Iran Newspaper

• احمد جلالى فراهانى
شهردار تهران اخيراً اعلام كرده است كه درصدد است تا تمام امكانات لازم و موردنياز را براى ساماندهى زباله و نظافت شهر تهران تا سال ۱۳۸۵ فراهم سازد. تا اين كلانشهر براى ۱۰۰سال آينده هيچ مشكلى در اين زمينه نداشته باشد. او همچنين عنوان كرده كه در سال جارى براى توسعه و اصلاح ناوگان حمل زباله ۳۶ميليارد و ۵۰۰ميليون تومان اعتبار اختصاص يافته كه تاكنون ۲۰ميليارد و ۵۰۰ميليون تومان آن هزينه شده است.
گرچه ورود ۲۴۴دستگاه خودرو حمل زباله به سازمان خدمات موتورى شهردارى احتمالاً كمك شايانى به مسأله جمع آورى و حمل زباله ها خواهدكرد اما مطمئناً مشكلات مربوط به دفن زباله در شهر تهران همچنان به قوت خود باقى است و به نظرمى رسد كه اتخاذ چنين تصميمات و اختصاص چنين اعتباراتى كمك چندانى لااقل تاكنون به بحث دفن زباله در تهران نكرده و نمى كند و ماجراى دفن زباله هاى تهران نيازمند نگاهى ريشه اى تر و وبررسى هاى عميق ترى است.
در اين گزارش قصدمان به تصوير كشيدن بخشى از اين مشكلات است و طرح سؤالاتى كه همچنان در اين باره لاينحل باقى مانده است.
۵هزارتن زباله خانگى
اينجا تنها محل دفن زباله هاى تهران در جنوبى ترين بخش «قاسم آباد» كهريزك است كه گرماى گدازنده و بوى كلافه كننده زباله ها جهنمى را به وجود آورده اند.
در اين منطقه ۵۰۰هكتارى تا چشم كار مى كند زباله هست و شيرابه و كاميونهاى غول پيكرى كه دائماً درآمد و شد هستند. روزانه يك پنجم زباله هاى كشور از مناطق مختلف تهران در اينجا جمع مى شود و كاميون ها پس از كشيدن وزن بارشان و تخليه برروى تپه اى كه روز به روز به وسعت آن اضافه مى شود، آرام و پرحوصله به شهر باز مى گردند تا دوباره بعد از گذشت چندساعت به اينجا بيايند و اين روند را روزى چندبار تكرار مى كنند و با اين همه بازهم از قافله توليد زباله و جمع آورى آن عقب مى مانند.
از ۷هزار و پانصدتن زباله اى كه آنها به اينجا مى آورند چيزى حدود ۵هزارتن آن زباله هاى خانگى هستند و از ۲هزار تن زباله باقيمانده، بين ۷۰ تا ۸۰درصد زباله بيمارستانى است و بقيه، زباله هايى هستند كه پس از لايروبى جوى هاى خيابانهاى تهران جمع آورى مى شوند.
از آنجا كه سازمان بازيافت هنوز امكانات و تجهيزات مناسب براى بازيافت تمامى ۷ هزار تن زباله روزانه در اين محل را ندارد، فقط ۵۰۰تن آن بازيافت مى شود.
طريقه دفن زباله در اين جا به اين صورت است كه ابتدا زباله هاى غيرقابل بازيافت و خانگى را از لبه پرتگاه مصنوعى كه خود ساخته اند به پايين مى ريزند و سپس روى آن را خاك مى ريزند و اين كار را آنقدر ادامه مى دهند تا زباله ها و سطح پرتگاه بالا بيايد و سفت شود و آنوقت جلوتر مى روند و اين كار رادوباره تكرار مى كنند. انتخاب اين روش ابتدايى در حالى صورت گرفته كه پيش از اين زباله را پس از حفر گودالهاى ۲۰ تا۳۰مترى داخل آن مى ريختند و سپس اين گودال را با خاك پرمى كردند. يكى از كارشناسان محيط زيست در اين باره مى گويد: «اين كه شيوه دفن زباله در تهران به ابتدايى ترين شكل خود انجام مى شودبيشتر به واسطه كمبود فضاى لازم و در نظرگرفته شده براى دفن زباله ها در تهران است.» او معتقد است كه نداشتن زمين كافى و مناسب براى دفن زباله كارشناسان شهردارى را وادار به اتخاذ چنين تصميمى كرده است.
بخشى از اين ۷ هزار تن زباله هم پس از تفكيك به كود تبديل مى شوند كه سازمان بازيافت به دليل همان مسأله كمبودامكانات و تجهيزات قادر نيست تمام آنها را به كودتبديل كند. ميزان كود توليدى در اين منطقه روزانه بين ۵۰۰ تا هزارتن است كه قرار است اين رقم با خريد دستگاه هاى جديد و استفاده از روش هاى پيشرفته بعدها به ۴۰هزارتن در روز برسد.
مورد تأييد نيست
از نظر مدير سازمان حفاظت محيط زيست استان تهران محل دفن زباله هاى شهر تهران يكى از خطرناك ترين كانونهاى آلودگى است كه بيش از پيش سلامت شهروندان تهرانى را تهديد مى كند. او در اين باره مى گويد «روند ومنطقه دفن زباله در كهريزك و در كنار شهر تهران به هيچ وجه مورد تأييد سازمان ما نيست، چرا كه دفن زباله در محل فعلى در كهريزك باعث ايجاد استخر شيرابه به وسعت ۱۲هكتار شده است كه تبعات ناشى از آن مى تواند بسيار خسارت بار باشد. استخرى كه او از آن نام مى برد دقيقاً كنار همان تپه بزرگ دفن زباله قرار دارد. در باره اين استخر يكى از كارشناسان سازمان بازيافت مى گويد: «پيش از اين زباله هاى تهران به قدرى كم آب بودند كه كارگران سوله هاى صالح آباد ـ كه در حال حاضر به دليل نبود فضاى لازم تعطيل است ـ مجبور بودند روى آنها را خيس كنند و دائماً به آنها آب بپاشند. اما چندسال است كه متأسفانه حجم زيادى از زباله هاى تهران را شيرابه ها تشكيل مى دهند و ما براى از بين بردن آنها چاره اى جز استفاده از روش تبخير طبيعى نداريم. بنابراين ايجاد چنين استخرى به منظور انجام تبخير به صورت طبيعى است.»
مسأله اصلى درباره شيرابه ها اين است كه اولاً شدت و سرعت تبخير تنهادر ماههاى گرم سال كه ۳ماه بيشتر هم نيست بالا است و در فصول سرد و بارانى خود همين استخر مسأله ساز خواهد بود و ديگر اينكه ورودى شيرابه ها به اين استخر به قدرى زياد و مستمر است كه امكان هر گونه تبخير عملاً از آن گرفته مى شود. ضمن اينكه به دليل كند بودن سرعت تبخير در طول سال و بالا بودن حجم شيرابه ها هر روز وسعت اين استخر بيشتر از روز قبل مى شود.
محمدحسين پيراسته مدير سازمان حفاظت محيط زيست استان تهران در خصوص نحوه جمع آورى زباله و انتقال آن به محل دفن هم انتقادات شديدى را مطرح مى كند و مى گويد: «در نحوه جمع آورى زباله و انتقال آن به محل دفن با مشكلات بسيارى مواجه هستيم. زيرا ريزش زباله بعضاً در مسير حمل زباله موجب آلودگى اين مسير است و نيز پراكنش برخى ماشين هاى حمل زباله آلودگى محيط زيست و زشتى مسير عبور زباله را باعث مى شود.»
مسأله ريزش زباله در مسير انتقال در حالى اتفاق مى افتد كه در ماه هاى اخير شمارى از رانندگان تهرانى به علت ريختن زباله از خودرو جريمه شده اند و طبق آيين نامه جديد راهنمايى و رانندگى، ريختن زباله از خودرو در خيابان تخلف محسوب مى شود. چرا كه هزينه جمع آورى زباله از جوى ها و معابر و خيابان ها ۲۰ برابر جمع آورى زباله از منازل است.
اشباع كامل
در مورد زباله هاى تهران و محل دفن آن بزرگترين مشكل و مسأله اشباع كامل گورستان زباله هاى تهران است. واقعيت اين است كه محل دفن زباله هاى تهران ديگر كفاف زباله هاى اين شهر را نمى دهد و از سال ۱۳۸۰ با توجه به اشباع اين منطقه خطر افزايش گاز متان روز به روز بيشتر مى شود. در اين باره «شايان بهرامى» مديرعامل سازمان بازيافت و تبديل مواد شهردارى تهران مى گويد: از چند سال پيش در كهريزك به علت تكميل ظرفيت محل، دفن زباله به صورت غيراصولى انجام مى شود. به طورى كه توليد گاز متان در اطراف تهران تا حد قابل توجهى افزايش يافته است.
او معتقد است كه خطرات گاز متان ۲۰ برابر بيشتر از ساير گازهاست كه اين امر جان بسيارى از شهروندان را با خطر مواجه كرده است و اين همه در حالى اتفاق مى افتد كه روز به روز به تعداد سوله ها و كارخانه ها و حتى خانه هايى كه در اطراف محل دفن زباله هاى تهران ساخته مى شوند، اضافه مى گردد و خطرات ناشى از نزديكى، توجه هيچ مقام مسؤولى را جلب نمى كند. بنا به گفته يكى از كارشناسان شهردارى يكى از مشكلات اصلى كه مانع از پيشرفت و گسترش منطقه دفن زباله ها حتى به همين شيوه كنونى مى گردد تملك زمين هاى اطراف آن از سوى سازمان ها و مراكز نظامى است و يا اينكه پيش از اين به اشخاص خصوصى فروخته شده و آنها حاضر به فروش و واگذارى آن به شهردارى و سازمان بازيافت نيستند. با اين همه بنا به گفته همين كارشناس كه حاضر به درج نامش نيست اخيراً ميان يكى از مراكز نظامى و شهردارى توافقى براى خريد ۱۰۰ هكتار زمين اضافى صورت گرفته است كه در واقع اين ۱۰۰هكتار حكم مسكنى كوتاه مدت براى زباله هاى تهران را ايفا مى كند.
۷۰۰ تن كاغذ
با آنكه صد در صد زباله هاى تهران قابل بازيافت است اما تنها ۳ درصد آنها بازيافت مى شود. ابوالفضل ابراهيمى سرپرست سازمان بازيافت و توليد مواد شهردارى تهران در اين باره مى گويد: «علت بازيافت نشدن ۹۷ درصد ديگر، نبود آموزش، امكانات و برنامه ريزى جامع و مستمر است و سازمان بازيافت نمى تواند بدون سرمايه گذارى هاى بخش خصوصى در كار بازيافت موفق شود.» او معتقد است كه از ۷ هزار تن زباله اى كه روزانه در تهران توليد مى شود، ۵۵۰ تن آن كاغذ است و در اين باره مى گويد: «چنانچه بخواهيم تمام كاغذهاى باطله تهران بازيافت شود بايد ۵۵ كارخانه بازيافت احداث شود.» اين در حالى است كه سالانه حدود ۵۰۰ تن كاغذ به ارزش هر كيلو دو دلار وارد كشور مى شودو چنانچه مسأله بازيافت كاغذ در تهران حل شود اين رقم به شدت كاهش خواهد يافت چرا كه هزينه بازيافت كاغذ باطله در داخل كشور از نيم دلار بيشتر نيست.
هر نفر۱‎/۵ كيلوگرم
بر اساس تحقيقى كه اخيراً توسط دكتر على اصغر نظرى و دكتر سهراب عسگرى صورت گرفته است توليد روزانه ۰‎/۹ تا ۱‎/۵ كيلوگرم زباله به ازاى هر نفر، يكى ازمعضلات شهر تهران در شرايط فعلى است. بر اساس اين پژوهش، با توجه به اين كه زباله در هنگام دفن به ۲۰ درصد حجم اوليه خود تقليل مى يابد، هر متر مكعب زباله با ۴۵۰ كيلوگرم به حجم ۰‎/۲ متر مكعب تبديل خواهد شد. در آن صورت اگر ۶۵۰۰تن زباله در لايه اى به ضخامت ۲ متر دفن شود، فضايى در حدود ۱۵۰۰ متر مربع در روز نياز دارد كه اين مساحت در سال برابر با ۵۴ هكتار است.
همچنين بر اساس تحقيقى ديگر در حالى ما هنوز براى دفع و دفن بخش اعظمى از زباله هاى خود متوسل به شيوه هاى سنتى مى شويم كه در صورت استفاده از سيستم هاى تبديل زباله به انرژى، از ۲‎/۵ ميليون تن زباله اى كه سالانه در شهر تهران توليد مى شود مقدار زيادى انرژى به دست خواهد آمد و در سيستم هاى نوين مديريت زباله، زباله ها پس از تكه تكه و فشرده شدن با پوشش هاى پلاستيكى ويژه بسته بندى مى شوند و سپس به عنوان بسته هاى انرژى مورد استفاده قرار خواهند گرفت و در صورت استفاده از بسته هاى زباله در كوره هاى سيمان، ميزان اكسيدهاى نيتروژن منتشره از اين كوره ها تا ۳۷ درصد كاهش خواهد يافت. بر اساس اين تحقيق هر كيلو زباله مى تواند معادل يك كيلو زغال سنگ انرژى توليد كند.