گروه سياسى: نتيجه كسب رأى اعتماد مجلس شوراى اسلامى از سوى محمدحسين شريف زادگان تنها تولد يك وزارتخانه جديد در كابينه سيدمحمد خاتمى به نام رفاه و تأمين اجتماعى نبود بلكه اين رويداد، به جهت تفاوت ديدگاههايى كه نمايندگان مجلس هفتم نشان دادند و نيز قرارگرفتن مجلس هفتم در برابر اولين آزمون تعامل با دولت، حاوى نشانه ها و پيامهاى پرنكته براى آن دسته از ناظران سياسى است كه فعل و انفعالات درون مجلس هفتم را زيرنگاه دارند.
اكنون در ميان اخبارى كه از پارلمان منتشر مى شود، مطالب مربوط به تعاملات دولت و مجلس پيرامون استيضاح وزير راه با خط درشت نشان داده مى شود. اينكه در برابر بحث استيضاح وزير راه، مجلس هفتم بر محور انديشه مصلحت گرايان پيش خواهد رفت يا نظر طيف رقيب مصلحت گرايان غالب خواهد شد، نتيجه اين كشاكش هرچه باشد خط كارى يكساله مجلس در برابر دولت را رقم خواهدزد.
محمدرضا باهنر و حدادعادل دو چهره سرشناس مجلس هفتم پيش از برگزارى رأى اعتماد بر لزوم تعامل مثبت دولت و مجلس تأكيدكردند . همه آنان، پس از كسب رأى اعتماد از سوى شريف زادگان درمقابل خبرنگاران قرارگرفته و اين اقدام مجلس را گامى مثبت جهت تعامل با دولت خواندند و بدين گونه بود كه چهره هاى سرشناس جناح اكثريت مجلس به جناح رقيب اين پيغام را فرستادند كه «مصلحت انديشى» در پيش گرفته اند.عملگرايى و مصلحت انديشى خصلت پايدار همه دولتمردانى است كه مى خواهند در درون چارچوب نظام سياسى ايران ايفاى نقش كنند هرچند كه جناح رقيب راستگرايان اين رويه مصلحت انديشى را «تاكتيكى» مى پندارند كه حداقل تا انتخابات رياست جمهورى ادامه خواهد يافت.
به هر روى ناظران سياسى، رأى اعتماد به شريف زادگان را پيروزى مصلحت انديشان تلقى مى كنند.اما آنچه موازنه رقابت دو طيف اصول گرايان و مصلحت انديشان را به نفع يا عليه دولت تحت تأثير قرارمى دهد، گروههاى خارج ازاردوگاه جناح راست است. دو فراكسيون «اقليت» و «وفاق و كارآمدى» مجلس كه بنا به گفته چهره هاى سرشناس آنان روى هم رفته ۱۰۰ رأى د رموافقت با وزارت شريف زادگان به گلدان ها ريخته اند، جزو موافقان جدى تعامل با دولت قرار گرفته اند.آنچه در تحليل رفتار مجلس هفتم مهم به نظر مى رسد اين واقعيت است كه هرچند اكثريت مجلس به لحاظ مبانى «ارزشى» همسو و يكدست اند، اما از آنجا كه تحت يك رفتار حزبى و تشكيلاتى شفاف به مجلس راه نيافته اند، در درون اردوى جناح راست داراى اختلاف رأى و ديدگاه هستند. اين اختلاف سليقه و نظر براى اولين بار با شكل گيرى فراكسيون «وفاق و كارآمدى» به منصه ظهور رسيد.
اعضاى اين فراكسيون را چهره هايى تشكيل مى دهند كه با آبادگران سابق كه اكنون نام اصولگرايان به خود گرفته اند، اختلاف سليقه دارند. اختلافى كه براى نشان دادن توان تشكيلاتى، اين فراكسيون را به سمت حمايت از وزير پيشنهادى دولت سوق داد. تا بدين گونه اصولگرايان دريابند كه براى غلبه بر مخالفان سياسى خود پيش از هر چيز بايد به همفكران سياسى خود ميدان دهند.
> مشى هيأت رئيسه در استيضاح وزير راه
استيضاح وزير راه و ترابرى پس از آن از حالت طرح جدى بازماند كه در آستانه بررسى رأى اعتماد مجلس به وزير پيشنهادى رفاه و تأمين اجتماعى، اصولگرايان حاكم بر هيأت رئيسه مجلس در اقدامى مصلحت انديشانه توصيه كردند كه استيضاح كنندگان پيش از اين اقدام، ديگر مراحل نظارتى مانند سؤال، تذكر و تحقيق و تفحص را پشت سربگذارند.
اكنون كه اولين وزير پيشنهادى دولت موفق به كسب رأى اعتماد از مجلس شوراى اسلامى شده دولتيان نيز اميدوارند كه خط مصلحت انديشان يكبار ديگر فضاى مجلس را به سمت حفظ «انديشه تعامل» سوق دهند. به عبارت ديگر، واقع بينى برآمده از شرايط حساس نظام سياسى اين بار هم سرلوحه حركت دو قوه عالى حكومت قرارمى گيرد تا از بروز هرگونه تنش جديد و تحميل هزينه يك برخورد سياسى جلوگيرى شود. شواهد و قراين خبرى نيز دلالت بر اين دارد كه در ماجراى طرح استيضاح خرم اين مجادله بر سر حفظ آهنگ تعامل دولت و مجلس به صورت پررنگ ترى نمايان خواهدشد.
در همين رابطه يك نماينده مجلس به «ايسنا» گفته است طرح استيضاح احمد خرم، وزير راه و ترابرى كه توسط عده اى از نمايندگان مجلس تهيه شده است، با تغيير موضوعات تقديم هيأت رئيسه خواهدشد.
وى اضافه كرده: نمايندگان استيضاح كننده وزير راه، استيضاح خود را پس نگرفته اند و تنها مسأله ارائه طرح استيضاح به هيأت رئيسه مدتى به تعويق افتاده است.»
اين نماينده كه تمايل نداشته نامى از وى برده شود، ادامه داده: افرادى كه استيضاح را امضا كرده اند بر امضاى خود تأكيد دارند؛ اما در اجماعى كه داشتند به اين نتيجه رسيدند كه موضوعات استيضاح را تغيير دهند؛ زيرا طبق ماده ۲۲۸ آيين نامه داخلى بعد از حضور وزير در صحن علنى براى استيضاح، نمى توان مورد جديدى به استيضاح اضافه كرد: بنابراين نمايندگان تصميم گرفتند موارد مستدل و محكمى را به طرح استيضاح وزير راه اضافه كنند.
اما سياست هيأت رئيسه مجلس در گفتار ديروز يك عضو اين هيأت قابل فهم است كه ابراز عقيده كرده است كه طرح استيضاح وزير راه به بعد از تعطيلات تابستانى احاله شود.
حسين سبحانى نيا ديروز گفت: در صورتى كه نمايندگان امضا كننده طرح استيضاح وزير راه امروز خواستار اعلام وصول اين طرح در جلسه نباشند، استيضاح وزير به بعد از تعطيلات مجلس موكول مى شود.
>جنب و جوش طراحان استيضاح
ديروز طراحان اصلى استيضاح مخالفان خرم را به جلسه ويژه فرا خواندند. نشست ديروز طراحان اصلى استيضاح بيش از آنكه درباره ارائه طرح استيضاح به هيأت رئيسه باشد، جلسه شورى براى عبور از موانع طرح استيضاح بود. نشستى بود براى يافتن سازوكار پيگيرى و پيشبرد اين طرح. بانيان استيضاح در اين نشست، كوشيدند تا اراده نمايندگان استيضاح كننده را محك زنند، آنان مى خواستند بدانند استيضاح كنندگان چه اندازه بر تصميم خود پابرجا هستند و اينكه مجموعه رايزنيها و نصايح مصلحت انديشان چه اندازه صف استيضاح كنندگان را دچار تزلزل كرده است؟ عزم و اراده جمعى افراد استيضاح كننده موضوع مهمى است كه فردا براى رهبران استيضاح روشن خواهد شد، چرا كه آنان در اين روز نشستى را با حضور تمام استيضاح كنندگان برگزار مى كنند.
سخن ديروز يكى از رهبران استيضاح در گفت وگو با «ايران» حاكى از آن بود كه هنوز طراحان استيضاح درباره درجه پذيرش و مقبوليت مفاد نامه استيضاح شان ترديد دارند. بويژه آنكه هيأت رئيسه يك بار نامه استيضاح آنها را به دليل ضعف و كمبود استدلال پس فرستاده است . عضو تيم استيضاح كننده در ادامه اين گفت و گو تصريح كرد: اگر به جمع بندى مناسبى برسيم طرح استيضاح را روز سه شنبه به هيأت رئيسه ارائه مى دهيم در غير اين صورت موضوع را بعد از تعطيلات پيگيرى خواهيم كرد.
اظهارات منابع پارلمانى حاكى از آن است كه نتيجه رأى اعتماد شريف زادگان تأثير مستقيمى بر مواضع گروه استيضاح كنندگان وزير راه گذاشته است و طيف راديكالهاى مجلس با اين استدلال كه نتيجه آن رأى اعتماد، موقعيت فراكسيونى اصولگرايان را تضعيف كرده درصدد هستند تا برخلاف مشى هيأت رئيسه موضوع استيضاح خرم را با جديت دنبال كنند.
به گفته اين منابع، اكنون در رأس گروه استيضاح كنندگان افرادى نظير احمد توكلى و الياس نادران قراردارند كه برخلاف مشى حدادعادل و باهنر، هر طرح و پيشنهادى ميان دولت و مجلس را براساس معادله برد و باختهاى سياسى دنبال مى كنند، چه آنكه احمد توكلى در جلسه درونى فراكسيون اكثريت با صراحت خواستار استفاده وافر نمايندگان از اهرم سؤال و استيضاح وزرا شده بود و الياس نادران هم در جريان رأى اعتماد شريف زادگان با صراحت اعلام كرد كه مجلس هفتم در دو ماجراى؛ شركت شهردار در كابينه و معرفى شريف زادگان از دولت خورده است و حال بايد مراقب باشد تا در سومين گام به دولت نبازد.
براين اساس، منابع پارلمانى پيش بينى مى كنند كه تيم استيضاح كنندگان در طيف موسوم به اصولگرايان به بسيج نيروهاى پارلمانى خود براى به صحن آوردن طرح استيضاح تلاش خواهندكرد و حتى اگر هيأت رئيسه براساس مصلحت انديشى در طرح استيضاح آنها تشكيك كند آنها راه و روزنه ديگرى براى پيگيرى اين طرح دنبال خواهندكرد.
> فراكسيون وفاق؛ نيروى مؤثر در معادلات پارلمانى
طيف مستقل هاى مجلس كه اكنون در فراكسيونى به نام وفاق گردآمده اند، در جريان رأى اعتماد شريف زادگان به موفقيتى چشمگير دست يافت. آنها كه اولين حضور خود در معادلات درون مجلس را در انتخابات هيأت رئيسه و كميسيونهاى مجلس نشان دادند اكنون اميدوارند در بحث استيضاح وزير راه نيز سهم شايانى از تأثيرگذارى را از آن خود كنند.
پس از رأى اعتماد مجلس به وزير رفاه، ولى شجاع پوريان عضو برجسته اقليت مجلس در ارزيابى نقش فراكسيون وفاق گفت: «فراكسيون وفاق و كارآمدى و اقليت به كار تشكيلاتى بيشتر بر روى اعضاى خود بپردازند و آنها را متعهد و ملتزم به تصميمات فراكسيونى خود كنند؛ همچنين با جذب نمايندگانى كه زمينه پيوستن به اين فراكسيون را دارند، مى توانند به تشكل هاى تعيين كننده در مجلس هفتم تبديل شود.شايد همين جايگاه است كه ورود جدى اين فراكسيون به ماجراى استيضاح خرم را در هاله اى از ابهام فرو برده است.به گونه اى كه على احمدى نماينده مردم ممسنى و عضو برجسته اين فراكسيون با صراحت از عدم ارتباط تشكيلاتى استيضاح وزير راه با فراكسيون وفاق وكارآمدى سخن به ميان مى آورد.دكتر احمدى در اين رابطه گفت: به لحاظ تشكيلاتى استيضاح ربطى به فراكسيون ندارد و حتى نام بسيارى از چهره هاى سرشناس فراكسيون وفاق در ميان امضا كنندگان استيضاح نيست.
وى با اشاره به اينكه ۶۱ نماينده امضا كننده طرح استيضاح از طيف هاى مختلف محافظه كار هستند، اضافه كرد: از نظر ما ماجرا ى اين استيضاح پيچيده است و فكر مى كنيم به طور جدى مطرح خواهدشد. البته ممكن است تا اعلام وصول از سوى هيأت رئيسه مجلس، سازوكارهاى ديگرى نيز از سوى دولت و همچنين از طرف نمايندگان پيگيرى شود.
بنابراين همه قراين حاكى از آن است كه طرح استيضاح وزير راه به يك بازى پيچيده در روابط نيروهاى مجلس تبديل شده و بايد ديد كدام يك از جريانها در اين بازى دست برتر خواهدداشت. به نظر مى رسد علاوه بر مصلحت انديشان و فراكسيون «وفاق و كارآمدى»، تيم مذاكره كننده و ستادى خرم و همچنين دولت مى تواند بر سمت و سوى استيضاح به سوى منتفى شدن مؤثر واقع شود.
