اشاره:
با نزديك شدن بازى هاى المپيك آتن ۲۰۰۴ بر آن شديم درباره تلاش قهرمانان ايرانى شركت كننده در بازى هاى المپيك از ۱۹۴۸ تا ۲۰۰۰ كه منجربه كسب ۴۰ مدال زرين، سيمين و برنز شده است، مطالبى را براى آگاهى بيشتر خوانندگان، به ويژه علاقه مندان و جوانانى كه به وسيله تلفن يا نمابر خواستار اين اطلاعات شده اند، انتشار دهيم.
در راستاى اين نظر از آقاى اسماعيل كدخدازاده عضو جامعه بين الملل تاريخ نگاران المپيك كه تاكنون كتاب هايى در زمينه بازى هاى المپيك و آسيايى انتشار داده يا زير چاپ دارد دعوت نموديم تا بررسى هاى او را با رعايت اختصار در اين شماره ملاحظه نماييد.
نكاتى پيرامون:
چهل مدال المپيك توسط سى و دو المپين ايرانى
از هشت ايرانى صاحب مدال زرين بازى هاى المپيك، دو نفر براى شركت در بازى هاى المپيك آتن ۲۰۰۴ انتخاب شده اند كه اين دو عليرضا دبير و حسين رضازاده هستند و جاى يك صاحب مدال زرين ديگر از بازى هاى سيدنى (حسين توكلى) در اين بازى ها خالى است.
دبير و رضازاده هر دو با شركت در مسابقه هاى كشتى و وزنه بردارى بازى هاى آتن در صورت كسب مدال زرين مى توانند در قله رفيع برندگان ايرانى مدال هاى المپيك كه تعدادشان ۳۲ نفر بيش نيست، حتى بالاتر از شادروان تختى و محمد نصيرى كه هر كدام صاحب سه مدال المپيك در رنگ هاى مختلف مى باشند، قرار گيرند.
چرا كسب يك مدال زرين ديگر توسط اين دو دلاور، آنها را در صدر ليست مدال آوران قرار مى دهد درحالى كه دو قهرمان نامدار تختى و نصيرى هركدام بيش از دو مدال المپيك در گنجينه افتخارات خود دارند؟ قبل از برشمردن علت اين امر توضيح نكاتى را پيرامون توزيع مدال هاى المپيك و نحوه رده بندى يا طبقه بندى ملل براساس مدال هاى بدست آمده بى مناسبت نمى بيند.
در نخستين دوره از بازى هاى المپيك نوين كه يكصد و هشت سال پيش در آتن برگزار شد، بنابه سنت المپيك يونانيان كه به المپيك «باستان» معروف شده است، به برندگان تاجى از برگ درختان غار به نشانه پيروزى آنان اعطا شد و مدال هايى كه امروز ارزش زياد مادى و معنوى پيدا كرده اند، آن روزها ارزش و اعتبارى نزد قهرمانان و مسؤولان بازى ها و اعضاى كميته تازه تأسيس بين المللى المپيك نداشت.
نهايت پس از آن كه اعطاى مدال هاى زرين، سيمين و برنزى به برندگان رشته هاى مختلف ورزشى باب شد، كميته بين المللى المپيك هر نوع رده بندى را براساس كسب اين مدال ها فاقد رسميت و اعتبار دانست. اعتقاد بر اين بود كه در بازى هاى المپيك اساس كار بر شركت ورزشكاران و جوانان است نه پيروزى آنان و كسب مدال!
بارون دو كوبرتن كه به عنوان موجد المپيك نوين شهرت دارد يك دانش آموخته با كمال و فرهيخته فرانسوى بود كه مى گفت: «هدف المپيك در صفا زيستن، در صفا پيروز شدن و به نيروى بدنى خويش صدمه نزدن است.» كوبرتن اعتقاد داشت: «آن كس كه غلام فتح و پيروزى نشود داراى انديشه و تفكر عميقى است كه نه تنها در ورزش بلكه در زندگى از آن بهره مند خواهد شد.»
كوبرتن كه سخت به فلسفه هاى اخلاقى نهضت المپيك اعتقاد داشت همواره مى گفت: «ورزش براى نيرومندى است و ورزشكارى كه داراى صفاى باطن باشد و از نيروى نهايى و نهانى خود حداكثر استفاده را ببرد و آنچه كه خود هست نشان دهد، تاج ناپيداى فتح بر گرد سر او به سان هاله اى مى درخشد...»
«اورى براندژ» آمريكايى صاحب جلال و حشمت كه خود يك المپين بوده و بيست سال تصدى كميته بين المللى المپيك را به عهده داشت (۱۹۷۲ـ۱۹۵۲) ضمن يكى از خطابه هاى معروف خود گفته بود:
«مهم ترين وظيفه كميته هاى ملى المپيك آنست كه مردم را متقاعد سازند تنها منظور و هدف جنبش المپيك، كه به نظر من بزرگترين قدرت اجتماعى دنياى امروز است، فقط بردن مدال نيست، بردن مدال حتى هدف ابتدايى هم نيست!»
با تمام اين اوصاف امروزه در بازى هاى المپيك تمام كوشش ها درجهت پيروز شدن، به هر وسيله اخلاقى و غيراخلاقى، علمى و غيرعلمى در راستاى كسب امتياز و تصاحب مدال هاى رنگارنگ است و مى بينم كه متأسفانه مسؤولان و سرپرستان بيش از قهرمانان در عطش كسب مدال براى بقاى تصدى خود و نشان دادن قدرت مديريت و خلاقيت خود هستند و كمتر توجهى به مسائل اخلاقى، فلسفى و معنوى اين جنبش مى شود. باز مى بينيم كه محاسبه مدال هاى بدست آمده و رده بندى ملل شركت كننده در بازى هاى المپيك از همان روزهاى نخست مسابقه ها، رسانه هاى گروهى را هم وسوسه مى كند و تعجبى نيست كه ستون و جدول برندگان مدال ها چه در جرايد و چه در مانيتورهاى تلويزيونى و كامپيوترى بيشترين خواننده را به سوى خود مى كشاند!
رده بندى غيررسمى
كميته بين المللى المپيك به عنوان مرجع رسمى در جهان ورزش و بازى هاى المپيك اعتبار رده بندى حاصل از كسب مدال هاى توزيع شده را نه تنها توصيه نمى كند بلكه اصولاً آن را غيررسمى دانسته و در عين حال ايراد يا اعتراضى به تنظيم كنندگان اين رده بندى، چه كميته هاى برگزارى بازى ها باشند و چه منابع ديگر، وارد نمى كند. بعضى از كشورهاى عضو كميته بين المللى كه در بازى هاى صاحب مدال شده و مى شوند به «بررسى نتايج بازى ها پرداخته و در پايان تفاسير و آمارگيرى خود مبادرت به ارائه رده بندى از روى مدال هاى بدست آمده مى كنند. همين منابع با تمام همتى كه در كارهاى آمارى خود انجام مى دهند موكداً اصرار مى ورزند كه رده بندى آنها «غيررسمى» است. كميته ملى المپيك خودمان هم در كتاب «يادگارهاى ايران از بازى هاى المپيك» كه يك كتاب مرجع از نتايج كار ورزشكاران ايران در بازى هاى المپيك است و اينك آن را به دو زبان فارسى و انگليسى زير چاپ دارد بر «غيررسمى» بودن رده بندى ها تأكيد داشته و اين اصل را رعايت كرده است.
طبق روش جارى و متداول، رده بندى غيررسمى ملل در بازى ها براساس مرغوبيت و رنگ مدال است. بدين معنى كه مدال زرين در اولويت است و هر كشور كه حتى صاحب يك مدال زرين بشود، در رده بندى بالاتر از كشور يا كشورهايى قرار مى گيرد كه به فرض صدها مدال سيمين و برنز كسب كرده باشند!
در ادامه رده بندى، مدال هاى سيمين و برنزى به ترتيب در اولويت بعدى قرار بگيرند.
رده بندى مدال آوران ايران از بازى هاى المپيك پس از پايان بازى هاى ۱۹۶۴ توكيو براى نخستين بار در كتاب «تاريخ المپيك، عهد باستان و دوره كنونى» كه در سال ۱۳۴۶ به چاپ رسيده است به چشم مى خورد. در اين رده بندى كه در پايان اين كتاب آمده است شانزده المپين ايران كه تا آن زمان صاحب مدال شده بودند، طبقه بندى شده اند.
تا پايان المپيك سيدنى در سال ۲۰۰۰ تعداد المپينى هاى ايران كه طى پنجاه و شش سال و شركت در دوازده دوره از بازى ها به كسب مدال نايل آمدند بالغ بر ۳۲ نفر بوده است. از اين تعداد هشت المپين پرافتخار ايرانى درگذشته اند كه عبارتند از روان شادان غلامرضا تختى، توفيق جهان بخت، اسماعيل علم خواه، محمود نامجو، محمدجعفر سلماسى، محمد پذيرا و شمس الدين سيدعباسى.
المپينى هاى صاحب مدال كه در قيد حياتند و براى ايشان عمر با عزت و سرافرازى آرزو داريم بيست و پنج نفرند كه با سابقه ترين آنان در كسب مدال على ميرزايى و محمود ملاقاسمى و عبدالله مجتبوى مى باشند و آخرين صاحبان مدال، چهار المپين مدال آور در سيدنى، توكلى، رضازاده، دبير و ساعى هستند.
در بين اين مدال آوران غلامرضا تحتى و محمد نصيرى هر كدام صاحب سه مدال هستند، آنها كه به دو مدال دست يافته اند محمود نامجو، عسگرى محمديان، اميررضا و رسول خادم مى باشند و بيست و شش نفر بقيه هر كدام يك مدال كسب كرده اند.
رده بندى امتيازى المپين ها
بى ترديد تا اين زمان شادروان تختى با امتيازترين ورزشكار المپين ايرانى به حساب مى آيد زيرا با كسب يك مدال زرين و دو سيمين، يك رتبه چهارمى و چهار بار شركت در بازى ها اين افتخار را نصيب خود ساخته است. اگر در يك رده بندى فرضى و باز «غيررسمى »براى برندگان مدال هاى سه گانه به ترتيب ۷ـ۵ و ۳ امتياز در نظر بگيريم ملاحظه مى شود كه جهان پهلوان ۱۷ امتياز به دست مى آورد. اين در حالى است كه محمد نصيرى سرشت، دلاور قهرمان ايران كه با امتيازترين ورزشكار ايران در صحنه بازى هاى المپيك و مسابقات جهانى و بازى هاى آسيايى است، در رده بندى مدال آوران المپيك در مقام دوم بعد از تختى قرار مى گيرد. نصيرى يك مدال زرين، يك مدال سيمين و يك مدال برنز المپيك در گنجينه دارد ومانند تختى چهار بار موفق به حضور و شركت در بازى ها شده است. او در اولين شركت خود توانست تنها رتبه پانزدهم را در بازى هاى ۱۹۶۴ كسب كند. او از بازى هاى المپيك ۱۵ امتياز كسب كرده است.
در مكان سوم اين رده بندى رسول خادم ازغدى قرار دارد كه از دو بار حضور در بازى ها ۱۰ امتياز كسب كرده كه حاصل يك مدال زرين و يك برنز است.
در دومين رده بندى به نكات جالبى برخورد مى كنيم از يك سو پس از رسول خادم، پنج صاحب مدال زرين ديگر كه عبارتند از امامعلى حبيبى گودرزى، عبدالله موحد اردبيلى، حسين توكلى، حسين رضازاده و عليرضا دبير قرار دارند، ولى در جدول امتيازات عسكرى محمديان (كشتى) و محمود نامجو (وزنه بردارى) قبل از اين پنج نفر مى ايستند. عسكرى محمديان با دو بار حضور صاحب دو مدال سيمين شده است كه ده امتياز را صاحب مى شود و با رسول خادم در تساوى قرار مى گيرد. محمود نامجو هم با سه بار حضور در بازى ها يك مدال سيمين، يك مدال برنز و يك مرتبه پنجمى را كسب كرده است و بدين ترتيب او با ۸ امتياز در رده پنجم طبقه بندى است!
پس از اين ده نفر قاعدتاً نوبت به برندگان تك مدال هاى سيمين بازى ها مى رسد كه در رأس آنها ناصر گيوه چى و بلافاصله بعد از او محمدعلى خجسته پور، محمدمهدى يعقوبى، پرويز جلايى، رحيم على آبادى، منصور برزگر و عباس جديدى ايستاده اند، اما در جدول امتيازات اميررضا خادم ازغدى با چهار بار حضور در بازى ها و كسب دو مدال برنز (و يك رتبه چهارم) ۶ امتياز به دست آورده است كه او را بالاتر از برندگان مدال سيمين قرار مى دهد!
در جدول رده بندى مدال ها اميررضا خادم بالاتر از محمدجعفر سلماسى اولين برنده مدال برنز در المپيك ايستاده است زيرا او دو مدال برنز در اختيار دارد. ديگر صاحبان مدال برنز: على ميرزايى، محمود ملاقاسمى، توفيق جهان بخت، سيدعبدالله مجتبوى، اسماعيل علم خواه، محمد پذيرا، محمد ابراهيم سيف پور سعدآبادى، سيدعلى اكبر حيدرى، محمدعلى صنعتكاران، ابوطالب طالبى گرگرى، شمس الدين سيدعباسى، ابراهيم جوادپور و بالاخره هادى ساعى بنه كمل با نام و نشان خود جدول رده بندى را كامل مى كنند.
در پايان اين بررسى بى مناسبت نمى بيند كه اطلاعات و چند رقم زير را براى مرور ذهنى علاقه مندان يادآور شود.
آمار چه مى گويد
شمار مدال آوران ايران از بازى هاى المپيك: سى و دو نفر
شمار كسانى كه در قيد حيات فيزيكى نمى باشند: هشت نفر
شمار مدال هاى به دست آمده:
زرين (۸)، سيمين (۱۳)، برنز (۱۹)
كسب اولين مدال بازى ها:
محمدجعفر سلماسى در المپيك ،۱۹۴۸ رشته وزنه بردارى دسته دوم ۶۰ كيلوگرم (مدال برنز)
اولين برندگان مدال زرين:
امامعلى حبيبى و غلامرضا تختى در المپيك ۱۹۵۶ رشته كشتى آزاد
اولين برندگان مدال سيمين:
محمود نامجو (وزنه بردارى)، ناصر گيوه چى و غلامرضا تختى (كشتى) در المپيك ۱۹۵۲ هلسينكى
هفت مدال زرين ايران در كدام بازى به دست آمده است:
در ۱۹۵۶ ملبورن (۲)، در مكزيكوسيتى ۱۹۶۸ (۲)، در آتلانتا ۱۹۹۶ (۱) و بالاخره در ۲۰۰۰ سيدنى (۳)
سال و محل كسب مدال هاى سيمين:
در ۱۹۵۲ هلسينكى (۳)، در ۱۹۵۶ ملبورن (۲)، در ۱۹۶۰ رم (۱)، در ۱۹۶۸ مكزيكوسيتى (۱)، در ۱۹۷۲ مونيخ (۲)، در ۱۹۷۶ مونترال (۱)، در ۱۹۸۹ سئول (۱)، در ۱۹۹۲ (بارسلون (۱)، در ۱۹۹۶ آتلانتا (۱)
مدال هاى برنز در چه سالى و در كدام بازى به دست آمده است:
در ۱۹۴۸ لندن (۱)، در ۱۹۵۲ هلسينكى (۴)، در ۱۹۵۶ ملبورن (۱)، در ۱۹۶۰ رم (۳)، در ۱۹۶۴ توكيو (۲)، در ۱۹۶۸ مكزيكوسيتى (۲)، در ۱۹۷۲ مونيخ (۱)، در ۱۹۷۶ مونترال (۱)، در ۱۹۹۲ بارسلون (۲)، در ۱۹۹۶ آتلانتا (۱) در ۲۰۰۰ سيدنى (۱)