آيا تاكنون شده كه ناگهان بسيار نگران و يا افسرده و عصبى شويد بى اين كه علت آن را بدانيد و يا يك عصر، همانطور كه نشسته و چاى مى خوريد، فكر كنيد كه خودكشى تنها راه فرار از اين زندگى است؟ آيا تا به حال براى غلبه بر مشكلات زندگى مواد مخدر يا دارو يى مصرف كرده ايد؟
افزايش اختلالات رفتارى در جوامع انسانى مى گويد كه بسيارى از افراد در عمر خود ممكن است به ناراحتى هاى روانى مبتلا شوند و كمتر كسى است كه در برابر مشكلات روانى مصون باشد.
بنابراين، افراد همانطور كه به جسم خود اهميت مى دهند، لازم است كه به سلامت و بهداشت فكر و روان خود نيز توجه كنند. زيرا بى ترديد تن و روان آدمى به هم وابسته و سلامت يكى در گرو سلامت ديگرى است.
در گيرى جهانيان با بحران بيماريهاى روانى بيش از پيش توجه به بهداشت روانى و شناخت اهداف و اصول آن را مى طلبد، زيرا بهداشت روانى در مسير اصلى ترين هدف خود، يعنى پيشگيرى، مى كوشد تا از وقوع ناراحتى هاى روانى جلوگيرى و سلامت و نشاط افراد را تضمين كند.
بهداشت روانى: بهداشت روانى به مجموعه اى از روشها، اقدامات و فعل و انفعالهايى گفته مى شود كه ما را به سوى تأمين سلامت روانى فردى و اجتماعى هدايت كرده و از ابتلا به بيماريهاى روانى مصون مى دارد.
با وجود تعاريف متفاوت در اين زمينه متخصصان امر غالباً در بيان ملاك تعادل و سلامت روانى به نكاتى مانند، توانايى سازش با خود و محيط، انعطاف پذيرى و تشخيص موقعيتهاى مكانى و زمانى تأكيد مى كنند.
بنابراين مى توان گفت بهداشت روانى علمى است كه فرد را به روشهاى عاطفى و روانى مجهز مى كند و منجر به سازگارى فرد با موقعيتهاى گوناگون خواهد شد و او را براى يافتن راهكارهاى مناسب در برابر مشكلات توانا مى كند.
نهضت بهداشت روانى: اوايل سالهاى ۱۹۰۰ اغلب مردم، تا زمانى كه «كليفورد بيرز» آموزش همگانى بهداشت روانى را بنيان نهاد با اختلالات روانى نا آشنا بودند و رفتارى آميخته با ترس در برابر بيماران روانى و مراكز نگهدارى آنان داشتند. بيرز كه خود در جوانى دچار اختلال شيدايى افسردگى (مانيك ـ دپرسيو) شده بود، پس از بهبود، نوشته هاى خود را در كتابى با عنوان «ذهنى كه خود را بازيافت» منتشر كرد.
اين نوشته ها كه حاصل دوران رنج آلود حبس بيرز در يك مركز روانى بود، آنچنان بر اذهان عمومى تأثير گذاشت كه مردم را براى اصلاحاتى نوع دوستانه در برابر بيماريهاى روانى به تفكر و تعمق واداشت. به دنبال همين ذهنيت اجتماعى، به كمك چند تن از روانشناسان برجسته آن زمان مثل «ويليام جيمز» و «آدلف ماير» جنبش بهداشت روانى با ايجاد چند مؤسسه روانى به راه افتاد. اين مؤسسه ها كه بعدها به صورت مراكز بهداشت روانى جامعه درآمدند، امروزه «بيمارستانهاى روان پريشى» ناميده مى شوند.
يكى از اهداف ايجاد مؤسسه هاى روان درمانى، درمان بيماران روانى به جاى نگهدارى از آنهاست. مهمترين اهداف تأسيس اين مؤسسه بدين شرح است.
۱ـ  بيمارى روان پريشى بعد از شروع، بلافاصله شناسايى و درمان شود.
۲ـ بيمار از خانواده و ساير منابع حمايتى خود جدا نشود.
۳ـ از اطلاعات مفيدى استفاده شود كه خانواده بيمار در اختيار درمانگر مى گذارد.
۴ـ با تأسيس بيمارستانهاى مجهز، توجه و علاقه پزشكان براى درمان بيماران روانى بيشتر شود.
در اوايل قرن بيستم براى مطالعه، مراقبت و درمان افرادى كه از نظر روانى وضع اسفبارى داشتند، بخشى به وجود آمد كه «نهضت بهداشت روانى» نام گرفت. اين نهضت موجب شد تا مؤسسه هاى توانبخشى ايجاد و اهميت بيماران روانى آشكار شود.
اهداف و ابعاد فعاليتهاى بهداشت روانى: هدف اصلى بهداشت روانى ايجاد محيط فردى و اجتماعى سالم و نيز تأمين سلامت فكر و روان افراد جامعه است كه با پيشگيرى از وقوع ناراحتى هاى روانى و همچنين درمان اختلالات جزيى رفتار، از بروز بيماريهاى شديدتر روانى جلوگيرى مى كند. بنابراين تأمين بهداشت روانى، از جمله وظايف دولتها و افراد جامعه است.
با توجه به مطالبى كه در اين زمينه گفته شد، ابعاد فعاليتهاى بهداشت روانى در سه بعد پيشگيرى، درمان و بازتوانى، تقسيم مى شود:
۱ـ  پيشگيرى: در اين مجموعه از فعاليتها، تلاشها و تدابير اتخاذ شده براى جلوگيرى از بروز يا افزايش بيماريهاى روانى در جامعه است كه عموماً اين فعاليتها در سه زمينه زير صورت مى گيرد:
الف) پيشگيرى از پيدايش اختلالات روانى
ب)  پيشگيرى از شدت يافتن اختلالات روانى
ج) پيشگيرى از بازگشت اختلالات روانى
۲ـ  درمان: هدف از فعاليتهاى درمانى، كمك به بهبود اختلالات روانى بيمار و كاهش عوارض ناشى از آن است. اين مرحله كه خود نوعى پيشگيرى است، ضمن بازگشت بيمار به خانواده، از مشكلات و نابسامانيهايى كه ممكن است گريبانگير او و اطرافيان شود، جلوگيرى مى كند.
۳ـ  بازتوانى: براى اينكه بيمار بتواند به محل كار و زندگى خانوادگى و اجتماعى خود بازگردد و آنجا مفيد واقع شود، بايد از طريق آموزش و طى مراحل درمانى تواناييهاى از دست رفته اش به وى بازگردانده شود.
هشدار سازمان بهداشت جهانى درباره بيماريهاى روانى
نتايج تحقيقات و پژوهش هاى سازمان بهداشت جهانى مى گويد كه امروزه بيش از ۴۵۰ ميليون نفر از مردم دنيا مشكلات فراوان روحى، روانى دارند. حال آنكه محققان و پژوهشگران پيش بينى كرده اند اين رقم تا بيست سال آينده رشد چشمگيرى خواهد داشت.
براساس يافته هاى علمى جهان به طور متوسط براى هر صد هزار نفر يك روانشناس وجود دارد. در حالى كه اين نسبت در كشورهاى فقير و ثروتمند بسيار با هم متفاوت است.
به طورى كه براى ۶۵۰ ميليون نفر ساكنان قاره سياه ( آفريقا) فقط ۱۲۰۰ روانشناس و روانپزشك وجود دارد و بر خلاف آن در اروپا براى ۸۵۰ ميليون اروپايى بيش از ۸۵ هزار روانشناس و روانپزشك و حدود ۳۰ هزار پرستار متخصص وجود دارد. يعنى به عبارتى براى هر ۱۰۰ هزار اروپايى تقريباً ۹ روانپزشك متخصص وجود دارد.
تحقيقات علمى سازمان بهداشت جهانى همچنين از فقدان برنامه ريزى لازم و مناسب براى پيشگيرى و درمان بيماران روانى در بسيارى از كشورها حكايت دارد.
آمار و ارقام ارائه شده از بيماران روانى جهان و اثرات مخرب ناشى از وجود اين بيماران در سطوح مختلف جامعه به قدرى تكان دهنده و تفكر برانگيز است كه دبير كل سازمان ملل متحد را بر آن داشت تا در آستانه روز جهانى بهداشت، به همه مسؤولان ارشد بهداشت، اجتماعى و مسؤولان تأمين رفاه اجتماعى مردم هشدار دهد كه هرچه سريعتر براى كاهش شمار مبتلايان بيماريهاى روحى، روانى و اثرات تخريبى ناشى از بيمارى روانى يك راهبرد و برنامه جهانى براى حل بحران بهداشت روانى اتخاذ كنند. مدير كل سازمان جهانى بهداشت نيز از مقامات ارشد تمامى ملل دنيا خواست ضمن توجه جدى به معضل حاد و فراگير بيمار روانى، درمان اين بيمارى را نيز جزو سيستم مراقبتهاى بهداشتى، اصل و پايه خود قرار دهند.
وى بر اين باور است كه جهانيان براى رهايى يا كاهش معضلات ناشى از بيمارى روانى بايد با پيروزى از اصول و راهكارهاى علمى و عملى ارائه شده از سوى سازمان بهداشت جهانى حركت كنند تا به اهداف مطلوب برسند.
«گروهارلم براتلند» مدير كل سازمان جهانى بهداشت با اشاره به افزايش شمار خودكشى ها در جهان اعلام كرد كه تحقيقات اخير نمودار نگران كننده اى از رشد ثابت ميزان خودكشى و غفلت از بيماريهاى روانى در ۳۷ كشور آسيايى شرق اقيانوس آرام را نشان داده است، زيرا فقط يك درصد بودجه بهداشتى صرف بيماريهاى روانى مى شود.
بر اين اساس خودكشى با آمار سالانه يك ميليون نفر در جهان، يكى از عوامل مهم مرگ و مير زنان جوان است.
حال در چنين وضعيتى كه شاهد عزم جدى جهانيان براى رهايى از مشكلات مربوط به خيل عظيم بيماران روانى و كاهش عوارض و زيانهاى مادى و معنوى ناشى از اين پديده هستيم با رويكردى به درون جامعه ايرانى در مى يابيم كه متأسفانه كشور ما آمار و ارقامى جامع درباره تعداد مبتلايان به بيماريهاى روحى ـ روانى نداشته و برنامه اى جدى هم براى مقابله با شيوع اين قبيل بيماريها و درمان بيماران مبتلا ندارد.
عوامل مؤثر در ايجاد بيماريهاى روانى
بيماريهاى روانى ممكن است براثر توارث، ضربه مغزى، شوك و يا فشارهاى ناشى از روابط ناسالم اجتماعى به وجود بيايند. به عبارت ديگر بيمارى روانى صرفاً يك پديده فيزيكى يا بيولوژيكى نيست و رويدادى متأثر از محيط اجتماعى افراد است كه برخى از اين مسائل و مشكلات، ناشى از بافت روانى روابط اجتماعى افراد مى باشد. طبيعى است كه مراحل زندگى براى انسان، مسائل روانى متعددى به همراه دارد و به يك طبقه خاص جامعه منحصر نمى شود و همه مردم از هر گروه و دسته اى مسائل خاص خود را دارند. برخى مسائل از كم فكرى، بى احتياط و كج روى هاى خود افراد به وجود آمده و نحوه برخورد افراد نيز با اين امر مختلف است.
بعضى افراد براى مقابله با دشواريها و عوامل نامطلوب مسير زندگيشان، به نيروى عقل و انديشه متوسل مى شوند و با مقاومت و تدبير موفق به حل آن مى شوند و بعضى ديگر به محض قرار گرفتن در موقعيت منفى و ناخوشايند، ميدان زندگى را براى هجوم غم و اندوه خالى مى كنند و زود از پاى در آمده و به دام بيماريهاى روانى مى افتند.
علاوه بر عواملى كه بدانها اشاره شد، روانشناسان در پژوهشهاى خود دريافته اند زمينه هاى ديگر نيز ممكن است در ايجاد بيماريهاى روانى مؤثر باشد، از جمله:
۱ـ فقر و نابسامانى مالى وعدم تأمين اجتماعى طبقات پايين
۲ـ ناكامى در جلب رضايت پدر و مادر در امرى خاص
۳ـ بيماريهاى مزمن و نداشتن هوش و استعداد كافى براى نيل به اهداف اجتماعى و هنرى
۴ـ ميل به ازدواج و نداشتن امكانات لازم
۵ـ عشقهاى يك طرفه و بى سرانجام
۶ـ تشنج و ناامنى در محيط كار و خانواده
۷ـ تعارضات خانوادگى و اجتماعى
۸ـ  شكست و ناكامى در انتخاب شغل
۹ـ داشتن فرزندان منحرف و به اصطلاح ناباب
۱۰ـ اختناق فكرى و عقيدتى
اصول بهداشت روانى
بهداشت روانى مانند هر نوع شناختى تابع اصول است تا به اهداف عاليه خود دست يابد. چنان كه گذشت، نيل به اين اهداف منوط به ايجاد محيط فردى و اجتماعى مناسب است. ذيلاً به اصول كلى بهداشت روانى اشاره مى كنيم:
۱ـ عزت نفس و حرمت ديگران؛ مهمترين اصل بهداشت روانى احترام به شخصيت خود و ديگران است، زيرا اگر شخصيت افراد در معرض خطر باشد، ديگر سلامت روان معنا يى ندارد.
برهمين اساس روانشناسان عقيده دارند كه يك فرد سالم از نظر روانى، در درجه اول به شخصيت خود با ديده احترام مى نگرد، پس از آن سعى مى كند تا به شخصيت وحيثيت ديگران هم احترام بگذارد. در نتيجه همه افراد جامعه وظيفه دارند تا محيط امن براى افراد فراهم كنند و اولين قدم آن نيز برخورد مناسب والدين با فرزندان، معلمان با دانش آموزان، كارفرمايان با زير دستان و ... است، كه زمينه را براى احترام متقابل آماده كند.
۲ـ شناخت محدوديتها: يكى ديگر از اصول مهم بهداشت روانى، شناخت محدوديتها است.
هر يك از ما با مجموعه اى از استعدادها و ضعفها به دنيا مى آييم و در مسيرى قرار مى گيريم كه طبعاً در اجراى برخى كارها امكان موفقيت و ارتقا به سطوح بالا را مى يابيم و در بعضى ديگر محدود بوده و تلاشهاى ما در آن بيهوده است. بنابراين اگر فردى به ابعاد گوناگون شخصيت خود پى برده و تواناييهاى بالقوه خود را كشف كند، يا به عبارتى به خودشناسى برسد، خود را آنگونه كه هست باور مى كند و دست به كارهاى ناممكن نمى زند. به علاوه شناخت محدوديتها باعث مى شود تا انتظارات فرد از ديگران در حد معقول باشد و تجربه هاى ناموفق در زندگى فردى و اجتماعى كاهش يابد.
۳ـ اصل علت و معلول: از نظر علمى هيچ پديده اى ممكن نيست خود به خود و مستقل از علت به وجود بيايد و رابطه علت و معلولى بر آن حكمفرما نباشد، لذا پى بردن به علت يك عمل، يا به عبارتى كشف رابطه علت و معلول در پديده اى، موجب شناخت بيشتر آن مى شود، مثلاً پى بردن به دليل بارش باران باعث مى شود تا پيش بينى زود هنگام بارش نيز ميسر شود.
براى رفتار انسان نيز در هر پديده اى علت يا مجموعه علتهايى وجود دارد كه البته پى بردن به دلايل نهفته بسيارى از رفتارها مشكل است. بر همين اساس روانشناسان، افراد را به دليل اختلالات رفتارى مجازات نمى كنند، بلكه تا آنجا كه ممكن است، در پى يافتن علل بخصوصى هستند تا بتوانند به درمان آنها بپردازد.
۴ـ نيازهاى اصلى: احتياجات به عنوان قوه و عامل اصلى بروز رفتار، از اهميت ويژه اى برخوردار است و ايجاد بهداشت روانى مستلزم دانستن و ارزش دادن به احتياجات اصلى افراد است. نيازهاى انسان به دو دسته بدنى و روانى تقسيم مى شوند، مثلاً غذا و خواب از نيازهاى جسمانى و نياز به پذيرش جامعه و امنيت، جزو نيازهاى روانى انسان است. اين نيازها در واقع نيروى محركه بيشتر فعاليتها و تلاشهاى فرد بوده، رفتار و واكنش او را به نسبت محروميت يا ارضاى هر كدام از آنها به وجود مى آورد. كسى كه با آگاهى از نيازهاى اصلى اش براى رفع آنها تلاش مى كند، واقع بينانه تصميم مى گيرد و روش واقع گرايى را به جاى خيال پردازى، براى رسيدن به اهداف خود انتخاب مى كند، در اين صورت فعاليتهاى او در مسير نيل به اهدافش، وسيله اى براى تضمين سلامت روانى اش نيز مى شود.
شيوه هايى براى بهبود بهداشت روانى فردى
براساس تجارب درمانگران، رعايت نكات زير در حفظ سلامت روانى افراد مؤثر است:
۱ـ پذيرش احساسات خود: با قبول اين نكته كه احساساتمان متعلق به خودمان است، مى توانيم با يافتن راهى براى برون ريزى هيجانات شديد، از فشارهاى روانى رها شويم. براى مثال در مواقع بروز خشم، پياده روى طولانى، كوبيدن برتوپ تنيس و يا در ميان گذاشتن مسأله با يك دوست همدل، ميزان خشم را مى تواند كاهش دهد. هيجانات، طبيعى هستند و اگر راه ابراز مستقيم آنها بسته باشد، بى شك راههاى غير مستقيم و مضر زيادى براى بروز آنها پيدا خواهد شد.
۲ـ شناسايى زمينه هاى آسيب پذيرى خود: شناسايى و برخورد مناسب با موقعيتهايى كه در ما حس نا امنى ايجاد مى كنند. به اين ترتيب با يافتن دلايل حس نا امنى در مواقع مشخص، راه حلهايى مناسب براى از بين بردن آن مى توانيم پيدا كنيم.
۳ـ پرورش استعدادها و علايق خود: براى رهايى از حس ناخوشنودى و كسالت كه از ويژگى هاى بارز افراد بى حوصله و افسرده است، ساعاتى را به يادگيرى نكات تازه و مورد علاقه مى توان اختصاص داد تا با اين كار بعضى استعدادهاى خود را شكوفا كرد. علاوه بر اين، احساس شايسته بودن ناشى از دست يافتن به مهارتها، نقش بسيار مهمى دربالا بردن عزت نفس دارد كه خود در حفظ سلامت روان بسيار مؤثر است.
۴ـ برقرارى روابط صميمانه با ديگران: با توجه به اينكه انسان موجودى اجتماعى است، به برقرارى روابط عاطفى، جلب اطمينان، دريافت محبت و بسيارى از مسكن هاى روحى ديگر نياز دارد، كه تنها از طريق ارتباط اجتماعى حاصل مى شود، لذا براى برآورده كردن اين نيازها بايد ارتباط صميمانه اى با ديگران برقرار كرد و در جريان اين ارتباطات است كه مى توانيم از راه در ميان نهادن نگرانيهايمان با ديگران بويژه با روانشناسان و مشاوران مشكلات خود را بهتر بشناسيم و خود را گرفتار يك دغدغه بى مورد نكنيم. علاوه بر اين با كمك به افراد نيازمند يارى ما براحساس ارزشمندى خود مى توانيم بيفزاييم.
۵ـ كمك خواستن به موقع ازديگران: اگر چه مطلع بودن از اصل بهداشت روانى و استفاده از اين اصول تا حدودى مى تواند در سلامت روانى افراد مؤثر باشد، اما بايد توجه كرد كه محدوديتهاى زيادى در راه خودشناسى و خود يارى وجود دارد كه موجب مى شود فرد مشكلات خود را به تنهايى نتواند حل كند، از اين گذشته، آشنا نبودن به همه آن راه حلهاى احتمالى يك مشكل و تمايل به خود فريبى، سبب مى شود كه شخص به طور واضح مشكلات خود را بررسى نكند و از عهده حل آن برنيايد، بنابر اين كمك گرفتن از روانشناسان، مشاوران، روان پزشكان و درمانگران متبحر به هنگام بروز احساس درماندگى از حل مشكلات، راه حل بسيار مناسبى است كه از نشانه هاى پختگى تمايل فرد به كمك به خويشتن است.
زير نويس:
*۱ـ شعار سازمان جهانى بهداشت در سال ۲۰۰۳
۲‎/ Mental Health

صنعت آب و برق

دومين كتاب جامع صنعت آب، آب و فاضلاب، برق و انرژى هاى نو
مجموعه اى كه اكنون پيش روى شماست و با وجود تنگناهاى حاصل از كم تحركى برخى شركت ها و مؤسسات تهيه شده است، به هنگام ترين و كامل ترين راهنماى مو جود واحد اقتصادى فعال بخش آب و برق است.
تدوين اين كتاب بر اساس اطلاعاتى است كه ازسوى شركت ها و مؤسسات در قالب ۴ هزار پرسشنامه ارسالى و گردآورى پرسشنامه ها، بازبينى، دسته بندى و ارائه شده است.
براى بهره گيرى كارآتر و سهولت شناسايى و دستيابى به شركت ها و مؤسسات، اطلاعات بر اساس ويژگى هاى گوناگون طبقه بندى شده است.
«صنعت آب و برق» با كاغذ اعلا، چاپ و صحافى مناسب در دسترس علاقه مندان به اين صنعت قرار گرفته است. اين مجموعه در نوع خود منحصر به فرد و براى دست اندركاران صنعت آب و برق ضرورى است.

كلايمكس

احمد ساكى لرستانى. تهران: مولف، ۱۳۸۳ ، ۲۴۵۰ تومان. در اين كتاب ضرب المثل ها به صورت مدون گردآورى شده و به صورت موضوعى نيز طبقه بندى و تفكيك شده اند.
موضوع هاى برگزيده، موضوعاتى هستند كه از نظر فرهنگ و بافت جامعه بيشتر مورد توجه مى باشند و با توجه به محور و مضمون اين ضرب المثل ها سعى بر طبقه بندى هر چه مناسب تر آنها شده است؛
گول حرفهاى او را نخورDonشt fall for him
او خيلى از مسأله پرت است He is too far off
كنترل خود را از دست نده
Donشt loos your head

سى و يكمين «نامه» منتشر شد

سى و يكمين شماره نشريه «نامه» منتشرشد. اين شماره از نامه كه تاريخ مرداد ـ شهريور ۸۳ را بر پيشانى خود دارد به موضوعات و مباحث متعددى اختصاص يافته است. عناوين بخش هاى مختلف اين شماره از نامه از اين قرار است: سرآغاز، نامه ماه، بخش ويژه، سياست، زنان، ادب و هنر، دانشجويان، نظر و انديشه، يادمان، اقتصاد، مقاله رسيده.
ازجمله مطالب خواندنى بخش ويژه، ميزگردى است كه باعنوان «نفت، نهضت ملى و نظاميان» برگزارشده و طى آن هرميداس باوند، لطف الله ميثمى، يوسف مولايى و محمود صدرى به عرضه ديدگاههاى خود پيرامون اين پرداخته اند. گويا پرسش پايه و اصلى اين ميزگرد، تبيين مناسبات نفت و نظامى گرى در اقتصاد سياسى ايران است. درمقدمه اين مطلب آمده است: «گويى حلقه هاى زنجيره نفت و نظامى گرى و قدرت و خشونت و امنيت، بسى جان سخت تر از آن است كه حتى وقايعى مانند انقلاب سال ۵۷ قادر به گسست و پارگى آن شود.»
در بخش سياست، دو گفت وگو آمده است: گفت وگو با مصطفى تاج زاده پيرامون «دموكراسى، پروژه اى بى بديل و ناتمام» و نيز گفت وگو با مازيار بهروز درباره «چپ ناكام».
در بخش زنان، مقاله اى باعنوان «مشاركت زنان در انقلاب مشروطه» به قلم فاطمه گوارايى آمده است. بخش ادب و هنر نيز مطالبى از نجف دريابندرى، منوچهر آتشى، محمدعلى سپانلو و جوادمجابى درخود دارد. گفت و گو با سارا شريعتى پيرامون بازانديشى در اصلاح دينى، مطلبى است كه در بخش نظر و انديشه آمده است. دريادمان، خاطره بزرگانى چون صمدبهرنگى، جلال آل احمد و محمودنخشب گرامى داشته شده است. مقاله مرتضى كاظميان درباره مشابهت هاى نظرى گرامشى و نخشب، ازمقالات تأمل برانگيز و قابل استفاده اين بخش است. در بخش اقتصاد نيز دكتر محمدحسين رفيعى، مقاله اى باعنوان سوسيال دموكراسى مصدق نگاشته است. «نامه» به مديرمسؤولى كيوان صميمى بهبهانى و سردبيرى مجيد تولايى منتشرمى شود.