گروه اجتماعى : با نزديك شدن به صدور مجوز ورود به طرح ترافيك بار ديگر مراكز معاينه فنى شاهد افزايش مراجعه كنندگان براى دريافت برچسب و برگه معاينه فنى خودرو است، بطورى كه ازاول تا بيست وچهارم تيرماه كل مراجعات به ۶ مركز معاينه فنى خودرو به ۱۷ هزار و ۵۲۳ مورد مى رسد. اين در حالى است كه تعداد مراجعه كنندگان طى سه ماهه اول سال جارى به اين مراكز به ۲۵ هزار و ۶۸۴ مورد مى رسد، به عبارتى ماهيانه بطور متوسط نزديك به ۸۵۰ مراجعه كننده.
> كاهش آلودگى هوا در گرو كاهش آلايندگى خودروها
افزايش آلودگى هوا كه امروزه به صورت يك همزاد شهروندان را همراهى مى كند موضوعى است كه خاك زمان آن را فرسوده كرده است و ظاهراً قرار نيست هيچ طرحى در اين زمينه به نتيجه برسد مگر آنكه اجبارى ضمانت اجراى آن گردد.
هيأت وزيران در اواخر سال ۱۳۷۸ با ارائه طرح جامعى براى كاهش آلودگى هوا نگاهها را به ميزان آلودگى ناشى از تردد خودروهاجلب كرد. ۷۵ درصد آلودگى هوا ناشى از آلاينده هايى است كه از طريق تردد خودروها توليد مى شود واين يعنى محور قراردادن كاهش آلودگى خودروها. لذا طرح احداث و راه اندازى مراكز معاينه فنى خودروها را با هدف كاهش آلودگى هوا ، صرفه جويى در سوخت و افزايش ايمنى را تصويب و به مرحله اجرا درآورد.
دولت در تصويب اين طرح نيم نگاهى به امنيت خودروها داشت چرا كه آمارها نشان مى دهد تنها ۲۶ درصد خودروهاى در حال حركت شهروندان داراى شرايط نسبتاً مطلوب ايمنى و آلايندگى هستند وتقريباً ۷۴ درصد آنها در وضعيت نامناسبى قرار دارند.
طبق اين مصوبه مقرر شد پس از راه اندازى و گذشت يك سال براساس جدول بندى و تعيين زمان تعيين شده از سوى اداره راهنمايى ورانندگى و شهردارى تمامى خودروهاى در حال تردد در تهران موردمعاينه قرار گيرند.
اما به دليل عدم استقبال مردم و ناكافى بودن آگاهى آنان و نبود تبليغات مناسب و ... اين طرح با شكست مواجه شد.
> آغاز طرح ضربتى، ظهور باند جاعلان
با شكست طرح، مسؤولان و مجريان طرح (شهردارى ، سازمان حفاظت محيط زيست، اداره راهنمايى و رانندگى ) بر آن شدند تا با اجراى طرح ضربتى از شكست نهايى جلوگيرى كنند. ازاين رو اقدام به اعلام پايان مهلت اخذ مجوز مذكور تا پايان اسفندماه ۱۳۸۱ كردند كه اين موضوع نيز تنها ازدحام، بروز صف هاى عريض و طويل و حضور باندهاى جاعلان و فروشندگان كارت هاى معاينه فنى خودرو شد به طورى كه حاضر به خريد برگه هاى ۵ هزار تومانى به قيمت ۲۰ الى ۳۰ هزار تومان در بازار سياه خريد و فروش شد. و پس از آن تشكيل بيش از ۱۰۰ پرونده در خصوص جعل اين برگه ها در مراجع قضايى از جمله دستاوردهاى اين طرح ضربتى بود.
> مصوبه جديد ـ جرايم جديد ـ راهى براى الزام معاينه فنى
با شكست طرح در سالهاى گذشته رويكرد مسؤولان به اين طرح آهنگ جدى ترى به خود گرفت.
به گونه اى كه به گفته معاون نيروى انسانى محيط زيست سال گذشته كميسيون لوايح دولت پيشنهاد داد كه ميزان جريمه معاينه فنى خودرو براى دارندگان در استان تهران مبلغ ۱۵۰هزارريال و براى ساير استانها ۱۰۰هزارريال درنظرگرفته شود كه دولت با آن موافقت نكرد.
ولى به دنبال تصميم هيأت دولت در افزايش جرايم تخلفات رانندگى، دراواسط آذرماه،۸۲ نرخ جريمه معاينه فنى خودرو از نه هزارريال به پنجاه هزارريال افزايش يافت و اين روند افزايش جريمه درسال ۸۳ به ۷۰هزارريال رسيد و براى سال ۸۴ جريمه ۱۰۰هزارريالى در نظرگرفته شد كه تا حدى اين منظور محقق شد. اما باوجود اين تصميم، اين مراكز كماكان عارى از مراجعه كنندگان بوده است تا جايى كه برخى از مراكز در آستانه تعطيلى قرارگرفت.
اما با نزديك شدن به مردادماه و آغاز صدور برچسب هاى طرح ترافيك، بارديگر مراكز با ازدحام نسبى مراجعه كنندگان مواجه شده است.
دراين خصوص مهندس محمداميرصفت مديرعامل جديد ستادمعاينه فنى خودرو اظهارداشت: تصور بسيارى براين است كه درخواست مأموران راهنمايى و رانندگى از دارندگان خودرو براى ارائه برگه معاينه فنى به منزله گلوگاهى است براى مچ گيرى درحالى كه اخذ اين مجوز تنها براى امنيت بيشتر شهروندان و تضمين سلامت آنان درنظرگرفته شده است.
به گفته وى در ساير كشورها اين امر به صورت داوطلبانه صورت مى گيرد و هرشهروند دارنده خودرو به طورمتوسط دوبار در سال به اين مراكز مراجعه مى كنند. درحالى كه درايران اين امر هنوز محقق نشده است.
وى معتقداست محملهاى قانونى لازم براى جدى گرفتن اين دست طرح ها دركشور وجوددارد، اما آنچه كه حائزاهميت است جدى گرفتن و اجراكردن آنها ازسوى شهروندان است.
وى به مصوبه دولت درخصوص ممنوعيت رانندگى بدون داشتن برگه معاينه فنى اشاره دارد و مى گويد: در قانون داشتن برگه معاينه فنى حتى براى دارندگان موتوسيكلت ها نيز ديده شده است. اما آنچه موردتوجه قرارنمى گيرد جديت موضوع از سوى شهروندان است.
به اعتقاد وى با اجبار در امر خدمت رسانى ، نمى توان به پيشبرد هدف كه همانا اجراى هرچه سريعتر طرح است دست يافت. بلكه باحساب بازكردن برروى آگاهى هاى افراد جامعه و به ارائه اطلاع رسانى كافى وصحيح مى توان آنان را در اجراى هرچه بهتر اين امر ، ترغيب كرد.
مديرعامل ستاد معاينه فنى خودرو تهران امر اطلاع رسانى وتبليغات گسترده براى تشويق هرچه بيشتر دارندگان خودرو را از جمله موضوعات مهم و اوليه دستور كار ستاد در دوره جديد مديريت ذكر كرده و بيان مى كند: معاينه فنى خودرو يك سرويس نوين است كه متأسفانه به علت عدم اطلاع رسانى كافى، اين سرويس خدماتى بطور كافى به شهروندان شناخته نشده است وشناساندن آن و نيز تأمين ايمنى در حمل ونقل شهرى ونيز كاهش بار آلودگى هوا از جمله وظايف اين مديريت است.
> در آستانه صدور مجوز طرح ترافيك ـ آمار چه مى گويد؟
به گفته مديرعامل ستاد معاينه فنى در سه ماهه اول سال جارى تعدادمراجعه اوليه دركل ۶ مركز معاينه فنى شهر تهران، ۲۵هزار و۶۸۴ دستگاه خودرو بوده است كه از اين تعداد ۱۵هزار و ۳۹۲ دستگاه خودرو به دليل دارابودن نقص فنى مراجعه مجدد داشته اندو در نهايت از اين مجموع ۲۴هزار و ۲۳۴ دستگاه قادر به اخذ برچسب و برگه معاينه فنى شدند. اين درحالى است كه اين ميزان در مدت مشابه در سال ،۸۲ در كل مراكز ۶گانه به ۲۶هزار و۲۷۶ مورد مراجعه مى رسد.
همچنين براساس آمار، درحال حاضر تنها ۵۰۰هزار دستگاه خودرو در سطح شهر تهران موفق به اخذ برگه معاينه فنى از ابتدا اجراى طرح تاكنون شده اندكه اين رقم درمقايسه با حضور بيش از ۴ميليون خودرو در حال تردد در تهران، يعنى كمتر از يك سوم خودرو ها داراى اين مجوز هستند. به بيان مهندس اميرصفت با نزديك شدن به صدور مجوز ورود به طرح ترافيك در مردادماه روند مراجعه به مراكز از آهنگ تندترى برخوردار شده است بطورى كه هم اكنون روزانه ۶مركز معاينه فنى با ظرفيت تقريباً كامل (هر مركز ظرفيت معاينه ۶۰۰خودرو را در روز دارد) اقدام به ارائه خدمات به مراجعه كنندگان مى كند.
وى تعداد مراجعه كنندگان اوليه را از اول تا ۲۴ تيرماه سال جارى ۱۷ هزارو ۵۲۳ مورد دستگاه خودرو ذكر كرد كه از اين تعداد، ۱۰ هزارو ۳۲۳ مورد به دلايل مختلف نقص فنى مراجعه مجدد داشته اند. كه از مجموع اين دو فرايند، ۱۶ هزارو ۸۰۷ دستگاه خودرو قادر به اخذ برگه معاينه فنى شدند.
وى به طور مثال عنوان كرد كه در تاريخ ۲۳ تيرماه سال جارى يكهزار و ۷۱۴ دستگاه خودرو به مراكز معاينه فنى مراجعه كرده كه از اين تعداد يك هزار و ۲۸ كارت معاينه فنى براى آنها صادر شده است.
مديرعامل ستاد معاينه فنى با استناد به آمار موجود تصريح مى كند: ۶۱ درصد خودروهاى مراجعه كننده به مراكز به دليل وجود گازهاى آلاينده در موتور خودروها، در مرحله اول قادر به اخذ برگه معاينه فنى نمى شوند. به همين منظور در مراكز، امكانات جانبى از جمله تنظيم موتور با تجهيزات پيشرفته با مبلغ ۲۰ هزارريال و ساير امكانات براى شهروندان در نظر گرفته شده است. كه در بسيارى از مواقع با تنظيم موتور، خودرو قادر به دريافت برگه معاينى فنى مى شوند.
وى همچنين ظواهر خودروها را در اخذ برگه، تأثيرگذار دانست و اضافه مى كند: در قانون ظواهر خودروها نيز مورد توجه قرارگرفته و تا حدى كه تخريب و يا تزئين ظواهر خودرو خطرآفرين نباشد، قابل اغماض است.
وى مراجعه اوليه براى معاينه فنى را ۵۲ هزارريال و مراجعه مجدد براى خودروهاى داراى نقص فنى را، ۱۵ هزارريال مازاد بر هزينه اوليه ذكر كرد. وى با اشاره به سرب زدايى از خودروها به هنگام معاينه فنى مى گويد: سرب زدايى تأثير به سزايى در كاهش آلودگى هوا دارد. اين خدمات نيز به صورت رايگان انجام مى شود.
> احداث ۱۰۰ خط جديد معاينه فنى در ۸ كلان شهر
با تصويب ممنوعيت تردد خودروهاى فرسوده از سوى هيأت وزيران و واگذارى تشخيص فرسوده بودن يا نبودن آن توسط مراكز معاينه فنى خودرو دولت اقدام به خريد و وارد كردن ۱۰۰ خط جديد معاينه فنى به منظور نصب و راه اندازى آن در ۸ كلان شهر كشور كرده است.
بنابه اين گزارش سازمان حفاظت محيط زيست با اختصاص نزديك به ۳ ميلياردتومان اقدام به خريد ۵۰ دستگاه خط معاينه فنى از طريق سازمان شهرداريها از يك شركت آلمانى كرده است. گفته مى شود بزودى خريد ۵۰ دستگاه ديگر بعد از برگزارى مناقصه انجام خواهد شد.
> معاينه فنى خودروهاى سنگين ـ طرح رانده شده به حاشيه
شايد افزايش روزافزون خودروهاى سبك، باعث گرديده تا توجه به معاينه فنى خودروهاى سنگين كمتر صورت گيرد. ولى اين بى توجهى در حالى صورت مى گيرد كه در آيين نامه مصوبه هيأت وزيران دريافت برگه معاينه فنى از سوى دارندگان خودروهاى سنگين نيز لحاظ شده است. به همين منظور اواخر فروردين سال۸۲ اعلام شد كه باموافقت سرپرست شهردارى تهران و معاونت حمل ونقل و ترافيك چهارمركز معاينه فنى خودروهاى سنگين در مبادى ورودى شهر تهران احداث خواهد شد كه كار احداث آن تا پايان سال۸۲ خاتمه خواهد يافت. اما با وجود تأسيس برخى از اين مراكز، به گفته مهندس اميرصفت مراكز مذكور مورد استقبال قرار نگرفت.
وى همچنين در خصوص خطوط معاينه فنى موتوسيكلت ها اظهار مى دارد: با وجود تجهيز شدن۶مركز معاينه فنى خودرو به خط معاينه فنى موتوسيكلت و نيز الزام قانونى آن، در اين بخش نيز شاهد عدم حضور دارندگان موتوسيكلت هستيم كه بايد در اين بخشها نيز اطلاع رسانى كافى صورت گيرد.
براساس آمار موجود، حدود ۷۵درصد از خودروهاى سنگين و ۵۵درصد ازاتوبوسهاى در حال تردد كشور بيش از ۱۵سال عمر دارند.
همچنين طبق برآوردهاى انجام شده در سال گذشته بيش از ۴۱بيليون تن بار و بيش از ۴۵بيليون نفر مسافر به استان تهران تردد داشته اند بى آنكه توجه جدى به مقوله معاينه فنى اين خودروها صورت گرفته باشد.