه نظريات او مطالبى نيز نوشته ام.»
رابرت مالتوس در سال ۱۷۹۸ مقاله اى با عنوان اصل جمعيت ارائه مى دهد مبنى بر اينكه جمعيت آدميان، سريع تر از مقدار غذا و خوراك در روى زمين افزايش مى يابد و نتيجه اجتناب ناپذير اين افزايش، قحطى و جنگ است.
«انقلاب صنعتى در قرن هجدهم توليد خوراك و افزايش جمعيت را سرعت بخشيد. به طورى كه در كمتر از ۲ قرن، جمعيت جهان دو برابر شد. اما ازآنجا كه هنوز زمين هاى زير كشت زيادى وجود داشت، افزايش بيش از حد جمعيت به عنوان يك مشكل به نظر نمى آمد. اما الآن زمين هاى قابل كشت در حال تمام شدن هستند و قسمت زيادى از جمعيت جهان به طور صحيح تغذيه نمى شوند.حتى در آينده نيز جهان با مشكل كمبود آب روبرو خواهد شد. به طور كلى بشر از يك طرف همواره بر تعداد گونه خود، به صورتى غيرقابل كنترل اضافه مى كند و از سوى ديگر عوامل بقاى زيست كره را به نفع خود تغيير مى دهد. يعنى بر جمعيت خود و جانداران مورد نيازش مى افزايد و همچنان با آلوده ساختن آب و هوا و خاك به تخريب محيط زيست نيز مستقيم يا غيرمستقيم مشغول است.»
دكتر محمود بهزاد در سن ۹۲ سالگى سرشار از حرف ها و حديث هاى امروزى است، آنچنان كه او را مى توان الگوى پويايى علمى نيز به حساب آورد...