جلال برزگر ـ خبرنگار اعزامى «ايران» به كابل: • تروريسم و طالبان در روز انتخابات شكست خوردند
• آقاى خاتمى از شخصيت هاى مهم جهان است، نه فقط به اين دليل كه رئيس جمهورى ايران است، بلكه به حيث يك شخصيت علمى و صاحب نظر هم در دنيا مطرح است
• بهبود وضع اقتصاد كشور از طريق سرمايه گذارى خصوصى موردنظر ما است
برگزارى نخستين انتخابات رياست جمهورى افغانستان گو اينكه با نقد و گلايه برخى از فعالان سياسى اين سرزمين قرين بود. اما مجموعاً اتفاقى ستودنى و شيرين به شمار مى آيد.
شعله انتقادات و مخالفت ها به خاطر احتمال مخدوش بودن روند اجراى انتخابات اين كشور هنوز فروكش نكرده است ولى تأييد آن از سوى ناظران سازمان ملل، مانع از آن شد كه مشروعيت اين اتفاق در بن بست ترديد و انكار گرفتار شود. اكنون حامد كرزاى، رياست دولت انتقالى افغانستان انتظار مى كشد تا با پايان شمارش آرا، سكه رياست جمهورى اين كشور، رسماً به نام وى ضرب شود. همكاران وهمفكران پيشين كرزاى، اكنون در كسوت رقباى او درآمده اند و انتظار آن است كه با انعطاف ايشان و درايت كرزاى،به دشمنان آينده او تبديل نشوند. به نظر مى رسد حضور مخالفان و رقيبان كرزاى، مناسب ترين گزينه و نشانه براى برداشتن دومين گام دموكراسى در افغانستان است.
حامد كرزاى هم در مقام مجرى انتخابات و هم در مقام نامزد آن، طبيعتاً روزهاى كارى پرمشغله اى را مى گذراند. ليست بلند بالاى متقاضيان مصاحبه رسانه اى با او آنقدر پرتعداد بود كه گمان نمى رفت موعد پاسخ به دعوت روزنامه «ايران»، زودتر از يكى دو ماه آينده باشد. با اين همه نظر مساعد كرزاى به درخواست خبرنگار «ايران» و تقدم بخشيدن به آن در قياس با رسانه هاى مهم جهانى،نشان از عنايت ويژه وى به فضاى رسانه اى كشور همسايه اش دارد. اين عنايت ويژه، قرينه ديگرى نيز يافت و آن اينكه على رغم حساسيت مسؤولين و مديران برنامه كرزاى، وى زمان اوليه اختصاص يافته به مصاحبه را در خلال گفت وگو به بيش از دو برابر رساند. كرزاى در اين گفت وگو نه زبان به گلايه از رقيبان منتقد خود گشود و نه شأن و اعتبار ايشان را مذمت كرد. سخن او تمجيد از انتخابات به مثابه تحقق آرزوى ملى افغان بود. كلام كرزاى پيش از اعلام رسمى نتايج انتخابات، سرشار از صلح بود. بايد در انتظار ماند و ديد كه آيا او پس از كسب رسمى قدرت نيز در مواجهه با رقيبان خود، صلح و تسامح با رقيب را پيشه خود مى سازد يا نه؟
متن گفت وگوى اختصاصى «ايران» با حامد كرزاى از نظر خوانندگان گرامى مى گذرد.
*****
\ بارها گفته ايد در دوره مسؤوليت خود، خيلى سختى و مرارت تحمل كرده ايد، با اين وجود، چرا حامد كرزاى مى خواهد دوباره رئيس دولت افغانستان باشد؟
> در جهت تأمين آرزوهاى ملتم، حركتى را آغاز كرده ام، طلب آرامش، قانونمندى امور، اقتصاد پررونق و درمجموع ، روزگار بهتر از مشخصه هاى اين آرزوهاى جمعى است. در مقطع انتخابات، لازم ديدم عزم و منظورخويش را به تأييد مستقيم و صريح هر خواهرو برادر افغان برسانم و اگر توفيق حاصل شد، به راه خود ادامه بدهم. به نظر من، از طريق انتخابات نه تنها رياست جمهورى آينده تعيين خواهد شد، بلكه آينده افغانستان به عنوان كشورى متكى بر آراى مردم تثبيت مى شود و در چنين وضعيتى، بهتر مى توانيم مردم را به زندگى بهتر برسانيم.
\ سرانجام، انتخابات عمومى و اعتراض هايى كه به روند برگزارى آن از طرف رقباى انتخاباتى شما شد را تجربه كرديد. ارزيابى تان از انتخابات اخير چيست؟
> براى اولين بار، انتخابات با اين وسعت در كشور ما برگزار شد. بعد از حدود سه دهه جنگ و خرابى، مردم براى تعيين رئيس جمهورى به پاى صندوق رأى رفتند؛ فرصتى كه ملت به دست آورد، از جانب تروريست ها و عناصرى كه خواستار آرامش افغانستان نيستند، تهديد مى شد. ما نگران بوديم كه فرصت ياد شده از دست برود. خوشبختانه ملت افغانستان ثابت كرد كه پيروز است و آنها كه عليه ملت كار مى كنند، ناكام و از صحنه رانده شده هستند. روز انتخابات در افغانستان زيبا بود، از آن رو كه روز كاميابى ملت و تجلى بسيار عالى بينش وسيع مردم، درك سياسى آنها و آرزوهايشان براى سعادتمندى بود. از اثبات نقطه نظر ملت بسيار خوشحال شدم. در مورد اعتراضهايى كه شد، از جمله در مورد رنگ انگشتان دست، اينها مواردى است كه درهر انتخاباتى در دنيا ممكن است به وجود بيايد، افغانستان هم نمى تواند استثنا باشد، خصوصاً به خاطر اينكه كشور ما براى نخستين بار بود كه با همكارى جامعه بين المللى ، انتخابات برگزار مى كرد. مسأله رنگ طبعاً به عنوان يك موضوع تكنيكى نگران كننده شد وخوشبختانه، كميسيون انتخابات و سازمان ملل متحد مشكل راحل كرد . با اين وجود، خوشحالى و نگاه من به حقيقت (نفس) انتخابات است و واقعيت بيرون آمدن زن و مرد افغان از خانه و حضور در پاى صندوق رأى اين رويداد مهم نشاندهنده آرزوى ملى يك كشور براى آزادى و مردم سالارى است. من هنوز از بابت حضور مردم و بيان پيام روشن خواست آزادى و مردم سالارى بسيار خوشحالم و ذهنم در قوطى رنگ و جوهر آن محصور نيست.
\ در دو سال گذشته ، جنابعالى سعى كرده ايد چهره اى ملى و فراقومى از خودنشان بدهيد. به نظر برخى، جنابعالى تا اندازه اى هم موفق بوده يد. اگر نتيجه شمارش آرا به نفع شما رقم بخورد، براى تقويت و نهادينه شدن روحيه وحدت ملى و رفع نگرانى هاى تاريخى قوميت ها نسبت به يكديگر چه خواهيد كرد؟
> الحمدالله ، افغانستان با همت مردمانش نگهدارى شده است. وحدت ملى باعث نجات كشور شد و اين وحدت در هر نقطه سرزمين ما نمايان است، از بدخشان تا نيمروز، ازنيمروز تا حيرتان و از حيرتان تا اسپين بلدك، از آنجا تا آقينه و تا تورخم (نقاطى در مرزهاى مختلف افغانستان) مردم در سالهاى مصيبت و مشقت، جنگ و بيچارگى و بى نوايى با تحمل و شكيبايى وطن خود را حفظ كردند، آنها با هم بودند و باهم جهاد ومقاومت كردند. در نجات افغانستان طبعاً مساعدت و همكارى جهان و آمدن جامعه بين الملل به اينجامسأله بسيار مهمى بود، چرا كه آنها كمكهاى مادى مهمى به ما رسانده اند، اما معنويت قضيه در وحدت ملى افغانستان است.
\ نگرانى هاى تاريخى قوميت ها نسبت به يكديگر، اما يك چالش بوده است كه براى رفع آنها بايد چاره انديشى شود. اين طور نيست؟
> خير، خير من مسأله را به اين صورت قبول ندارم. از اين بابت هم نگرانى ندارم. جنگهايى كه در افغانستان روى داد، جنگ قوميت ها نبود، بلكه جنگهاى تحميلى از بيرون كشور بود. اقوام افغانستان با هم جمع شدند و در برابردخالت از بيرون موضع گرفتند. البته ما جنگهاى گروهى داشته ايم و جنگ گروهى را نبايد جنگ قومى تلقى كرد، قوميت ها همه با هم و يك جا باعث نجات افغانستان شده اند و يكى از عقايد بسيار راسخ، راستين و جدى من، آن است كه وحدت ملى باعث حفظ خاك ما شده است و بعد از اين هم، همين وحدت باعث موفقيت خواهد شد.
\ گفته ايد مشاركت همه اقوام و گروهها آرى، ائتلاف نه. د رصورت پيروزى شما در انتخابات، فرمول مشاركت موردنظر جنابعالى چيست؟ آيا رقباى اين دوره هم در مشاركت يادشده جاى دارند؟
> اگر خداوند يارى كرد و من پيروز رقابت و رئيس جمهورى افغانستان شدم ، مشاركت موردنظرم بدين معناست كه حكومت بايد آيينه تمام افغانستان باشد و همه بتوانند خود را در آن ديده و حكومت را از خود بدانند. ائتلاف به معنا ى حكومت گروهها و فكرها و مرامهاى مختلف ردشد. من نمى خواهم حكومت گروهها و فكرهاى مختلف را بسازم، يعنى حكومتى كه افراد در پى دلمشغولى هاى خود هستند را نمى خواهم. خواستار حكومتى هستم كه هر فرزند، كشور خود را در آن ببيند، ولى عملكردها در قالب يك مرام و تفكر قرار داشته باشد؛ تفكر و برنامه اى كه هدف آن تنها سعادت افغانستان باشد. به عبارت ساده، حكومتى كه هر كس ساز خود را در آن بنوازد، تشكيل نخواهم داد، اما همه فرزندان اين ديار مى توانند و بايد در قالبى معطوف به هدف توسعه متوازن كشور در دولت فعال باشند.
\ براى تأمين امنيت چه برنامه هايى داريد؟ با وجود اينكه روز انتخابات به لحاظ امنيت روز كم نظيرى بود، اما كماكان ولاياتى به خاطر تحركات طالبان و القاعده ناامن هستند. حتى در همين كابل، چند شب قبل از انتخابات در محله اى كه ما بوديم، موشك فرود آمد و در ولايات اين نوع تحركات هنوز وجود دارد. چه طرح و برنامه اى افزون بر آنچه كه تا به حال انجام شده است ، براى مقابله با اين وضع داريد؟
> شكست تروريسم و طالبان در روز انتخابات نشان داد و ثابت شد از لحاظ سياسى ما قبلاً هم دراين باره تشويش ونگرانى نداشته ايم و امروز هم نداريم ، اما اعمال تروريستى وخشونت عليه مردم وبعد فرار كردن موضوعى است كه در افغانستان از گذشته تا امروز با آن مواجه بوده ايم و شايد در آينده هم باشيم. اين پديده وسيعى در دنياست و ما جدال خود را با دسته جات دهشت افكن در افغانستان ادامه خواهيم داد. افغانستان بعداز انتخابات ، بنياد و قوت بيشترى براى مبارزه عليه دهشت افكنان خواهد داشت. به واسطه قدرت و توان افزوده شده در مرحله تازه، ان شاءالله ، كار اين دسته جات مشكل تر و زندگى افغانها آسانتر خواهد شد.
\ روند بازسازى چطور؟ در دو سال گذشته با وجود اينكه سرمايه مالى زيادى به افغانستان آمد، گفته مى شود و تاحدى هم قابل رؤيت است كه امر مهم بازسازى آن گونه كه بايد تحقق نيافته است. طرح كلان دولت آينده ، اگر شما در رأس آن باشيد، چه خواهد بود؟
> طرح بازسازى كه در دو سال گذشته داشتيم را ادامه خواهيم داد. آن طرح عبارت است از ادامه احداث شاهراهها و راههاى افغانستان واتصال به كشورهاى همسايه ازاين طريق، بهبود وضع ترانزيت به كشورهاى همسايه و آسياى ميانه، بهبود وضع آبيارى واستفاده درست از منابع آبى و توليد برق به اندازه كافى براى مردم از طريق تأسيس سدها وهمچنين توليد برق از منابع ديگر انرژى كه دراختيار ما قرار دارد. تا وقتى تأسيسات درحال احداث است ، بايد از كشورهاى همسايه برق خريدارى كنيم كه اين كار الآن جريان دارد. علاوه براينها، بهبود وضع اقتصاد از طريق سرمايه گذارى خصوصى مورد نظر ماست. مى خواهيم افغانستان به كشورى مبدل شود كه در آن تجارت بسيار آسان و بدون جنجال و دشوارى ادارى انجام شود، طبعاً تعليم و تربيت فرزندان واهتمام و رسيدگى به همه زمينه ها و مواردى كه هرانسان وجامعه اى به آنها نياز دارد جزو برنامه هاى ما است.
\ جنابعالى علت رقابت بعضى نيروهاى حاضر در جهاد ومقاومت افغانستان با خودتان در انتخابات را در چه مى بينيد؟ گفته اند از روشهاى مختلفى براى ايجاد گسست در صفوف آنها استفاده كرده ايد. چرا در بخشى از اردوگاه جهاديون نگرانى ايجاد شد؟ و شما كدام اقدامات آنها را نپسنديده ايد؟
> گفتيد اردوگاه جهاديون؟ برادر عزيز، جهاد را ملت افغانستان انجام داد . هرخانواده يا فاميل افغانستان شهيد يا شهدايى دارد هرخانواده اى عزيز و جگرگوشه اى از دست داد، به زندگى همه آسيب وارد شد و زندگى هاى زيادى از دست رفت . از هرخانواده وفاميل كسى مهاجرشد. پس در جهاد ومقاومت ملت ما حاضر بوده اند. آنها كه به نام جهاد، سد راه رسيدن مجاهد به آمالش بودند، اگرمن دررأس كار باشم، ديگر نخواهند توانست به كار خود ادامه بدهند، حق بايد به همه مجاهدين كشور برسد، آنها از خانواده افغانستان هستند، افرادى كه اعضاى بدن خود را از دست داده اند و امروز در فقر وتيره روزى زندگى مى كنند وحتى معاش ماهيانه شان به درستى به آنهانرسيده است.
\ متوجه گفته هاى شما هستم، ولى عده اى از خاستگاه جهاد ومقاومت به رقابت با شما پرداختند. هرچند طيف وبخشى از مجاهدين بودند ، اما رقابت كردند آن هم خيلى جدى، من دلايل را پرسيدم، چون تاچندوقت پيش چنين نبود.
> علت رقابت مى تواند سياسى باشد يا هردليل ديگرى را مى توان براى آن درنظر گرفت، ولى استفاده از نام وجايگاه مجاهد براى رقابت سياسى ناروا بوده وظلم در حق جهاد است. مجاهد كسى است كه همين ا لآن در خانه خود در بيچارگى و بى پناهى وگرسنگى به سر مى برد وهمه ما بايد كارى براى او و آينده فرزندانش انجام بدهيم.
\ با استفاده از اين فرصت مايلم درباره مسائل فى مابين ايران وافغانستان هم صحبت كنيد. با وجود وضعيت خاص درافغانستان ، شخص شما از دوستان منطقه اى «سيدمحمدخاتمى» محسوب مى شويد و ارتباط گرمى را با ايران سامان داده ايد. دولت آقاى خاتمى ماههاى پايانى خود را سپرى مى كند. چشم انداز روابط را چگونه ارزيابى مى كنيد؟
> آقاى خاتمى، برادر عزيز و دوست من است. ايشان از شخصيت هاى مهم جهان مى باشد، نه فقط به اين دليل كه رئيس جمهورى ايران است، بلكه به حيث يك شخصيت علمى و صاحب نظر هم در دنيا مطرح است. روشنفكر كه مى گوييم، به نظر من، يكى از بهترين روشنفكران جهان، آقاى خاتمى است.
من احترام بسيار زيادى براى اين انسان خوب قائل هستم. پس روابط من با آقاى خاتمى هم به لحاظ اين است كه نماينده و منتخب ملت ايران از ديدگاه احترام و عزت است و هم اينكه ايشان يك انسان خوب و بزرگ و دوستى مهربان براى من مى باشند. اما روابط افغانستان با ايران روابطى ديرينه و استوار است. روابط مذكور متكى به همزبانى هم دينى و هم فرهنگى و مسائل بسيار ديگر موجود بين دو ملت است. چنين رابطه اى هميشگى و پايدار است.
اگر من يا آقاى خاتمى رئيس جمهورى كشورهايمان باشيم يا نباشيم، رابطه دو ملت آنقدر با دوام است كه صرفاً متكى به پيوندهاى حكومتى نيست.
ماهيت رابطه ملت افغانستان با ايران پيوند حكومتى نيست، بلكه پيوند ما جنبه تاريخى و مردمى دارد و چنين رابطه اى بدون شك، با دوام ومستمر خواهد بود. ازاين رو، هر كس در آينده منتخب ملت ايران باشد، مردم افغانستان به او احترام مى گذارند ومن هم اگر در اين مسند باقى مانده باشم،هر كس كه منتخب ملت ايران باشد را احترام وعزت خواهم كرد.
\ اگر به عنوان رئيس جمهورى افغانستان برگزيده شويد، سياست خارجى شما چگونه طراحى خواهدشد؟ اولويت بندى همكارى تان با كشورهاى جهان چگونه خواهد بود؟
> با همسايگان روابط خوب موجود را ادامه خواهيم داد و خواهان ارتقاى روابط به بهترين سطح خواهيم بود. با كشورهاى بزرگ جهان نيز روابط استوار و محكمى خواهيم داشت و در پى جلب مساعدت بيشتر كشورهاى بزرگ به افغانستان خواهيم بود. همچنين ادامه رابطه بسيار حسنه و نزديك و ارتباط مستحكم با كشورهاى اسلامى را پى خواهيم گرفت.
\ در اين صورت بندى ، ايران از چه رتبه و جايگاهى برخوردار خواهد بود؟
> ايران از دو جايگاه براى ما مطرح مى باشد؛ يكى همسايگى و مسلمانى و ديگر از جايگاه كشورى بزرگ و قدرتمند كه مى تواند به افغانستان كمك كند.
\ آقاى كرزاى، اجازه بدهيد يك نگرانى عام را نزد همه جناح ها در ايران مطرح كنم. با وجود اينكه ايران به افغانستان به عنوان صحنه مشاركت بين المللى و نه عرصه رقابت باآمريكا نگاه مى كند، اگر به فرض روزى وضعيت تخاصم ايران و آمريكا بدتر از آنچه كه هست باشد، چه تضمينى از طرف شما براى عدم بهره بردارى از پتانسيل هاى موجود در افغانستان عليه ايران وجود دارد؟
> ايران و افغانستان دو كشور برادر هستند وما در ۳۰ سال گذشته، بهترين روابط را با هم داشته ايم. ايران بايد از بابت افغانستان مطمئن باشد. اميدمن اين است كه هيچ وقت رابطه آمريكا و ايران خرابتر نشود، بلكه برعكس، ما اميدوار به بهبود رابطه بين ايران وآمريكا هستيم. ايران به عنوان ملت برادر، همسايه و هم دين ما اطمينان مطلق داشته باشد كه ما دوستش هستيم. برادرانه مى گويم كه از بابت ما اطمينان مطلق داشته باشيد. خطرى از جانب افغانستان وجود نخواهد داشت.
\ بعد ازتغيير والى هرات، سفير ايران در موضع گيرى رسمى هر اقدامى از طرف دولت مركزى به قصد تأمين ثبات بيشتر در افغانستان را حق دولت واقدامى جايز دانست. چرا نيروهاى آمريكا (كه هنوز در شرق افغانستان اقدامات انجام نشده زيادى در مبارزه با تروريسم دارند) به سمت «شين دند» و مرزهاى ايران در هرات مى روند؟
> اين نيروها در مرز ايران نخواهند بود، بلكه تنها در شين دند حضور دارند. بعد از حوادثى كه در هرات پيش آمد، دولت به جمع بندى رسيد و به درخواست ما نيروهاى موردنظر به آنجا رفتند، جنگ درگرفته بود، انسان هاى بى گناه درحال ازدست دادن جان خود بودند. ما قدرت انتقال سريع افراد خود را نداشتيم، نيروهاى ايساف هم نمى توانستند به سرعت كارى صورت بدهند. لذا ازنيروهاى ائتلاف درخواست كرديم و دراثر فشار ما، آمريكا مجبور شد براى يارى رساندن به نيروهاى ارتش افغانستان به آنجا برود.
اين نيروها مايل نبودند به آنجا بروند. ما فشار آورديم كه بروند، چون از يك طرف، اسماعيل خان تماس مى گرفت كه فوراً اقدام كنيد، زيرا نيروهاى ديگر پيش مى آيند. ازطرف ديگر ما وسايل انتقال سريع نيرو نداشتيم، لذا فشار آورديم كه آمريكا نيروهايش را براى كمك به آنجا برساند؟ قرارنيست كه اين نيروها در مرزهاى ايران باشند. آنها تنها در شين دند خواهندبود.
\ يك مسأله ديگر، آب رود هيرمند است كه با وجود قرارداد معين بين دو كشور، هنوز آن طور كه انتظارمى رود، حل نشده است. دولت انتخابى افغانستان دراين باره چه خواهدكرد؟
> اگر در هيرمند آب باشد، مى رود به سمت شما، مطمئن باشيد.
\ اگر آب كم باشد، چطور؟
> اگر آب كم هم باشد، باز به سمت ايران مى رود، حالا كه اصلاً آب نيست. شما اوضاع كابل را ببينيد. از كابل گرفته تا نيمروز، خشك است. مطالعه دو ماهه گذشته نشان مى دهد فقط سه ولايت بدخشان، تخار و قندوز و تقريباً بغلان ازنظر آب وضع بهتر دارند.
باقى ولايات ديگر به ترتيب بسيارشديد يا كمتر از آن با خشكسالى مواجه هستند. ولايات هرات، بادغيس، فرا، نيمروز، هلمند، قندهار، زابل، غزنى، كابل، فارياب و بعضى ولايات ديگر به شدت با كم آبى مواجه هستند.
\ به عنوان سؤال آخر، برنامه هاى شما براى جلب مهاجران افغان در ايران چيست؟ چه كمك هايى از دست سازمان ملل متحد ساخته است؟ انتظاراتى كه از ايران داريد، كدام است؟
> روزى كه من به جلالتماب رئيس جمهورى ايران تلفن كردم و براى فرزندان مهاجرين اجازه ادامه تحصيل درمدارس ايران را درخواست كردم، ايشان چند دقيقه بعد تلفن كردند و بسيار با مهربانى و برادرى گفتند كه فرزندان مهاجران افغان، فرزندان ايران هستند و مثل هميشه مى توانند به درس و تحصيل خود ادامه بدهند. از اين بابت، من بسيارخوشحال هستم و مردم ما و مهاجران درايران از رئيس جمهورى و حكومت ايران متشكر هستند.
زمينه سازى براى بازگشت مهاجران درحال انجام است. با اين انتخابات بى سابقه و موفق درافغانستان، اميدواريم زمينه هاى لازم بيشتر فراهم بيايد و ان شاءالله مهاجران به كشور خود مى آيند. آنها از پذيرفته شدنشان براى سال هاى طولانى دركشورهاى همسايه سپاسگزارند. برنامه هايى هم از طريق سازمان ملل متحد، افغانستان، ايران و پاكستان در قالب پيمان هاى مشترك براى بازگشت مهاجرين وجوددارد.
