Iran Newspaper

ميترا اسدنيا

اوا نوتهومب (Eva Nothomb) زنى هنرمند در رشته گرافيك و توريست سى و سه ساله ازكشور بلژيك است كه همراه با دوست هموطنش به يزد آمده و در يكى از هتل هاى سنتى اين شهر، اقامت كرده است، هتلى كه در اصل يكى از خانه هاى بسيار قديمى در بافت تاريخى يزد بوده كه بتازگى مرمت و بازسازى شده است.
او ازجمله خيل كثير مسافران كنجكاوى است كه در جست وجوى تازه ها و ناشناخته ها، مرزها را درنورديده و درميانه راه خود به يزد رسيده است و چنانكه از سخنانش پيداست در اين شهر خشت و گل، توشه اى درخور يافته است.
او همانند بسيارى ديگر از گردشگران شرقى و غربى، چنانكه من ديدم از ژاپنى و هندى گرفته تا اتريشى و انگليسى و فرانسوى و چك و... درباره معمارى يزد و بافت تاريخى آن چيزها مى دانست و آن روز هم در بازگشت از چك چك (عبادتگاه زرتشتيان)، سخن هاى بسيارداشت كه بگويد. اما خاطره ديدارش را از اين دومين شهر تاريخى جهان مى توان در چندجمله اينگونه خلاصه كرد: «يزد شهر زيبايى است، دراينجا همه چيز درخشان و آكنده از رنگ و زندگى است.»
معمارى ساده و طبيعى ساختمان ها در اين شهركوچك سبب شده كه من اقامت در اينجا و دراين خانه قديمى را به اقامت در يك هتل لوكس و مدرن ترجيح دهم. زيرا اين خانه هاى گلى طبيعت را در خود دارند و انسان دراين خانه ها از طبيعت جدا نيست. بى شك آنچه را كه دراين سرزمين ديده ام در طرح هاى آينده ام عناصرى تأثيرگذار خواهندبود.
گفته هاى اين زن جوان بلژيكى را تقريباً مى توان از زبان هر گردشگر خارجى ديگرى نيز شنيد، گردشگرانى كه بى اعتنا به گرماى ۴۵ درجه يزد در آغاز شهريورماه، تعطيلات خود را به دريافت ها و تجربه هاى تازه در يزد اختصاص داده بودند. «امانوئل راسات» (Emmanuel Rassat) دانشجوى رشته كارگردانى تلويزيون از اين جمله بود كه همراه با دوست فرانسوى ديگرش ساموئل در سفرى زمينى از پاريس تا يزد راه پيموده بود.
البته امانوئل و دوستش آنروز تازه به يزد رسيده و هنوز فرصتى براى ديدن شهر نيافته بودند اما كتابى بسيارحجيم، كه نام ايران به حروف درشت لاتين بر جلد آن حك شده بود، در دستهايشان جلب نظر مى كرد. درباره كتاب كنجكاو شدم و او براى لحظاتى چند آن را به من سپرد و درتوضيح بيشتر گفت: اين كتاب ازانتشارات كشور استرالياست كه تمام آثار ديدنى و تاريخى ايران را با ارائه تصاوير متعدد به توريستها معرفى مى كند.
كتاب با حروف بسيار ريز و با كاغذى از جنس اعلا و عكس هاى متعدد تماماً به شرح شهرها و آثار ايران اختصاص داشت و اتفاقاً در همان لحظه به كار يكى از كارآموزان تورگردانى آمد كه درصدد تهيه متنى بود درمعرفى يكى از آثار تاريخى يزد، به زبان انگليسى، تا دركلاس آموزشى تورگردانى ارائه كند. زيرا اين كتاب درمعرفى اين آثار، لااقل در مقايسه با كتابهاى مشابه فارسى بسيار كاملتر و جامع تر بود. زيرا مؤسسات توريستى استراليا در اين كتاب، مثلاً در مورد مسجد كبير يزد، چنان وسواس و دقتى به خرج داده بودند كه علاوه بر ذكر شاخصه هاى معمارى و هنرى و تاريخى آن، حتى از نقل حكايات عاميانه در بيان كاركرد اجتماعى ـ فردى برخى رسوم سنتى منسوخ شده در اين آثار (همانند انداختن كليد از فراز گلدسته هاى مسجد) فروگذار نكرده بودند. اين بى ترديد براى برخى مسؤولان، به ويژه مسؤولان واحد معرفى و آموزش در سازمان ميراث فرهنگى و اخيراً گردشگرى ايران بسيار جالب خواهد بود كه همواره به بهانه كمبود اعتبار از تهيه كتاب يا كتابهايى مشابه با همين جامعيت و كارايى به دو زبان فارسى و انگليسى سرباز زده اند.
اما آدريان پينون (Adrien Pinon) فرانسوى ۲۴ساله و فارغ التحصيل رشته علوم سياسى كه براى دومين بار به ايران سفر كرده، برخلاف دو هموطن ديگرش يزد را نسبتاً خوب مى شناخت. او ديدگاهش را درباره بافت تاريخى يزد و معمارى ساده اش در عبارت «شگفت آور» ( wounderful) خلاصه كرد و در پاسخ به اين سؤال كه آيا اقامت در يك مكان لوكس و مدرن را به اين شهر سنتى با ساختار ويژه اش كه كاملاً دور از ذهن غربى مى نمايد، ترجيح نمى دهى به سرعت گفت: «نه! زيرا در اينجا همه چيز براى من لوكس و تازه است و من در اينجا چيزى را تجربه مى كنم كه برايم كاملاً نو و تازه است، چيزى كه آن را پيش از اين در جاى ديگرى هرگز تجربه نكرده ام.»
اما شايد كمتر تصويرى به اندازه برخورد با دو چهره اروپايى در يك حجره قديمى كوچك، درست در انتهاى بازار بافت تاريخى يزد، پرسش برانگيز باشد. رويارويى با اجتماع تصادفى عناصرى ناهمساز در يك مكان ساده درون حجره اى كوچك كه روزگارى محل فروش انواع كالاهاى خالص يزدى اگر نگوييم، تماماً ايرانى بود. اين حجره اكنون جزو معدود حجره هايى است كه در بازار متروك و خاموش و مغفول مانده در بافت تاريخى يزد، بازسازى و مرمت شده و به عنوان يك مؤسسه كوچك خدماتى، امكان اتصال به شبكه جهانى اينترنت را براى گردشگران فراهم مى كند اما ديدار با دو چهره غربى پشت دو دستگاه كامپيوتر در دل بازار تاريخى و در ميان جمعيت گندمگون يزدى هم ظاهراً تصوير معنادارى است.
اندرو مك اونتاش
(Androw Macontache) يكى از اين دو گردشگر غربى است. او مهندس شيمى از منچستر انگلستان است، او نيز يزد را شهرى جالب توجه توصيف مى كند و مى گويد كه درست نقطه مقابل شهر فلورانس است. او مى گويد: «معمارى يزد ويژه و بسيار طبيعت گراست، يزد دومين شهر تاريخى جهان با فلورانس اولين شهر تاريخى جهان قابل مقايسه نيست. يزدشهرى خشك تماما ً از خشت وخاك است در حالى كه فلورانس شهرى بندرى است و كاملاً متكى به آب!»
شانكار ناث (Shankar Nath) ، دانشجوى رشته بررسى تطبيقى اديان از كشور هند نيز كه راه درازى را از اتريش كه محل تحصيل اوست تا كشورش هند در پيش داشته، در مسير خود، ديدارى هم از ايران و شهر يزد دارد.
بافت تاريخى يزد، كوچه هاى تنگ و خانه هاى گلى آن براى او چندان ناآشنا و غريبه نيست و بى مهرى مردمانى كه خانه هايشان را رها كرده اند و رفته اند نيز! او در حالى كه به يك پنجره آهنى رنگ و رورفته در يك خانه قديمى اشاره مى كرد گفت: «در هند نيز ما با وضعيتى مشابه روبرو هستيم، در برخى شهرها و محلات تاريخى هند نيز مردم هنوز به ارزش فرهنگى ـ هنرى آثار تاريخى در قلب زندگى و زادگاه خود پى نبرده اند در آنجا نيز مردم يا خانه هايشان را ترك كرده اند و يا با ابزار، روشها و مصالحى ناساز و ناهمگون؛ متناسب و يكپارچگى اين خانه ها و ساختمانهاى قديمى را از بين برده ويا مخدوش كرده اند.»
اما براى شانكار، دانشجوى جوان هندى تناسب اشكال در كاشيكارى ايران بيش از هر چيز ديگرى جذابيت داشته است. او در حالى كه به كاشيكاريهاى مسجد كبير مى نگريست با حالتى مجذوب و انديشناك گفت: «انسانهامى ميرند وعمرى بس كوتاه دارند آنان به جز معدودى، همه مى روند و ناپديد مى شوند اما ساختمانها غالباً عمرى دراز دارند و سازندگان و هنرشان را با خود به قرنها و قرنهاى دور مى برند. آنها در خود عنصرى از ابديت دارند.»