تبريز ـ مهرداد خوشكار مقدم:
منطقه آزاد جلفا امروز سه شنبه با حضور رئيس جمهورى به طور رسمى فعاليت خود را آغاز خواهد كرد.
آقاى خاتمى در اين سفر با معرفى مديرعامل منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى جلفا و با حضور در اين منطقه استراتژيك، آغاز فعاليت رسمى منطقه آزاد جلفا را تحقق مى بخشد.
استان آذربايجان شرقى به دليل همجوارى با دو كشور آذربايجان و ارمنستان و به عنوان تونل ارتباطى ايران با كشورهاى حوزه قفقاز و حتى تركيه، در بين استانهاى شمال غرب كشور از اهميت ويژه اى برخوردار است.
در اين ميان، شهرستان جلفا نيز كه تنها ۱۳۰ كيلومتر با تبريز فاصله دارد، با امكانات عظيم ارتباطى، گمركى، تجارى، گردشگرى و... مهمترين شهر مرزى اين منطقه محسوب مى شود. منطقه ويژه اقتصادى جلفا كه در منتهى اليه جنوب شرقى اين شهر و در جوار گمرك جلفا قرار گرفته، به دليل اينكه طى دهه هاى گذشته به عنوان مهمترين شهر صادراتى كشور محسوب مى شد، داراى كليه امكانات زيربنايى تجارى ـ صنعتى است.
مديرعامل منطقه ويژه اقتصادى جلفا كه فعلاً به عنوان مديرعامل منطقه آزاد جلفا نيز فعاليت مى كند، مى گويد: «منطقه ويژه اقتصادى جلفا در سال ۱۳۷۵ و با تصويب هيأت دولت آغاز به كار كرد.»
«محمدرضا فهمى» مى افزايد: «منطقه ويژه اقتصادى جلفا در زمينى به مساحت يك هزار و ۳۵ هكتار استقرار يافته بود كه در ۱۳۵ هكتار آن ۱۴۵ واحد تجارى ـ صنعتى مشغول فعاليت هستند.»
وى در ادامه مى گويد: «در شهريورماه سال ۸۲ با تصويب مجلس و شوراى نگهبان، اين منطقه به منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى تبديل شد و قرار است محدوده آن ۷۰ برابر مساحت فعلى منطقه ويژه تعيين گردد.»
اما كارشناسان عقيده دارند منطقه شهرستان جلفا به دليل برخوردارى از پتانسيلهاى عظيم طبيعى، تجارى و صنعتى در مدت زمان اندكى جايگاه اصلى خود را در شمال غرب كشور باز يافته و تحولى عظيم در اقتصاد شمال غرب كشور و بخصوص آذربايجان شرقى ايجاد كند.
«محمدصادق نافذى» روزنامه نگار و صاحبنظر در حوزه «جلفا» در مورد ويژگيهاى اين منطقه مى گويد: «اگرچه منطقه آذربايجان از نواحى سردسير كشور محسوب مى شود، ليكن شهرستان جلفا با برخوردارى از آب و هواى معتدل و زمستانى كوتاه، از موقعيت اقليمى متمايزى در اين خطه برخوردار است. از سوى ديگر، رودخانه مرزى ارس به عنوان مهمترين شريان حياتى اين منطقه از اين شهرستان و بخصوص شمال منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى جلفا عبور مى كند. «جلفا» از نظر بلاياى طبيعى نيز منطقه بسيار امنى محسوب مى شود، به طورى كه اين شهرستان بخصوص از نظر وقوع زلزله در طول تاريخ هيچ سابقه اى ندارد.»
محمدرضا فهمى، مديرعامل منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى جلفا نيز مى گويد: «از مهمترين مزيتهاى جلفا، داشتن ارتباط ريلى و جاده اى با منطقه قفقاز است كه خود فى نفسه يكى از پتانسيلهاى اصلى تجارت در اين منطقه محسوب مى شود. از سوى ديگر اين منطقه تمامى زيرساختهاى مناطق آزاد را به طو رآماده در خود دارد. گمركى يكصد ساله با امكانات بسيار عالى، راه آهن، شبكه ارتباطى فيبر نورى، داشتن ادارات مرتبط با خدمات و بازرگانى و... از جمله زيرساختهاى اين شهرستان محسوب مى گردد.»
«فهمى» در مورد طرحهاى توسعه آتى منطقه آزاد جلفا مى گويد: براى توسعه هرچه بيشتر اين منطقه طرح پروژه اتوبان ۴ بانده جلفا به تبريز در حال اجرا است. از سوى ديگر مطالعات ويژه براى بازسازى و احياى فرودگاه نظامى قديمى جلفا صورت مى گيرد تا براى كاربرى عموم از آن استفاده گردد. از سوى ديگر گسترش ارتباط ريلى جلفا به منظور اتصال جمهورى خودمختار نخجوان به آذربايجان در دست مطالعه است.»
«محمدصادق نافذى» نيز در مورد نقش جلفا در گذشته اقتصاد كشور مى گويد: «جلفا به عنوان يكى از مجارى مبادلات اقتصادى كشور و به منزله گلوگاه ارتباطى ايران با شوروى سابق، در گذشته نقش تمام عيارى در عرصه مبادلات بازرگانى دو كشور بر عهده داشت. از سوى ديگر بخش اعظم ارتباط ريلى دو طرف نيز از طريق جلفا صورت مى گرفت به طورى كه در سال ۱۳۵۵ متوسط مبادلات صورت گرفته به بيش از ۲ ميليون تن بالغ شد.» وى مى افزايد: «در دوران جنگ تحميلى نيز به دليل فقدان امنيت مبادى جنوبى كشور، مرز جلفا از موقعيت حياتى برخوردار گرديد و نقش عمده اى در مبادلات خارجى ايران بر عهده گرفت. اما با فروپاشى شوروى و مناقشه قره باغ و مسدود شدن مسير خط آهن در سال ،۷۱ جلفا تا سال ۷۵ با ركود بسيار شديد تجارى ـ اقتصادى روبرو شد.»
نافذى تأكيد مى كند: «گرچه از سال۷۵ عملكرد جلفا مختصرى بهبود يافته اما همچنان با دوران طلايى خود فاصله دارد و اميد است با استقرار منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى جلفا اين منطقه با تحول بسيارى در همه زمينه ها روبرو گردد.»
البته گرچه قانون منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى جلفا در شهريورماه سال گذشته به تصويب رسيده اما اين منطقه هنوز به طور رسمى كار خود را آغاز نكرده است.محمدرضا فهمى در اين باره اينگونه توضيح مى دهد: «دبيرخانه شوراى عالى مناطق آزاد بايد نسبت به تعيين محدوده مناطق آزاد اقدام نموده و به هيأت محترم دولت ارائه دهد تا پس از تصويب، سازمان مناطق آزاد تجارى ـ صنعتى به طور رسمى در آن منطقه استقرار يابد.»
وى مى افزايد: «مطالعات ويژه تأسيس منطقه آزاد جلفا صورت گرفته كه پس از تصويب محدوده منطقه آزاد جلفا، سازمان منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى اين منطقه رسماً فعاليت خود را آغاز خواهد كرد.»
از جلفا نيز خبر مى رسد گرچه منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى رسماً در اين منطقه فعاليت خود را آغاز نكرده است اما شريان اقتصادى آن زودتر از موعد فعال شده و چشم انداز روشنى پيش روى خود مى بيند. «محمدرضا فهمى» مديرعامل كنونى منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى جلفا در اين مورد مى گويد: «گرچه قوانين و مزاياى مناطق آزاد در اين حوزه استقرار نيافته است اما صاحبان صنايع و تجار داخلى و خارجى از هم اكنون سرمايه گذارى را در اين منطقه آغاز كرده اند.»
وى مى افزايد: «تأسيس كارخانه توليدكاميون وكاميونت توسط يك شركت خارجى، كارخانه واحدهاى توليد قطعات الكترونيكى، شمش مس، اكسيدروى، تأسيس دانشگاه بين المللى در منطقه و ... از جمله اقداماتى است كه يا كار اجرايى آن آغاز شده و يا در مراحل اوليه قرار دارد.»
از سوى ديگر جلفا به دليل برخوردارى از طبيعت بسيار زيباى منطقه ارسباران داراى چشم اندازهاى بسيار زيبايى جهت گردشگرى و اكوتوريسم مى باشد. از همين رو در توسعه منطقه آزاد جلفا، مسائل زيست محيطى از اولويت ويژه اى برخوردار خواهد بود. مدير عامل منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى جلفا در اين خصوص تأكيد مى كند: «اين منطقه از نظر زيست محيطى خيلى سالم و بكر است و ما نيز مى خواهيم همانگونه باقى بماند لذا اجازه سرمايه گذارى به واحدهاى آلاينده محيط زيست در اين منطقه را نخواهيم داد.»
در هر صورت تأسيس منطقه آزاد تجارى ـ صنعتى جلفا بدون شك باعث شكوفايى و رونق اين منطقه از كشور خواهد شد و از همه مهم تر معضل بيكارى كه در شهرستان جلفا طبق آمار سال ۷۵ با ۱۲/۶۱ درصد، به تنهايى دو برابر نرخ بيكارى سطح استان را در اختيار داشت به طور چشمگيرى كاهش پيدا خواهد كرد.
به هر حال تأسيس اين منطقه به عنوان يكى از دستاوردهاى دولت سيدمحمد خاتمى برگ زرينى در تاريخ اين خطه از سرزمين اسلامى خواهد بود كه از روز سه شنبه ۱۳ مردادماه رسماً كار خود را آغاز خواهد كرد.