عليرضا آشورى

مايكل مان فيلمساز كم كارى است و طبق آنچه از كارنامه اش بر مى آيد، معمولاً سه سال يك بار فيلم مى سازد. اين فيلمساز بزرگ كه با آخرين بازمانده موهيكانها نامى براى خود دست و پا كرد، با مخمصه به اوج شهرت و محبوبيت دست يافت. مخمصه اولين و شايد آخرين فيلمى بود كه آل پاچينو و رابرت دونيرو را روبروى هم قرار داد، گرچه در اختيار داشتن اين دو بازيگر آرزوى هر كارگردانى است، ولى مان بدون اينكه از حضور آنها ذوق زده شود، فقط در دو صحنه اين دو غول بزرگ بازيگرى را روبروى هم قرار داد تا مبارزه موش و گربه وار آنها ابعادى وسيعتر پيدا كند. فيلمهاى بعدى مان يعنى نفوذى و على نتوانستند كيفيت بى نظير مخمصه را تكرار كنند، ولى به هرحال با استقبال و اقبال مناسبى روبرو شدند. مايكل مان براى فيلم آخرش وثيقه باز هم به حال و هواى فيلم مخمصه بازگشته است.
ابتدا ذكر اين نكته ضرورى است كه همه مايكل مان را اصولاً به خاطر فيلمهاى پليسى سياه (نوآر) و كمابيش پست مدرنيستى اش مى ستايند. آثارى مثل شكارچى انسان كه اقتباس از اولين رمان ماجراهاى هانيبال لكتر نوشته تامس هريس (اژدهاى سرخ) بود و همين چند سال پيش توسط برت رتنر بازسازى شد، يا مخمصه و تا حدودى نفوذى، ولى مان بيشتر از آنكه فيلمسازى مشخصاً پليسى ساز باشد، كارگردانى است كه تقابل پيچيده عشق و نفرت انسانها با هم و با طبيعت اطرافشان را به تصوير مى كشد. با چنين تعريف كلى ترى، به سادگى مى توان فيلمهايى پليسى مثل مخمصه، نفوذى و دزد را در كنار فيلم شبه حماسى آخرين بازمانده موهيكانها و على قرار داد كه روايتگر زندگى محمدعلى كلى است. مان اين تقابل يا ارتباطات را در قالبهاى متفاوت سينمايى به تصوير مى كشد، ولى بايد پذيرفت عالى ترين فرم اين تقابل و كنش و واكنش در دو فيلم مخمصه و آخرين بازمانده موهيكانها شكل گرفته است. در مخمصه دو انسان كاملاً خاكسترى در نبردى دورادور، مردانگى و رفاقت و شجاعت و هوش يكديگر را به چالش مى كشند. در نفوذى، على و آخرين بازمانده موهيكانها يك نفر در برابر طبيعتى بى رحم مى ايستد و حق طبيعى و مسلم خود را طلب مى كند. به هرحال مايكل مان براى آخرين ساخته اش يعنى وثيقه باز هم همين چالش و كشمكش انسانها با هم و با دنياى اطرافشان را اين بار در ژانر فيلم نوآر و در قالب داستانى پليسى و سياه به تصوير مى كشد.
فيلم داستان يك راننده تاكسى سياهپوست به نام مكس (جيمى فاكس) است كه روزى وينسنت (تام كروز)، يك آدمكش مزدور سوار تاكسى او مى شود و با يك گروگانگيرى غير مستقيم وى را وادار مى كند او را سراغ ۵ نفرى ببرد كه قرار است در دادگاه شهادت بدهند. مايكل مان براى به تصوير كشيدن اين داستان واقعاً جذاب از فضايى روشن و سرخوش آغاز مى كند و كم كم جوى خفقان آور و نفس گير را بر فيلم حاكم مى سازد.
وينسنت به سادگى آب خوردن آدم مى كشد و بى رحمى اش به سرعت به تماشاگر ثابت مى شود. ولى تلاشهاى مذبوحانه مكس براى گريختن را ناديده مى گيرد. زمانى كه مكس كيف مدارك وينسنت را از بين مى برد، شايد محتمل ترين حدس، كشته شدن مكس به دست وينسنت باشد، ولى شرايط طور ديگرى رقم مى خورد. واضح است كه وينسنت به مكس علاقه مند شده است وگرنه خيلى ساده بارها و بارها مى توانست او را هم مثل اوباش خيابانى به قتل برساند. ولى بى ترديد اين محبت دو طرفه و دوجانبه است. مكس هم به نوعى از اين آدمكش سنگدل خوشش مى آيد، بخصوص كه وينسنت چندين بار جان او را نجات مى دهد. اگر قرار بر دسته بندى باشد، قطعاً مكس آدم خوب ماجرا است، ولى نكته اصلى «وثيقه» اينجاست كه وينسنت هم نقش منفى داستان به حساب نمى آيد. يكى از اصلى ترين ويژگيهاى فيلمهاى مايكل مان بر داشتن مرز سفيدى و سياهى شخصيتها است. در هيچ كدام از آثار مان با شخصيتهاى كاملاً مثبت يا منفى روبرو نيستيم و آدمها اغلب خاكسترى اند. آدمكش بى رحم فيلم مردى است خوش قيافه، خوش لباس و ظاهراً تحصيلكرده كه حرفهاى فلسفى قشنگى مى زند و مكس دوست داشتنى را هم نمى كشد، شايد به همين ترتيب رفتار بسيار تند و البته طبيعى مكس با اين آدمكش واقعاً خونسرد كمى نابهنجار و حتى بعضاً ناجوانمردانه جلوه كند. پيچيدگى رابطه دو شخصيت اصلى فيلم با وجود سادگى ظاهرى آن موقعيتى ايجاد مى كند كه جاى شخصيت هاى ظاهراً مثبت و منفى مدام عوض مى شود به نحوى كه تماشاگر را به لحاظ عاطفى واقعاً در وضعيت پيچيده اى قرار مى دهد. مثلاً صحنه اى كه وينسنت با اسلحه قصد كشتن آيرا (جيدا پينكت اسميت) را دارد، تماشاگر سردرگم مى شود كه آيا آرزومند موفقيت وينسنت باشد يا فرار قربانى بخت برگشته؟ سابقه چنين پيچيدگى عاطفى اى را قبلاً در مخمصه هم ديده بوديم. آنجا هم تماشاگر واقعاً براى علاقه مند شدن به شخصيت دزد يا پليس دچار تناقض و مشكل است. اوج اين تناقض عاطفى در سكانس نهايى فيلم در مترو شكل مى گيرد جايى كه مكس و آيرا با استيصال محض از دست وينسنت مى گريزند و تماشاگر نمى داند براى موقعيت كداميك از آنها دلشوره داشته باشد. ذكاوت مايكل مان در پردازش اين شخصيت هاى بسيار پيچيده و شكل دهى عالى و بى نقص رابطه بين دو شخصيت اصلى ماجرا، شخصيت پردازى فيلم وثيقه را به يكى از شاخص ترين نمونه هاى سال هاى اخير هاليوود بدل كرده است.
تقريباً تمامى فيلم وثيقه در شب مى گذرد و ما را با بهره گيرى عالى از زمان وقوع قصه فضايى سنگين و تلخ در فيلمش مى آفريند كه نقش بسيار مؤثرى در تأثيرگذارى دراماتيك فيلم بازى مى كند. اين همان فضايى است كه در زمره اصلى ترين ويژگى هاى فيلم هاى نوآر قرار مى گيرد و در وثيقه هم به شدت خود را به رخ مى كشد.
جدا از ويژگى خاص شخصيت پردازى فيلم، مايكل مان مثل فيلم هاى قبلى خود يكبار ديگر استادى فوق العاده خود را در صحنه پردازى و كارگردانى فيلم به اثبات مى رساند. سكانس طولانى و بسيار شلوغ كافه كه وينسنت همزمان هم قربانى خود را مى كشد و هم از دست پليس ها و محافظان مى گريزد و در عين حال جان مكس را هم نجات مى دهد از هر جهت بى نظير است. دكوپاژ سنجيده فيلمبردارى و تدوين فوق العاده اين سكانس، نفس گيرترين و هيجان انگيزترين صحنه فيلم را خلق مى كند و به جرأت در كنار سكانس نبرد نهايى فيلم آخرين بازمانده موهيكان ها، يكى از اوج هاى كارگردانى معاصر هاليوود را رقم مى زند.
سكانس نهايى فيلم در مترو كه به مرگ شبه حماسى و حتى تراژيك وينسنت منجر مى شود چكيده آن چيزى  است كه مايكل مان در بسيارى از آثارش و از جمله در همين وثيقه آن را به تصوير كشيده است و آن هم رفاقت ناخواسته دو موجود غير همجنس است كه به ناچار به مرگ يكى از دو طرف مى انجامد. بهترين نمونه اين سكانس را قبلاً در مخمصه و در رويارويى دو نيرو و آل پاچينو ديده بوديم و حال يكبار ديگر مان با استادى همان مؤلفه را در شكل جديد بازسازى مى كند.
تأسف مكس از كشتن وينسنت، تأسف از مرگ موجود هولناكى است كه مى توانست براى او دوست بسيار خوبى باشد. شايد حضور اسميت اندكى از تلخى مرگ وينسنت بكاهد ولى قطعاً حس تراژيك مردن او همواره ذهن مكس و ايضاً تماشاگران فيلم را با خود درگير خواهد كرد.
مايكل مان با وثيقه يكبار ديگر قدرت بى بديل كارگردانى و داستان گويى خود را در كنار وفادارى كامل، عقايد هنرى اش اثبات مى كند. او حتى اگر تا سه سال بعد فيلمى نسازد، در سينماى فعلى هاليوود وزنه معتبرى به شمار مى آيد.

ناصر صفاريان
۱
بازى هاى المپيك به پايان رسيد. با ۶ مدال براى ايران. ۶ مدالى كه ما آن را به عنوان افتخار مطرح كرديم و جشن هم گرفتيم و شادى هم كرديم و ... . البته در مقايسه با دوره هاى پيشين، پيشرفت كرده ايم، خب تشويق هم دارد. اما به هر حال، اينها ابعاد ملى و داخلى اين جايزه هاست. وگرنه رتبه جهانى ما اصلاً اسمش رتبه نبود و نيست كه بخواهيم درباره اش صحبت كنيم. درست مثل خيلى از رقابت ها و رتبه هاى پيشين.
حالا اين را با سينماى ايران و حضورهاى جهانى اش مقايسه كنيد. خيلى هم تحقيق و تفحص نمى خواهد. كافى است نشريات سال هاى گذشته را ـ ايرانى يا خارجى فرقى نمى كند ـ ورق بزنيد. نيم نگاهى هم بيندازيد كفايت مى كند. فهرستى از مهم ترين جايزه هاى مهم ترين جشنواره هاى سينمايى دنيا پيش چشم تان جان مى گيرد.
حالا خبررسانى هر دو عرصه و شيوه استقبال و تمجيد و تكريم هر دو گروه را مقايسه كنيد.كم تر نام و نشانى از حضورهاى سينمايى ايران در بخش هاى ريز ود رشت خبرى و ديگر برنامه هاى صدا و سيما به چشم مى خورد. و نيم نگاه كه چه عرض كنم، با ذره بين هم اگر تمام منابع و اسناد چند سال گذشته را تفحص كنيد، تكريم كه هيچ، تمجيد خاصى هم پيدا نمى كنيد.
و حالا به خاطر بياوريد فيلمسازانى را كه زمان ورودشان نه تنها كسى به استقبال شان نرفت كه حتى ترجيح دادند به روى خودشان هم نياورند جايزه اى به همراه آورده اند.
... و اگر كمى وقت و حوصله داشتيد، به اين مهم بينديشيد كه عرصه ماهيچه و عضله ماندنى تر است يا عرصه فرهنگ و فكر؟ قصدم اين نيست كه اين را مثل آن كنيد كه ظلم بالسويه عدل است؛ نه. اين يكى خوب است و قابل تقدير؛ غرض اين است كه آن يكى را هم فراموش نكنيم.
۲
اعتراض به جشن ساليانه خانه سينما همچنان ادامه دارد. اما به شكلى عجيب و مختص سينماى ما. تعدادى از شركت كنندگان محترم تا به حال ساكت نشسته بودند و به نظرشان همه چيز خوب بود و اشكالى وجودنداشت. اما حالا كه فهرست كانديداها اعلام شده و نام شان درميان اسم ها نيست، تازه يادشان افتاده كه جشن خانه سينما اين اشكال و آن مشكل را دارد.
اعتراض ها و انتقادهاى بسيارى به جشن خانه سينما، نوع برگزارى، شيوه انتخاب و چگونگى داورى آن وارد است و اين انتقادها پيش از اين بارها گفته شده. اما اين كه احتمال بدهيم خودمان انتخاب مى شويم و ساكت بمانيم وپس از اعلام فهرست ها و نديدن نام خودمان يادمان بيفتد كه جشن خانه سينما چقدر ضعف و اشكال دارد، اصلاً پسنديده نيست.
۳
و از حافظ عزيز:
چنان بزى كه اگر خاك ره شوى، كس را
غبار خاطرى از رهگذار ما نرسد

گروه اجتماعى:
رئيس سازمان اوقاف و امور خيريه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى گفت: در يك سال گذشته از بقاع متبركه كشور ۲۲ميليارد تومان جمع آورى شد كه تمام اين مبلغ صرف مرمت و بازسازى بقاع شده است.
وى در گفت وگو با خبرنگار «ايران» افزود: بخشى از درآمدهاى بقاع متبركه كه شامل نزورات مردم است صرف تعمير و مرمت بقاع شده و بخش ديگر آن براى رفاه زائران، تأسيس كتابخانه و فعاليتهاى فرهنگى ، خدماتى بقاع متبركه هزينه مى شود.رئيس سازمان اوقاف و امورخيريه اضافه كرد: درآمد موقوفات نيز بستگى به نظر و نيت واقف دارد كه معمولاً در جهت كمك به محرومين، بيماران، اطعام يتيمان، فقيران، مسائل بهداشتى و درمانى و نشر معارف اسلامى هزينه مى شود. وى در ادامه اظهار داشت: همچنين بخشى از درآمدهاى سالانه موقوفات صرف تعمير و بازسازى حرم مطهر حضرت على(ع) و مرقد منور امام حسين(ع) مى شود اما در حال حاضر به دليل ناامنى درعراق به ويژه اماكن مقدسه اين كار متوقف شده است.
حجت الاسلام نظام زاده گفت: در كشور حدود پنج هزار و ۸۲۳ بقعه ثبت و شناسايى شده است و حدود ۱۰۳هزار موقوفات وجود دارد. رئيس سازمان اوقاف و امورخيريه كمك به هيأتهاى مذهبى درماه مبارك رمضان، ۱۲۰عنوان كتاب، توزيع سه ميليون قرآن و كتابهاى علوم دينى و تحت پوشش قرار دادن ۲۲۰۰ دانشجوى علوم قرآنى را از ديگر فعاليتهاى اين سازمان عنوان كرد.
وى افزود: براساس برنامه ريزيهاى انجام شده تصميم داريم در شهرهاى مختلف كشور از محل درآمدهاى موقوفات به جاى پرداخت پول به خانواده هاى بى بضاعت و مستمند واحدهاى مسكونى احداث كنيم و در قالب اجاره با كمترين مبلغ اين واحدها را در اختيار آنها قرار دهيم. حجت الاسلام نظام زاده اضافه كرد: اين واحدها براساس شرايطى به جوانانى كه تازه ازدواج كرده باشند ويا خانواده هاى بى بضاعتى كه موردتأييد بهزيستى يا كميته امداد قرار گيرند واگذار خواهد شد. وى گفت: بزودى در پاكدشت ورامين تعداد ۷۰واحد مسكونى به خانواده هاى محروم و زوجهاى جوان داده مى شود. رئيس سازمان اوقاف و امور خيريه در ادامه اظهار داشت: با توجه به نزديك شدن ماه مبارك رمضان حدود يكصد هزار جلد قرآن كريم در مساجد سراسر كشور توزيع خواهد شد.
وى گفت: همزمان با مبعث رسول اكرم حضرت محمد(ص) بيست و يكمين مسابقات جهانى قرآن كريم روز بيست و دوم شهريور با حضور معاون اول رئيس جمهورى در محل سالن همايشهاى بين المللى در تهران برگزار خواهد شد.
حجت الاسلام نظام زاده افزود: در اين دوره از مسابقات قاريان، حافظان و مفسرين قرآن مجيد ۴۵كشور جهان حضور دارند و حدود ۹۰نفر به مدت پنج روز رقابت خواهند داشت. همچنين همزمان با برگزارى مسابقات جهانى قرآن كريم باحضور وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى از ۱۴نفر از نخبگان قرآنى تجليل به عمل مى آيد. رئيس سازمان اوقاف و امور خيريه در پايان اظهار داشت: از برنامه هاى جانبى اين دوره از مسابقات قرآن كريم مى توان به برپايى نمايشگاه انتشارات قرآنى اسوه، ترجمه هايى از قرآن كريم وعكسهايى از ۲۰دوره برگزارى مسابقات بين المللى قرآن كريم اشاره كرد.

گروه اجتماعى ـ ندا دهقانى: پنج ماه پس از پلمب «آى. اس. پى »ها گرچه جز يك مورد ساير مراكز خدمات اينترنتى فك پلمب شده اند، اما تماس تلفنى اينترنتى افراد مقيم خارج با آشنايان و اقوام در ايران همچنان قطع است
رضا پارسا، دبير انجمن صنفى كارفرمايان اينترنت از بازشدن تمام مراكز پلمب شده به استثناى يك مورد خبر مى دهد اما حكايت مراكز اينترنتى همچنان باقى است.
ارديبهشت ماه سال جارى، قوه قضاييه به دليل رعايت نكردن ضوابط فيلترينگ و وزارت ارتباطات و فناورى اطلاعات به بهانه برقرارى تلفن اينترنتى، حكم پلمب بيش از ۳۰ مركز خدمات اينترنتى يا ISP را به دست مديران آنها دادند تا ۵ ماه بعد، از ميان اين دلايل متفاوت، بحث تلفن اينترنتى همچنان حل نشده باقى بماند.
پس از پلمبISPها و اختلاف نظر بسيار درباره اينكه آيا آنها مسؤول فيلترينگ سايت هاى ممنوع هستند يا نه، بالاخره اين توافق ايجاد شد كه فهرست سايت هاى ممنوع در اختيار آى.اس.پى ها قرار گيرد تا آنها خود براى اعمال فيلترينگ اقدام كنند گرچه به تصور مديران اين مراكز، فيلترينگ وظيفه ISPها يا مراكز خدمات اينترنتى پرظرفيت و شركت ديتاست. با اين توافق، نخستين گام براى بازشدن آى.اس.پى هاى پلمب  شده برداشته شد اما دليل دوم و بهانه اصلى مخابرات براى برخورد با آى.اس. پى ها، يعنى تلفن اينترنتى همچنان باقى ماند.
>منافع مردم يا مخابرات؟
پس از رواج استفاده از اينترنت، مانند بسيارى از كشورها هر چند با فاصله زمانى بيشتر فروش كارت هاى تلفن اينترنتى در ايران آغاز شد كه به وسيله آن مى توان در مدت زمان بيشتر و با هزينه كمتر با خارج از كشور تماس برقرار كرد. به گفته مخابرات اين انتقال مكالمات از طريق اينترنت به خارج كشور بدون مجوز انجام مى گرفت اما مخابرات پيش از برخورد با ISPها اقدام جدى براى صدور مجوز انجام نداده بود به طورى كه انجمن صنفى كارفرمايان اينترنت، پس از پلمب ISPها اعلام كرد تاكنون مجوزى براى ارائه خدمات تلفن اينترنتى صادر نشده است.
در همان زمان، مدير شركت ديتا، رضا رشيدى در مصاحبه اى اعلام كرد، ميزان درآمدهاى مخابرات در سال ،۱۳۷۰ بالغ بر ۲۰ ميليون دلار بود كه در سال ،۱۳۸۰ اين ميزان سير منفى گرفته و مخابرات با ۳۰ ميليون دلار كسرى تراز مكالمه روبرو شده است كه پيش بينى مى شود امسال اين ميزان افزايش يافته و به ۴۰ ميليون دلار برسد.
به گفته مخابرات، ضرر و زيان ناشى از تلفن هاى اينترنتى در زمانى اتفاق افتاد كه براى يكسان سازى نرخ تماس هاى خارجى، قيمت هر پالس تلفن به خارج كشور براى همه كشورها يكسان شد و در اين ميان حجم وسيعى از مكالمات بين المللى از طريق ايران به چند كشورى كه در حوزه بين الملل از نرخ مكالمات گرانترى برخوردار بودند، مانند كوبا و ويتنام سرازير شد تا بهانه مناسبى براى محدودسازى تلفن اينترنتى كه مورد استفاده شهروندان بود، فراهم شود.
ضرر و زيان در اين مقطع زمانى به علاوه نداشتن كنترل بر مكالمات به لحاظ امنيتى دلايل موجه شركت مخابرات براى پلمبISPها و مراكز بدون مجوز تلفن اينترنتى بود هر چند وزير ارتباطات و فناورى اطلاعات ۴ماه بعد در مصاحبه اى اعلام كرد: «از يكسان سازى نرخ مكالمات بين المللى سود زيادى به مخابرات رسيده است» (حيات نو اقتصادى، ۱۷مرداد،۸۳ شماره،۴۸۵۰ صفحه۵)
سود يا زيان، تلفن مراكز ارائه دهنده خدمات تلفن اينترنتى «يكسويه» شد تا اين بار، شركتها براى دريافت مجوز ترمينيشن (تلفن اينترنتى داخل به خارج كشور) به مخابرات مراجعه و با پرداخت مبلغ مورد نظر مجوز را دريافت كنند كه در درازمدت اين موضوع بر قيمت كارتهاى تلفن اينترنتى مورد استفاده مردم اثر خواهد گذاشت. البته در حال حاضر تنها ۲۱شركت مجوز VOIP يا تلفن اينترنتى در بخش ترمينيشن دارند و orgination ارجينيشن يا تلفن اينترنتى خارج به داخل كشور كماكان غيرقانونى و تماس افراد خارج از كشور با داخل ايران قطع است.
>برگزارى مزايده اى ديگر
رضا رشيدى رئيس شركت ديتا در گفت وگويى با خبرنگار ما اعلام كرده است تا حدوددوماه ديگر فرايند واگذارى مجوز ارجينيشن به سه شركت واگذار خواهد شد. البته به گفته رشيدى در حال حاضر تنها پيشنهاد واگذارى به سه شركت به شوراى سياستگذارى وزارت ارتباطات و فناورى اطلاعات رفته و ممكن است در جزئيات مزايده تغييراتى صورت بگيرد. هارى سلكى پرست رئيس اداره تحقيق و مشاوره شركت ديتا نيز كه درباره پروژه واگذارى مجوز مكالمات تلفن اينترنتى خارج به داخل كشور تحقيق كرده است، توضيح مى دهد: «براساس پيشنهاد اوليه، سه شركت برنده در مزايده، تجهيزات لازم براى ايجاد مركز تلفن اينترنتى را خريدارى مى كنند.»
به گفته وى، اين سه شركت موظف هستند تجهيزات را در داخل مراكز مخابراتى نصب كنند تا به نوعى از لحاظ امنيتى، نظارت بهترى از سوى مخابرات وجود داشته باشد.
پس از دوسال بهره بردارى، تجهيزات نصب شده در اختيار مخابرات قرار مى گيرد تا در مزايده اى ديگر به شركتهاى برنده واگذار شود.
در طول اين دوسال هم سهمى از سود شركتها به مخابرات تعلق مى گيرد.
تخصص و توانمندى اقتصادى و فنى از شرايط شركت در اين مزايده است كه گفته مى شود در جزئيات مشابه شرايط مزايده شركتهاى PAP خواهد بود.
به گفته رضا پارسا دبير انجمن صنفى كارفرمايان اينترنت، شركتهاى PAP در آغاز كار يك ميليارد و ۵۰۰ميليون تومان ضمانتنامه بانكى به مخابرات تحويل داده اند. پس از برگزارى اين مزايده، تمام تماسهاى تلفنى اينترنتى خارج به داخل كشور تنها از اين سه كانال صورت خواهد گرفت و ساير شركتها به هيچ عنوان اجازه ارجينيشن نخواهند داشت. در حال حاضر به گفته مسؤولان علاوه بر ۲۱شركت داراى مجوز ترمينيشن بسيارى از مراكز ديگر به طور غيرقانونى مكالمات تلفنى اينترنتى داخل به خارج كشور شهروندان راايجاد مى كنند كه شركت مخابرات همچنان پيگير اين تخلفات و بستن مراكز آنهاست.