گروه سياسى: جواد دليرى ـ سيدمحمد خاتمى رئيس جمهور ديروز از عملكرد خود و دولتش دفاع دوباره كرد. او در نشست خبرى رسمى ديروز از كارنامه اقتصادى دولتش فراوان گفت اما بيان ناكامى هاى سياسى را برعهده ديگران دانست. خبرنگاران مختلف ديروز از ناكامى ها و ناموفقيت هاى دولت اصلاحات پرسش كردند و خاتمى از موفقيت هاى دولتش سخن گفت. او سخنش را با احترام به ملت ايران آغاز كرد كه «به احترام ملت ايران بايد بايستيم».سپس از پيشبرد شعارهاى اصلاحات و مردم سالارى در كشور گفت. از موهبت نقد و انتقاد در جامعه واز تفاوت نقد با براندازى. از مدارا گفت. از اينكه براى تغيير نظام نيامده است. خاتمى دامنه سخن را به خط قرمزها كشاند و گفت كه خط قرمز او اصل نظام است. «حركتم در چارچوب نظام و براى اصلاحات در درون نظام بود و نه بر هم زدن آن. معتقد نبودم كه يك رئيس جمهور حق دارد به صورت يك اپوزيسيون نظام در عرصه حضور داشته باشد.»
او از دستاوردهاى سياست خارجى هم سخن گفت. از مهمترين پرونده روى ميزش، «انرژى هسته اى». و نيز از وقايع عراق ابراز نگرانى كرد، پيشنهاد و راهكارهاى محتمل و ممكن براى اين بحران ها را برشمرد. خبرنگاران از آينده سياسى او پس از پايان دوران رياست جمهورى پرسيدند او هم گفت كه مى خواهد گفت وگوى تمدن ها را دنبال كند. او به همين بهانه به اهميت انتخابات آتى رياست جمهورى اشاره و باز هم از روند برگزارى انتخابات مجلس گلايه كرد و گفت: «اعتراض ما در انتخابات مجلس هفتم به روند انتخابات بود نه به خود انتخابات» او مصاحبه را صميمانه شروع كرد. «از اينكه نشسته صحبت مى كنم، عذرخواهى مى كنم، درحالى كه بايد به احترام شما و ملت شريف ايران بايستم اما نشاط جوانى كاهش يافته است.»
خاتمى در طول مصاحبه اش گلايه ها را شنيد اما گلايه هايى هم بر زبان آورد. گلايه از اين كه گاهى اوقات سخنانش شنيده نمى شود. دو مصداق جديد «سخنرانى درد و همايش مشروطه در تبريز و گردهمايى سفيران ايران» بود كه به نظر خود خاتمى سخنرانى هاى خوبى بود.
... و البته خاتمى مصاحبه اش را صميمانه نيز پايان برد. او ابتدا خود از همكارانش در دفتر رئيس جمهور خواست تا على رغم اينكه وقت مصاحبه پايان يافته است با قرعه كشى سه خبرنگار سؤال كنند. خود او نيز خواست صداوسيما هم پرسش كند و بعد او همچون بسيارى از مصاحبه هاى ديگرش به بسيارى از پرسش هاى خبرنگاران به دور از ميكروفون و در بين خبرنگارانى كه در اطراف او حلقه زده بودند، پاسخ داد. پاسخ هايى صريح تر از اصل مصاحبه، درباه فرودگاه امام، تفاوت خاتمى ۷۶ و خاتمى ،۸۳ درباره توقيف مطبوعات.
> اصلاحات ريشه دوانده است
خبرنگار «ايران» از رئيس جمهورى پرسيد: «اعتقادات فراوانى در جامعه وجود دارد كه عملكرد جريان اصلاحات در طول اين ۷-۸ سال منجر به قدرتمندتر شدن جريان مخالف خودش شده است. شما در جريان انتخابات مجلس هفتم اشاره كرديد كه همين كه شعار اصلاحات سر داده مى شود، نشانه  پيروزى است. من مى خواهم بدانم آيا به كار بردن لفظ اصلاحات در جامعه نشانه  پيروزى خواهد بود؛ آيا اين همه هزينه دادن درست است و عده اى بدون هزينه نام اصلاحات را ببرند؟ مى خواهم بدانم كه چه فرصت هايى را داشتيد و از دست داديد؟ »
رئيس  جمهورى گفت:« اين كه من چه فرصتى را داشتم و از دست داده ام، بهتر است كه تحليلگران بگويند. جريان اصلاحات همانند ساير جريانات از مجموعه  تاريخ و نظام و اجتماع ما برمى آيد. بنابراين اينكه فكر كنيم جريان بى عيب و نقصى به نام اصلاحات بوده و جريانات ديگرى عيب داشتند، اين نشانه  عدم وقوف و اشراف وضعيت تاريخى و اجتماعى جامعه  ماست. خاتمى گفت: مطمئناً در جامعه  ما نيروهاى واپسگرايى وجود داشته و دارند كه نمى توانند اهدافى كه انقلاب ما در مسير آزادى، استقلال و پيشرفت داشته است، درك كنند و نيز كسانى هم هستند كه روشن بين هستند، خيرخواه اند و نگرانى دارند. يعنى با توجه به تجربه هايى كه بعد از مشروطيت بعد از جريان شهريور ۲۰ قبل از ۲۸ مرداد بوده و نيز بعضى از آشفتگى هايى كه باعث شده اصل از بين برود، يك نگرشى وجود دارد كه معتقد است مسير به سوى مردم سالارى و آزادى بايد با تعديل و تدريج پيموده شود كه معتقدم بسيارى از برجستگان و مسؤولان نظام همين نظر را دارند، يعنى مخالف با آزادى مردم نيستند، مخالف پيشرفت مردم نيستند، نگرانى ها و دغدغه هايى دارند كه تجربه  تاريخى هم آن را نشان مى دهد. از آن طرف دوستانى نيز وجود دارند كه واقعاً خواستار آزادى و پيشرفت هستند و معتقدند كه بايد دنياى امروز را شناخت و بر اساس آن برنامه ها را تنظيم كرد. وى افزود: در عين حال در ميان آنها هم ممكن است افرادى باشند شتابزده كه اولويت ها را تشخيص ندهند و طرح شعارها سبب شود كه بر درگيرى ها بيفزايد. اين چارچوب را اگر در نظر بگيريم، نه ما مى توانيم يكسره كسانى كه به اصطلاح در مقابل اصلاحات، انتقادى داشته يا ايستاده اند را مطرود بدانيم و نه مى توانيم يكسره كسانى را كه براى اصلاحات كار كرده اند بى عيب و نقص بدانيم و اين خاصيت وضعيت جامعه  ماست كه وجود دارد. معتقدم كه افراط و تفريط در هر دو طرف وجود داشته كه ما بايد با گذر زمان اين مثال را به يك اعتدال برسانيم. با اين شرط كه هم ما قبول كنيم در دنياى امروز، صحبت از يك حكومت مردمى كه مردم سالارى، آزادى و مشاركت را نفى مى كند، نه عملى است و نه مطلوب.خاتمى گفت: مطلوب نيست براى اين كه واقعاً دنياى امروز چنين چيزى را نمى تواند قبول كند. عملى نيست براى اين كه رشد مردم به سويى است كه هيچ حكومتى را جز حكومت خودشان نخواهند پذيرفت. از طرف ديگر اين را بايد بپذيريم كه در مسير پيشرفت، الگوى دموكراسى يك الگويى نيست كه از بيرون آن ديكته شود و ما حتماً بايد الگوى بومى خودمان را بر اساس ساز و كارهاى فرهنگى و اجتماعى و نيز مردم سالارى خودمان داشته باشيم. به شرط اين كه دين را در مقابل مردم سالارى ندانيم و نيز مردم سالارى را نافى دين ندانيم.»
رئيس جمهورى به بررسى بعضى از اعتراضات على رغم عدم طرح در جامعه اشاره كرد و گفت:« اميدوارم كه اگر در دوره  من اتفاقى انجام نشود حداقل براى دوره هاى بعد براى رئيس جمهورى بعدى پذيرفته شود.»
خبرنگار «ايران» در ابتداى پرسش خود از اينكه خبرنگاران روزنامه هاى توقيف شده در اين جلسه حضور ندارند ابراز تأسف كرد، رئيس جمهورى نيز به توقيف موقت مطبوعات اشاره كرد و با ابراز گله مندى از اين اقدام گفت:« جز دادگاه و دادستان و هيأت نظارت هيچ كس اجازه  توقيف موقت را ندارد.اين كه بازپرس و بازرس بيايند و دستور توقيف موقت را بدهند طبق آن چيزى كه در قوانين داريم مغاير است.
خاتمى افزود: دوم اين كه هيچ دوره  توقيف موقت طولانى نداريم. قانون در يك جا گفته است ده روز، در جايى ديگر دو ماه و در جايى ديگر گفته است كه توقيف موقت بلافاصله پرونده تنظيم شود به دادگاه طرح و دادگاه براى آن تعيين تكليف كند و اين كه ما بياييم نه ده روز و نه دو ماه و نه اصلاً براى مدت معين و نه اين كه پرونده اى تشكيل بدهيم و آن هم از طريق بازپرس مجموعه اى را توقيف كنيم، روشهاى درستى نيست.
معتقدم كه جناب آقاى هاشمى شاهرودى واقعاً به اين مسأله به اين صورت اعتقاد ندارد و در بسيارى از مسائل با ما هماهنگند. ما تا زمانى كه به اين نتيجه برسيم بايد سعى كنيم كه پايين ترها اين مسأله را رعايت بكنند.»
وى افزود:« نام اصلاحات كافى نيست، ولى معتقدم واقعاً اصلاحات تا حدود زيادى ريشه دوانده است، برادر عزيز من شما شعارها را مقايسه بفرماييد. انتخابات هفتم با انتخابات دوره  چهارم مجلس شوراى اسلامى، يا انتخابات دوم خرداد ۷۶ را مقايسه كنيد، كه شعارها چگونه بود، آيا اين يك گام به جلو نيست؟
رئيس جمهورى به شعارهاى مطلوب در انتخابات مجلس هفتم و نيز شعارهاى اصلى كسانى كه در انتخابات موفق شده اند اشاره كرد و گفت:« ممكن است كه ما در شعارها اختلاف نظرهايى داشته باشيم، ولى خيلى تفاوت است بين آنچه امروز عرضه داشته مى شود و آنچه كه ۱۰ سال ۱۵ سال پيش عرضه مى شد و به آن رأى مى دادند.»
> خط قرمز من اصل نظام است
اولين پرسش اين مصاحبه را خبرنگار روزنامه همشهرى پرسيد. وى به رئيس جمهور گفت: اول كه آمديد اطرافيان نزديك به شما، تصور كردند كه خط قرمزى نداريد و بعداً معلوم و مطمئن شدند كه خط قرمزهايى براى خود داريد و اين اواخر اطرافيان شما معتقدند كه اگر آن خط قرمزها را رعايت نمى كرديد، نام نيكى از شما در تاريخ باقى مى ماند. نظرتان در اين خصوص چيست؟
رئيس جمهورى پاسخ داد: البته كه با شرايطى آمدم و نه تنها اصرار نداشتم كه علاقه اى هم نداشتم بيايم. در دور دوم هم تصميم داشتم كه نيايم و اصرار دوستان بود كه بيايم. هدف از آمدنم هم فعاليت در درون جمهورى اسلامى بود، نيامده بودم كه جمهورى اسلامى را عوض كنم بلكه معتقد بودم كه جمهورى اسلامى دستاورد بزرگ مبارزات دينى، سياسى و ملى مردم ما است و نيز معتقد بودم و هستم كه هنوز قانون اساسى ظرفيتهايى دارد كه اگر عمل شود، مى توانيم دستاوردهاى بهترى داشته باشيم.
وى گفت: «منظورم اين نيست كه قانون اساسى هيچ عيب و نقصى ندارد. همچنان كه بعد از ۱۰ سال از انقلاب اسلامى اين قانون تغيير كرد، امروز و فردا هم مى تواند عوض شود، البته با روشهايى كه در آن پيش بينى شده است.»
رئيس جمهورى تصريح كرد: اما معتقدم كه خيلى از مسائل در درون قانون اساسى وجود دارد كه ظرفيتهاى نهفته اى است كه متأسفانه به علل مختلف عملى نشده است.
خاتمى تأكيد كرد: حركتم در چارچوب نظام و براى اصلاحات در درون نظام بود و نه بر هم زدن آن. معتقد نبودم كه يك رئيس جمهور حق دارد به صورت يك اپوزيسيون نظام در عرصه حضور داشته باشد، يك انسان حق دارد اپوزيسيون باشد و حق دارد حتى بنياد يك نظام را نقد كند ولى حق ندارد درون نظام بيايد و با استفاده از سازوكارهايش بخواهد تغييرش دهد.
رئيس جمهورى اظهار داشت: بارها گفته ام خط قرمز بنده اصل نظام است كه لطمه نديده است و نيز تلاش براى اصلاحات.
خيلى از كارها شده است كه مى شود بيان كرد و خيلى از كارها هم بوده كه با ناكامى روبرو بوده است ولى درمجموع معتقدم آنچه كه پيش آمده به لحاظ ذهن اجتماعى، رشد اجتماعى و آگاهى مردم به حقوق خودشان است. همچنين نكته ديگر غلبه گفتمان مردم سالارى در جمهورى اسلامى كه يك روز مى گفتند نامى از جمهورى نبريد و از حكومت اسلامى نام ببريد. ولى امروز مى بينيد كه گفتمان مردم سالارى گفتمان غالب است و هيچ كس نمى تواند خارج از آن صحبت كند.
رئيس جمهورى تصريح كرد: هرچند كه در عمل، دچار مشكلاتى باشيم، معتقدم كل جامعه ما به خواست تاريخى خودش، نزديك شده است و اينكه من در تاريخ بمانم يا نمانم خيلى مهم نيست، انسانها مى روند و خيلى ارزش زيادى ندارند. مهم اين است كه حركتى كه مردم ما در يكصد و پنجاه سال گذشته انتخاب كرده است و نيز نقشى كه دين اسلام با بينش اصلاحى در اين حركت داشته است، بتواند جامعه را به سر منزل برساند و تداوم يابد كه معتقدم تداوم خواهديافت؛ اما گاهى با هزينه كمتر و گاهى نيز با هزينه بيشتر، مى توانيم به آن برسيم.
> همواره بر عدم وجود تشكيلات موازى پافشارى كرده ايم
رئيس جمهورى در پاسخ به سؤال ديگر خبرنگار همشهرى مبنى بر اينكه چه اقداماتى براى توقف فعاليت تشكيلات موازى در زمينه هاى امنيتى و اطلاعاتى پيش بينى كرده ايد و آيا مى توانيد در اين مدت كوتاه باقيمانده اين معضل را حل كنيد، اظهار داشت: يك دستگاه اطلاعاتى متمركز و پاسخگو بيشتر وجود ندارد و آن وزارت اطلاعات است.
وى در عين حال گفت: البته بخش هاى مختلف در حيطه وظايف خاص خودشان حق دارند كه كارهاى اطلاعاتى كنند، اما عبور از آن حيطه و ورود در حيطه عمومى اطلاعات، جرم و غيرقابل بخشش است. ما همواره بر اين مسأله پافشارى كرده ايم.
خاتمى با بيان اينكه ادعا نمى كنم حركتهاى موازى اطلاعاتى وجود ندارد، اظهار داشت: همواره با اين مسأله برخورد شده است و مدتى پيش خدمت مقام معظم رهبرى درخصوص آن مفصل صحبت كردم و مشخص شدن حدود و ثغور هم مورد تأييد بود و اينكه هر فعاليت اطلاعاتى هماهنگ با وزارت اطلاعات باشد.
> آماده ايم تضمين بدهيم كه به سوى سلاح اتمى نمى رويم
خبرنگار تلويزيون آلمان، درباره مسائل هسته اى ايران و همچنين تأثيرات آن بر روابط ايران با دنياى غرب، پرسيد. خاتمى هم به دو مسأله اشاره كرد: استفاده از تكنولوژى هسته اى صلح آميز حق مسلم قانونى دولتهاى عضو ان.پى.تى براى داشتن فن آورى صلح آميز هسته اى است و نكته دوم اينكه گسترش سلاحهاى هسته اى در دنيا خطرناك و فاجعه آميز است و اين دو هيچ منافاتى با يكديگر ندارند.
رئيس جمهورى تصريح داشت: متأسفانه يك خطر كه دنياى امروز را تهديد مى كند، گسترش سلاحهاى اتمى آن هم توسط بعضى از قدرتهايى كه در اين سازمانهاى مهار كننده عضويت ندارند و بدون هيچگونه نظارتى فعاليت دارند، مى باشد كه از جمله اسرائيل است كه عضو ان. پى. تى نيست و ديگر كشورهاى دوست و همسايه هستند كه عضو ان. پى. تى نبوده و داراى قدرت اتمى يعنى سلاح هسته اى هستند.خاتمى به پيشنهاد ايران اشاره كرد و گفت: پيشنهاد كرديم كه خاورميانه عارى از سلاحهاى اتمى شود، در مجامع بين المللى روى آن هم ايستاديم. خواستيم كه مسأله محدوديت سلاحهاى هسته اى از قدرتهاى بزرگ، يك اصل مهم در سازمان ملل و آژانس بين المللى انرژى اتمى درآيد. در مقابل ما هم حق داريم صاحب تكنولوژى صلح آميز هسته اى شويم. تكنولوژى صلح آميز هسته اى يعنى توليد سوخت براى كارخانه هايى كه با اتم، برق توليد مى كنند. يعنى كارخانه هايى كه سوختشان هسته اى است، يعنى داراى فن آورى شويم كه بتوانيم كه از يو اف ۶ يعنى حاصل فرآورى روى خاك معدن اورانيوم كه ۷ درصد خلوص دارد، طى يك علم، تبديل به غنى سازى سه و نيم درصدى اورانيوم شود و اين فقط در كارخانه هاى سوخت اتمى به كار مى رود. ما بيش از اين نمى خواهيم و براى آن هم كار كرده ايم و حقمان است. در ان. پى. تى هم آمده است هيچ كس حق ندارد كشورى را از آن محدود كند، اما حق دارد كه نگران گسترش سلاحهاى اتمى باشد.
رئيس شوراى عالى امنيت ملى تصريح كرد: اين آمادگى را داريم كه هر كارى را براى تضمين اين كه به سوى سلاح اتمى نمى رويم به دنيا بدهيم، چون نمى خواهيم كه برويم، چون داشتن سلاح اتمى جزو دكترين ما نيست. ما به عنوان يك مسلمان ايرانى و اسلامى نمى توانيم سلاح هسته اى به كار گيريم.
خاتمى گفت: كسى كه نمى تواند سلاح هسته اى را به كار بگيرد، نمى تواند سلاح هسته اى بسازد. اين مسأله اى است كه با دنيا داشته ايم و همكاريهاى فوق العاده خوبى هم با دنيا داشته ايم با آژانس انرژى اتمى، سه كشور اروپايى نيز همين طور. گرچه گله هايى از آنها داشته ايم و آنها نيز از ما گلايه هايى داشته اند، ولى هيچ گاه اين همكارى متوقف نشده است.
وى تصريح كرد: فكر مى كنم از نظر فنى مشكلى نيست و اميدوارم بدون تأثر از فشارهاى سياسى، حتى در نشست سپتامبر، يك گام به جلو برويم براى اين كه ايران به سوى اعتمادسازى بيشتر پيش برود و يا بگوييم مشكلاتى كه داشته است، رفع شده است.
خاتمى گفت: اگر با انصاف بنگريم، مشكل اتمى ايران و موانع اتمى ايران، قابل بسته شدن است. اما در اين مدت، ما ضمن پافشارى بر اين كه مى توانيم و بايد صاحب فن آورى صلح آميز هسته اى شويم و در اين زمينه هم تلاش خواهيم كرد. نهايت همكارى را هم با آژانس و هم با كشورهاى اروپايى و نيز با كشورهاى ديگر انجام مى دهيم، همچنان كه تاكنون مذاكره كرده ايم كه مى تواند اميدوار كننده هم باشد.
رئيس جمهورى گفت: اميدوارم به دور از فضاهاى سياسى و فشارهاى سياسى كه آمريكا ايجاد مى كند و الآن همه دنيا هم فهميده كه فشارها سياسى است، بتوانيم به خوبى و خوشى و با همدلى و حسن تفاهم، دنياى غرب، اسلام و دنياى موجود از اين مرحله بگذريم.
رئيس جمهور اظهار داشت: در عين حالى كه وجود مشكلاتى را انكار نمى كنم، به هيچ وجه از تنش، رفتن پرونده به شوراى امنيت و تداوم روشى كه در آژانس بوده است، استقبال نمى كنيم و در عين حالى كه بر اصول خود پايبنديم و بر حق خود، پافشارى مى كنيم، نهايت تلاش را براى حل مشكل و رفع سوء تفاهم مى كنيم.
> به دانشگاه جفا شد
خبرنگار ايسنا با بيان اينكه علل و عوامل عدم رشد فضاى سياسى دانشگاهها همپاى تحرك علمى چيست، پرسيد: به عنوان يك رئيس جمهور و نيز يك روشنفكر دينى به نظر شما دانشگاهها چگونه مى توانند مجدداً توان تعيين كننده خود را در صحنه انتخابات حساس رياست جمهورى به كار گيرند و نقش تاريخى خود را ايفا كنند؟
رئيس جمهور در پاسخ با اشاره به ميزان رشد دانشجويان در مقاطع مختلف دانشگاه ها و همچنين ميزان مقالات علمى رتبه ايران را در ميان كشورهاى جهان قابل توجه دانست و خاطرنشان كرد كه جامعه دانشگاهى در همراهى با دولت نيز به خوبى عمل كرده است.
خاتمى با بيان اينكه دانشگاه همواره پيشتاز بوده است، در اين راستا دو مشكل را قابل توجه ذكر كرد و درباره آنها گفت: «يكى اينكه به خاطر شكل نگرفتن نهادهاى مدنى و عدم جايگاه مهمى كه مطبوعات كشور بايد داشته باشند، بار بسيارى از مشكلات اجتماعى را دانشگاه ها و احياناً مطبوعات به دوش كشيدند و اين نقصى است كه در جامعه اى كه مى خواهد دموكراسى داشته باشد، وجود دارد.»
وى از استقرار نهادهاى مدنى به عنوان فعاليت هاى مورد تأكيد خود ياد كرد و با اشاره به ميزان ازدياد احزاب و تشكل ها در جامعه ادامه داد: «كم كم اينها به عنوان نقاط اصلى مردم سالارى درجامعه شكل خواهد گرفت؛ ولى در هر حال به خاطر فشارى كه روى گروه هاى سياسى بود و نمى توانستند فعاليت داشته باشند، خيلى از دانشجويان بار آنها را به دوش كشيدند و در حقيقت تاوان رشد نهادهاى مدنى در دانشگاه ها را پرداختند.»
خاتمى افزود: «مرحله دوم، همان شتابزدگى ها و احساساتى است كه وجود دارد و عدم تشخيص هويت هاست. در يك جامعه مردم سالار، نقد و انتقادبايد نهادينه شود، اما دو مشكل روانى و تاريخى داريم؛ يكى اينكه از سوى حكومتگران و كسانى كه قدرت را در دست دارند، بعضاً نقد به معناى براندازى تلقى مى شود. اين مرحله بايد عوض شود. از طرف ديگر به خاطر اشتباهات و احساسات كسانى است كه مى خواهند آزاد باشند. حتى معتقدند كه نقد مى تواند مرزهاى امنيت ملى را درنوردد و نيز نقد مى تواند منجربه براندازى شود. اين تناقض، مشكل اصلى ماست.»
وى تأكيد كرد: «ما بايد ياد بگيريم كه نقد، براندازى نيست و براندازى هم نقد نيست.»
رئيس جمهورى گفت: «اگر در دانشگاه ها برخى افراط ها وجود داشت، به آنها هم جفا شده است. من دلهره بسيارى از دانشگاهيان را مى دانم و اين را قبول دارم. در جريان تير ۷۸ برخوردى كه با دانشجويان شد مناسب نبود و نتوانستيم فرقى بين آشوبگران با دانشجويان كه اعتراض دارند قائل شويم و به آنها جفا شده است، اما در عين حال توقع داريم دستگاه هاى دانشگاهى بتوانند با تأمل و درك موقعيت تاريخى با شكيبايى بيشتر مسأله را پيش ببرند.»وى خاطرنشان كرد: «برخى درخواست ها وجود دارد كه منتج كردن آن مى تواند زمينه اى براى يك نوع تعادل و يك نوع اعتدال هم در دانشگاه، هم در حكومت فراهم آورد و اميدواريم در آينده شاهد رفتارهاى بهترى باشيم.»
> اعتراض ما به روند انتخابات بود
رئيس جمهورى در پاسخ به بخش ديگرى از سؤال ايسنا درباره انتخابات و اينكه نظرش در مورد ميرحسين موسوى چيست گفت: انتخابات مهمترين مسأله سرنوشت ساز در يك نظام مردم سالار است؛ به خصوص انتخابات رياست جمهورى كه فرد انتخاب شده مستقيماً نماينده حاكميت ملى مى شود.
گرچه بنده اعتراض داشته و دارم كه اختيارات رئيس جمهور متناسب با مسؤوليت هايى كه دارد نيست و به همين دليل نيز مى خواستم در چارچوب قانون اساسى اينها را مشخص كنند كه متأسفانه به خاطر سوءتفاهم و برداشت هاى نادرست، در اين زمينه ناموفق بودم و احساس كردم كه اگر آن لوايح بخواهد ادامه پيدا كند در آينده ممكن است حتى اين اختياراتى كه براى بنده هم به رسميت شناخته شده است منتفى شود و اين را گذاشتيم تا در فضاى مناسب ترى كسان ديگرى كه مى آيند انجام دهند.»
وى تأكيد كرد:«انتخابات رياست جمهورى بسيارمهم است و وجود يك رئيس جمهور همگام و همسو با مطالبات واقعى و تاريخى مردم در استقرار مردم سالارى جهت پيشرفت و تعديل جامعه بسيار مؤثر است و من نيز معتقدم هم نخبگان و هم همه مردم بايد در اين زمينه تلاش كنند و اميدوارم با ايجاد يك فضاى آزاد و بدون ترس هاى نابجا زمينه انتخاباتى آزاد و عادلانه فراهم آيد.»
خاتمى يادآور شد: «اعتراض ما در انتخابات مجلس هفتم به روند انتخابات بود، نه به خود انتخابات و به همين دليل نيزبنده مجلس را به عنوان مجلس قانونگذار پذيرفتم و انتخابات برگزار شد، ولى معتقدم كه روند، روند درستى نبود و تمام تلاشمان را كرديم، اما اساس ما بر تنش نبود و من فكر مى كنم كه اگر به آثار و نتايج داخلى و بين المللى قضايا بنگريم، قطعاً در انتخابات رياست جمهورى براى برگزارى انتخابات آزادتر و قانونى ترتجديدنظر خواهيم كرد و اميدوارم كه اينگونه باشد و با تفاهم بتوانيم به چنين انتخاباتى برسيم.»
> ميرحسين موسوى از سرمايه هاى نظام است
وى در همين زمينه با تأكيد بر حضور همگان درانتخابات رياست جمهورى، به شخصيت مهندس ميرحسين موسوى اشاره كرد و گفت: «جناب آقاى مهندس موسوى از چهره هاى برجسته انقلاب، مؤمن، روشن انديش، دلسوز براى ملت و مورد اعتماد مردم هستند. كسى كه در هشت سال جنگ تحميلى يا بيشتر از آن دوران نخست وزير بود و على رغم مشكلاتى كه داشت توانست كشور را اداره كند و از افتخارات ما اين بود كه آن دوران كه در تحريم همه جانبه بوديم و مشكلات فراوان داشتيم، توانستيم هم جنگ را اداره كنيم و هم جامعه را پيش ببريم؛ گرچه صبورى و همراهى جامعه نيز مورد تقدير است. من معتقدم ملت ما اگر در كار حسن نيت ببينند، حاضر به فداكارى نيز هستند.»
وى ادامه داد: «جناب آقاى مهندس موسوى از سرمايه ها و ارزش هاى انقلاب ما هستند، اما اينكه در انتخابات شركت مى كنند مربوط به ايشان و تصميم گيرى وى است. البته به نظر من تا انتخابات زمان زيادى داريم كه اميدوارم انتخاباتى پرشور برگزار شود و مردم فرصت انتخابشان در اين انتخاب زياد باشد.»
> به ملت مى گوييم كه مسأله هسته اى را بدون مشكل حل كنيم
درباره  پرونده هسته اى ايران و ابتكارات جمهورى اسلامى ايران قبل از جلسه بعدى حكام كه در ماه سپتامبر برگزار مى شود، خاتمى به خبرنگار كيودوى ژاپن گفت: در مورد موضوع هسته اى همواره تلاش كرده ايم و به ملت عزيز خود هم مى گوييم كه نهايت تلاش خود را به كار مى بريم كه بدون پيشامد و مشكلى اين مساله حل شود. همچنان كه به آسانى مى تواند حل شود و ما در عين حالى كه روى اصول خود ايستاده ايم منافع و امنيت ملت خودرا در نظر خواهيم گرفت.»
وى گفت:« تمام تلاشمان بر تفاهم بيشتر با اروپاييان و آژانس را انجام داده و مى دهيم. مذاكره كرده و مى كنيم و دائماً هم تبادل نظر مى كنيم و معتقد هم هستم كه با اين بحث ها زمينه هاى تفاهم بيشتر پيدا مى شود. بخصوص اگر با انصاف و بدون اينكه آژانس تحت فشار قرار بگيرد، گزارشى كه به نظر ما مى رسد گزارش موفقى باشد، بدهد و اين حسن تفاهم را در طرفين ايجاد كند و هم اعتماد ما را ،كه بدبينى هايى پيدا كرده ايم كه اينها مى خواهند فشار بياورند و در نهايت حق ما را براى فناورى صلح آميز هسته اى از ما بگيرند، از بين ببرند و هم ما بتوانيم با ابتكاراتى كه داريم و همكارى هاى بيشترى كه داريم نگرانى دنيا را از اينكه خداى ناخواسته جمهورى اسلامى مثلًا به سوى ايجاد سلاح اتمى مى رود رفع كنيم و كاملاً هم آمادگى داريم.»
> ديوار بى اعتمادى بين ايران و آمريكا قطورتر شده است
رئيس جمهور در پاسخ به پرسش ديگر خبرگزارى كيودوى ژاپن كه آيا نتيجه انتخابات آمريكا تأثيرى بر روى روابط ايران و آمريكا خواهد داشت يا خير؟ گفت:« به هرحال در آستانه  انتخابات يك فضاى خاصى ايجاد مى شود و نمايندگان قول هايى مى دهند و كارهايى انجام مى دهند، گرچه تجربه ما اين است كه ظرف اين ۲۶ سالى كه از انقلابمان گذشته است سياست كلى آمريكا در رابطه با ايران سياست نادرستى است. فقط يك جا علائم و نشانه هايى از يك تغيير ايجاد شد كه متأسفانه ادامه پيدا نكرد، هم به خاطر وضعيتى بود كه آنها داشتند و شايد ما هم مى توانستيم بهتر از اين استفاده كنيم و آن اين كه وزير خارجه وقت آمريكا براى اولين دفعه اعتراف كرد آمريكا در سياست ۳۰ تا۴۰ ساله خود در قبال ايران اشتباه كرده است و البته عذر خواهى رسمى از ملت ايران نكرد، ولى موضعگيرى كه از او عذر خواهى هم مى آمد در آن ديده مى شد. وى گفت فكر مى كنم در آن موقعيت فضاى مناسب ترى ايجاد شد. ولى متأسفانه كسانى كه نمى خواستند اين مشكلات حل شود و عمدتاً هم در درون خود آمريكا هستند با شيفت كردن و منتقل كردن اين سياست به بعضى سياست هاى نادرست زمينه هاى بدبينى تاريخى را در ايران تقويت كردند و شايد اگر ما هم فعاليت ديپلماسى قويترى داشتيم از اين موقعيت استفاده مى شد، ولى در مجموع سياست هاى آمريكا نسبت به ايران ظالمانه، مداخله جويانه و تحقير كننده  نسبت به ايران بوده است و ما نه تنها نشانه اى از اين بهبود نديديم.»
خاتمى گفت:«استقرار حكومت جديد و روى كار آمدن متعصبان نو محافظه كار در آمريكا كه دنيا را به آتش كشيدند واقعاً ملت آمريكا را وادار كرد هزينه هاى بسيار سنگينى در دنيا بپردازند.»
وى اظهارداشت:« روابط ميان آمريكا و ايران در دورانى شاهد قطورتر شدن ديوار بى اعتمادى بود. رفتارهاى اين دولت و سياست هايش در دنياى اسلام و خاورميانه و دنيا يك نوع بدبينى را در همه جا ايجاد كرد. حتى معتقدم كه در كشورهاى اروپايى يك نوع نگرانى هايى نسبت به اين سياست هاى يكجانبه گرا و خشونت طلب آمريكا ايجاد شد و مشكل به نظر ما تغيير دولت ها و تغيير افراد نيست، تغيير سياست هاست.»
خاتمى در ادامه با اشاره به سياست هاى ميليتاريستى و سركوب گرانه آمريكا گفت:« سياست هاى تبعيض آميزى كه آمريكا در دنيا داشته، سبب شده است كه نظر بسيارى از كشورها از جمله كشورهاى اسلامى و مردم كشورهاى اسلامى نسبت به آن منفى تر شود.درحال حاضر هزينه هاى فراوانى از جيب ملت آمريكا صرف مسائلى مى شود كه در نهايت به زيان آمريكاست.»
> برنامه چهارم را اين دولت اجرا نمى كند
خبرنگار شرق نظر خاتمى را در مورد تغييراتى كه مجلس هفتم در برنامه چهارم توسعه داده است پرسيد و گفت كه دولت چه مى خواهد بكند. خاتمى در پاسخ گفت: »اين دولت براى دولت بعدى برنامه را به مجلس تقديم كرد و ما معتقديم يكى از سنجيده ترين، علمى ترين و همه جانبه نگرانه ترين برنامه هايى بود كه تنظيم شده است و واقعاً هزاران ساعت نفر كار برده و از بهترين دانشمندان استفاده شده، همچنين با تجربه سه برنامه قبلى ديده شده است و با توجه به چشم انداز ۲۰ ساله اى كه تنظيم شده و رهبرى نيز تأييد فرمودند و مبناى كار ما قرار گرفت، برنامه، برنامه خوبى بود، من هم انتظار داشتم كه سريعتر و بهتر انجام شود، اما حالا همين برنامه اى را كه بعضى از مواردش عوض شده خواندم كه شوراى محترم نگهبان دوباره هفت مورد ديگر را گفته است كه نظرشان تأمين نشده است، حالا نمى دانم آن هفت مورد چيست و نهايت كار چه خواهد شد.» وى افزود:« ببينيد من هم در مجمع تشخيص و هم به دوستان عزيزم در مجلس شوراى اسلامى كه خيلى براى آنها احترام قائلم، گفتم كه برنامه خوبى بوده است،من هم نمى خواهم آن را پياده و اجرا كنم، براى مصلحت مملكت اين برنامه نوشته شده است. مجلس هم حق دارد نظر بدهد، اما خواهش مى كنم كه كارى كنند كه روح كلى برنامه عوض نشود، بخصوص با توجه به اشكالاتى كه شوراى محترم نگهبان وارد كرده بود، حقاً آنها مى بايست در چارچوب همان اشكالات مسأله را پيش ببرند.»
رئيس جمهورى ادامه داد:« در مجلس تغييراتى پيش آمد كه خب حق مجلس هم هست، ما در دولت بسيار صحبت كرديم، در اين زمينه بعضى از دوستان معتقد بودند كه اين تغييرات واقعاً اساسى است، برخى هم معتقد بودند كه اين كه الآن هست كمبود دارد، ولى با توافق مجلس و خود جناب آقاى دكتر حداد عادل و آقاى باهنر و ديگر دوستان با لايحه هايى كه تا آخر سال به مجلس برود، مى توانند نقص برنامه را مرتفع كنند. چون بعضى از اشكالات آنها اين بود كه آنها كه شما آورديد، برنامه  نيست، لايحه اى دائم مى خواهد مثلاً راجع به بهره  مالكانه نفت يا درباره  اساسنامه شركت ملى نفت، اينها بودجه اى و برنامه اى نيست ،لايحه بيايد تا اگر ما توانستيم به لايحه برسيم و توافق كنيم، نظرمان تأمين بشود،اما من معتقدم مشكل اساسى در اينجا نيست.»
خاتمى گفت:« بايد بگوييم كه خيلى حرفها در مجلس محترم زده شده است يا از اين طرف هم ممكن است نسبت به مجلس حرفهايى زده شده باشد. اينها علامت عدم تعادل است. اگر در مقام عمل باشد و ما بتوانيم همكاريهاى مناسبترى داشته باشيم حق مجلس در جاى خودش محفوظ، حق دولت هم در جاى خودش محفوظ ،اين كاملاً قابل تعامل و همكارى است. بناى ما بر همكارى بوده است.»
> از وقتى آمديم ۶ميليارد دلار بدهى دولت به خارج كمتر شده است
خبرنگار روزنامه جوان از دستاوردهاى دولت پرسيد و از خاتمى خواست تا عملكردش را به صورت آمارى بگويد.
خاتمى با اشاره به اين  كه تمام موارد را از جمله در عرصه ى سياسى و تحولات اجتماعى كه مسائل بيشتر كيفى است، كمتر مى توان به اعداد و ارقام بيان كرد افزود: مثلاً قطعاً ما در عرصه  مطبوعات رشد عظيمى داشته ايم و امروز دهها روزنامه داريم و افزايش ماهنامه ها و هفته نامه ها را نيز شاهد هستيم. به علاوه اين كه گسترش اينترنت و وسايل ارتباط جمعى و تيراژ كتاب ها در كشور افزايش يافته و همه  اينها نشانه  تحول است. شايد به معناى رشد كيفى نباشد گرچه معتقدم به لحاظ كيفى نيز رشد داشته ايم.
وى ادامه داد: مثلا در عرصه  سياسى و خبررسانى اين مسأله مورد توجه من است كه نقد و نقدپذيرى به چه ميزان در جامعه  ما استوارتر شده است. به نظر من اين وضع قابل قياس با گذشته نيست؛ چرا كه نقد در كشور ما بسيار رايج شده است. اولاً هيچ گونه نگرانى براى نقد از دولت به عنوان قوه مجريه وجود ندارد. ممكن است برخى بخش هاى ديگر از نظام هنوز نقد را برنتابند اما دولت كه در كشورهاى جهان سوم همواره محدودكننده بوده و سعى مى كرده قواى ديگر را در اختيار بگيرد و مردم را خاموش كند، يا به نفع خود به صدا درآورد، در ايران و لااقل در هفت سال گذشته، كاملاً انتقاد را پذيرفته است و حتى يك مورد وجود ندارد كه به خاطر انتقاد و يا اعتراض دولت، با كسى برخورد شده باشد، حتى جاهايى كه شنيديم به خاطر انتقاد به دولت با آنها برخورد شده، بلافاصله تماس گرفته و اعلام كرديم كه دولت شكايتى ندارد و نبايد برخوردى صورت گيرد.
وى تأكيد كرد: همچنين پس از دوم خرداد، گرايش جوانان ـ آنان كه حتى انقلاب را درك نكرده بودند ـ به درون نظام، يك گرايش عظيم بود. گرچه با استفاده نكردن از موقعيت پيش آمده، فضاى آغازين را تا حدودى از دست داديم و يا از طرف كسانى كه مدعى طرفدارى اصلاحات بودند، سوءاستفاده يا سخت گيرى و تنگ نظرى شد. از سوى كسانى هم كه معتقد بودند آزادى و پيشرفت به زيان جامعه است كه البته شاهديم كه اين فضا نيز كمى نرم تر شده است. زمانى به خصوص مخالفان، فراوان بودند و توقعات زياد كه قابل برآوردن در يك شب نبود. اين امر ممكن است دلسردى هايى ايجاد كرده باشد، ولى باز هم معتقدم ما توانستيم نسل دوم و سوم بعد از انقلاب را به كشور و جمهورى اسلامى بيشتر دلبسته كنيم.
خاتمى در ادامه به فعاليت هاى دولت در زمينه  اقتصادى و كارهاى زيربنايى صورت گرفته در اين راستا اشاره كرد و افزود: از وقتى كه ما آمديم تا امروز ۶ ميليارد دلار بدهى دولت به خارج كمتر شده است. وى با اشاره به كاهش تعداد بيكاران و هم چنين كاهش ماليات ها در دوران فعاليتش و برقرارى عدالت اجتماعى از اين طرق خاطرنشان كرد: دولت دو كار انجام داده است؛ اول اين كه ماليات بر توليد، كم و توليد رونق يافت. و از سوى ديگر، معافيت ماليات حقوق بگيران افزايش يافت و قدرت خريد مردم بالا رفت. رئيس جمهورى همچنين به بالا رفتن ريسك سرمايه گذارى خارجى در كشور اشاره كرد و در اين زمينه تنش زدايى و جلب اعتماد جامعه  بين المللى را مؤثر دانست و خاطرنشان كرد: در سال گذشته يك ميليارد و ۸۰۰ ميليون دلار سرمايه گذارى خارجى شده است و امروز حدود ۴ ميليارد دلار سرمايه گذارى خارجى در دست اجراست.

• بقيه در صفحه۳ ( داخلى )