|
درباره همكارى سينمايى اوليور استون و كاسترو
در جست وجوى فيدل
|
|
|
يكى از برنامه هاى جنبى اما مهم فستيوال هاى اخير فيلم تورونتو و سن سباستين، پخش كار مستند تازه اى بودكه اوليور استون معروف درباره فيدل كاسترو ساخته است. در پنجاه و دومين دوره فستيوال سن سباستين استقبال بالنسبه خوبى از اين فيلم شد و با اين حال سالن محل نمايش آن فقط نيم پر بود. «در جست وجوى فيدل » در قياس با «كومان دانته» (فرمانده) كه فيلم سال۲۰۰۲ استون درباره كاسترو بود، تصوير متوازن ترى را درباره رهبر كوبا به دست مى دهد. با اينكه در سن سباستين تبليغ زيادى درباره اين فيلم شده بود اما بيشتر از ۲۵۰ نفر به تماشاى «در جست وجوى فيدل» نيامده بودند. فيلم جديد استون كه سابقه ساخت كارهاى تحسين شده اى چون «پلاتون»، «سالوادور» و «جى.اف.كى» و كارهاى بحث برانگيزى مثل «دورز» و «قاتلان بالفطره » را دارد در بخش مسابقه سن سباستين شركت نداشت اما به اندازه ۱۹ فيلم اين بخش مورد توجه و اعتنا قرار گرفته بود. خود استون مى گويد: «سعى كرده ام اين فيلم تازه تر و به روزتر از كار مستند قبلى ام درباره كاسترو باشد. ديگر نمى توان ادعا كرد كه اين يك اثر دست چپى و افراط گرايانه است و اميدوارم در اروپا و آمريكا نيز آن را به همين چشم ببينند. من اين كار را نه به خاطر پول و بلكه با اهداف آموزشى و تربيتى و اطلاع رسانى ساخته ام و به همين خاطر در بازاريابى براى آن و ارائه آن به بازارهاى جهانى مشكل داشته ام.» مى توان گفت كه استون زحمات زيادى را براى ساخت اين فيلم كشيده و ارائه و اكران آن، پاداشى بر آن مرارتها است. او براى اينكه تصويرى جامع از امروز كوبا ارائه بدهد، طى فيلمش با تمام جناح هاى موجود در اين كشور مصاحبه كرده است. از ناراضى ها و زندانى ها گرفته تا خود كاسترو و هوادارانش و مردم عادى و سازمانهاى سياسى و طرفدار حقوق بشر. تره زا نيكولائو منتقد فيلم شبكه راديو ـ تلويزيونى پورتو گزا مى گويد: « به لحاظ سياسى اين كار مستند يك فيلم بى طرفانه است كه به سود هيچكس تبليغ نمى كند و خود استون هم درمصاحبه اش با كاسترو بدون جانبدارى عمل كرده است.» در موردفيلم نخست اين انتقاد مطرح شده بود كه خود استون چه در زمان هاى مصاحبه و چه درساير موارد بيش از حد روى پرده ديده مى شود. حال درفيلم دوم نوبت خود كاسترو رسيده است كه به سبب حضور بيش از حد بر روى پرده مورد اشاره و اعتراض قرارگيرد! نيكولائو كه پيشتر نامش آمد، يكى از انتقادكننده ها است. «جوابهاى كاسترو به سؤالات استون بيش از حد طولانى است و در بعضى موارد از خط اصلى نيز خارج مى شود.» برخى تماشاگران نيز از كسالت بار و مرده بودن تصاوير و بهتر بگوييم شاد نبودن محيط وصحنه ها گله كرده اند. از يك سو بسيارى از مدت فيلم در دفتر كار كاسترو مى گذرد و از جانب ديگر سكانس ها نشان دهنده زندگى در كوبا و ويژه ترسيم ساير نقاط كشور چيزى بيش و برتر از كارهاى موجود قبلى در اين زمينه نيست. فيلم مستند اول استون درباره كاسترو متمركز بر سه روزى بود كه رهبر كوبا صرف صحبت با وى كرده بود. اما چون آن فيلم قدرى حمايت گرانه بود و در حول و حوش زمان اكران آن دولت كوبا ناگهان به گروههاى مخالف خود هجوم برد و حداقل ۷۵ ناراضى عمده سياسى را دستگير كرد و سه نفر را به جرم دزديدن يك كشتى به قصد فرار به آمريكا اعدام كرد وجهه كوبا در اروپاى غربى و آمريكا دوباره پايين آمد و اين روى استقبال از فيلم استون نيز تأثير گذاشت. با اين حال «كومان دانته» در فستيوال فيلم برلين ۲۰۰۳ پخش شد و واكنش هايى مثبت و منفى را برانگيخت و درحالى كه استون تازه براى پخش آن در ساير جاها نقشه مى كشيد، قضاياى داخلى كوبا و چيزهايى كه گفتيم پيش آمد و اكران گسترده تر آن امكانپذير نشد. فيلم تازه با مصاحبه اى با كاسترو كه از قبل انجام شده است و شروع مى شود و سپس با زمان وقايع روزجلو مى آيد و آنگاه مصاحبه تازه و آخر كاسترو را مى بينيم و در جوار آن گفت وگويى با ۸ زندانى اى كه متهم به هواپيما دزدى به قصد ورود به خاك آمريكا شده اند. كاسترو در اين مصاحبه ها مى گويد: «من رئيس جمهورى نيستم و فقط يك راهنما براى اكثر مردم كوبا هستم. كسى كه مى خواهد كشورش مستقل و بى نياز باشد و زندگى اش را روى همين قضيه گذاشته است». در ادامه فيلم ، استون با اليزاردو سانچز و اوسوالدو پايا كه رهبران ناراضى ها هستند مصاحبه مى كند و آنها از كمبود آزادى در كشور مى نالند. استون مى گويد: «سخت ترين كار مصاحبه با اين افراد بود زيرا كاسترو موافق با اين قضيه نبود». همان طور كه قابل پيش بينى بوده است كاسترو طى صحبت هايش دراين فيلم به شدت از آمريكا و سياستهاى تجاوزگرانه اش انتقاد مى كند. او در بخشى از صحبت هايش مى گويد: «بوش يك مشت آدم را كه مثلاً متخصص مبارزه با كوبا و نظام سياسى من هستند به كار گرفته است . لابد به همين خاطر است كه ۷۳۴ توطئه ترور من نافرجام مانده است !» كاسترو در ۷۷ سالگى سابقه بيش از ۴۰ سال حكومت بر كوبا را دارد و در قسمتى از فيلم جديد استون در حال شركت در يك تست و چكاپ روتين پزشكى ديده مى شود. آنجا كه يك پزشك به او مى گويد ضربان قلبش مثل يك مرد ۳۰ ساله است. استون كه چندسالى است ۵۰سال را رد كرده و ظاهراً از چندبلواى مرتبط به پيداشدن مواد مخدر درخانه و اتومبيلش جان سالم به در برده است، پس از چندسال دورى از فيلم هاى فيچر اخيراً نسخه داستانى خود را از روى زندگى «الكساندر كبير» با نام «الكساندر» كامل و ارائه كرده كه قرار است از ۴ آذرماه در سطح جهان اكران عمومى شود. برخى مى گويند او ديگر همانى نيست كه هر فيلمش ـ ولو بد ـ سر و صدايى به پا مى كرد و تضمين فروش داشت و به يمن و قوت نامش فيلم هاى بدى مانند «يو.ترن» و «هر يكشنبه خدا» را نيز مورد توجه مردم قرار داده بود. اگر چنين باشد و خود استون نيز به اين نتيجه برسد، مردى كه سابقه تصاحب ۲ جايزه اسكار بهترين كارگردانى (۸۶ براى «جوخه» و ۸۹ براى «متولد چهارم ژوئيه») را دارد، بيش از پيش از ساخت فيلم هاى فيچر فاصله خواهد گرفت و طرح هايى «كاسترو» وار او را بيشتر جذب خود خواهد كرد. براى آدمى كه به صورت داوطلب به جنگ ويتنام رفت و در كارهايى مثل «پلاتون» جنايات وحشتناك جنگى آمريكا در آن سامان را به شفاف ترين شكل به تصوير كشيده است اين مسأله آن قدرها هم رويداد منفى و غيرجذابى نيست.
|