گروه اجتماعى ـ مهدى يساولى: با آتش گرفتن بخش هاى مهمى از عمارت تاريخى مسعوديه درتهران، زنگ خطرى جدى براى حفاظت بسيارى از بناها وعمارت هاى تاريخى كشور به صدا درآمده است، زيرا كارشناسان ميراث فرهنگى معتقدند بخش عمده اى از اين ابنيه به دليل كاربرد چوب درآنها ونبود سيستم اطفاى حريق پيشرفته ومتناسب با بناهاى تاريخى، هرلحظه در معرض آتش سوزى قراردارند.
درميانه هاى دهه هفتاد شمسى ساختمان مجلس شوراى ملى درميدان بهارستان دچار آتش سوزى شد و به ۷۰ درصد عناصر معمارى آن خسارت هاى زيادى وارد آمد. هرچند اين بناى زيبا مورد مرمت هاى اساسى قرارگرفت، اما با وجود اين هيچ گاه متوليان ميراث فرهنگى كشور را به اين فكر نينداخت كه خطر آتش سوزى دركمين ديگر بناهاى تاريخى كشور به دليل فرسودگى بيش از حد نشسته است، به گونه اى كه مى شنويم درزمان رويداد آتش سوزى درعمارت مسعوديه ـ كه تنها چند صد متر با ساختمان مجلس شوراى ملى فاصله دارد ـ فقط چند كپسول كوچك اطفاى حريق وجود داشته كه آن هم به دليل وقوع آتش درشيروانى بنا به هيچ وجه به كار نيامده است.
ازسوى ديگر، پس از ادغام دوسازمان ميراث فرهنگى و ايرانگردى و جهانگردى وتشكيل سازمان ميراث فرهنگى وگردشگرى، تيم مديريتى جديد يكى از مهمترين برنامه ها واولويت هاى خود را ايجاد و استقرار پيشرفته ترين سيستم ها وتأسيسات امنيتى و حفاظتى اعلام وتصريح كرد كه هيچگونه مشكل مالى واعتبارى دراين زمينه ندارد.
بمبى به نام آتش دركمين بناهاى تاريخى كشور
« رحمت الله رئوف» مدير حفاظت فيزيكى سازمان ميراث فرهنگى وگردشگرى دراين باره به « ايران» گفت: « امكانات اطفاى حريق بايد متناسب با گستره آتش باشد، يعنى وجود سيستم اطفاى حريق پيشرفته در اينگونه بناها ضرورى است. بسيارى از ساختمان ها وعمارت هاى تاريخى در سراسر كشور داراى شيروانى هاى چوبى شبيه مسعوديه اند و از اين رو خطرى هميشگى آنها را تهديد مى كند، زيرا چوب هاى به كار رفته درسازه به دليل گذشت زمان خشك شده وقابليت اشتعال پيدا كرده اند».
وى افزود: « اين مسأله ، استقرار سيستم هاى مدرن اعلام واطفاى آتش درتمام محوطه ها وبناهاى تاريخى را الزامى مى كند واين درحالى است كه نه تنها عمارت مسعوديه فاقد چنين تجهيزات اتوماتيكى بوده، بلكه بسيارى از ابنيه ديگر دروضعيت بدترى به سرمى برند».
به گفته وى، وقوع اينگونه آتش سوزى ها دربناهاى يادشده، هرچند در گستره كوچك ،ماننده بمبى است كه حيات آنها را هدف قرارداده است.
«رئوف» تصريح كرد: « عوامل ديگرى مانند وجود ترافيك درمحدوده هاى دسترسى به بناى تاريخى آتش گرفته وعدم ارائه آموزش هاى لازم به مراقبان و نگهبانان دركنار قابليت سازه اين بناها براى آتش گرفتن، شرايط نامساعدى را براى آنها فراهم كرده وجلوگيرى ازوقوع اين حوادث نيازمند تأمين اعتبارات كافى است، درحالى كه سازمان ميراث فرهنگى وگردشگرى امكان سرمايه گذارى دراين زمينه را ندارد».
هيچ سيستم پيشرفته اى براى مهار آتش نداريم!
همچنين رئيس پژوهشكده ابنيه وبافت هاى تاريخى به «ايران» گفت: «سيستم هاى كنونى حفاظت به هيچ وجه پاسخگوى حوادث احتمالى نيست.
وجود چند كپسول آتش نشانى كوچك براى بناهايى كه بيشتر عناصر آنها را چوب هاى خشك قديمى تشكيل داده، كافى نيست، به ويژه اگر آتش در شيروانى وقسمت هاى بالايى بنا رخ دهد كه دراين صورت با امكانات كنونى، اساساً دسترسى به نقطه آتش گرفته ممكن نمى شود».
به گفته «محبعلى» ،بخش هايى از بزرگترين عمارت سلطنتى پايتخت، يعنى كاخ گلستان نيز تا يكى دو سال پيش درمعرض چنين تهديداتى بود، اما به سختى و با صرف اعتبار از عناصر آهنى به جاى چوب استفاده شد تا احتمال وقوع آتش سوزى كاهش يابد.
وى خاطرنشان ساخت: «در آتش سوزى مسعوديه، اگر سيستم پيشرفته اى متناسب با شرايط بناهاى تاريخى وجود داشت، خسارت بسيار كمترى به بار مى آمد، زيرا شواهد نشان مى دهد كه بخش عمده اى از خسارات وارده به دليل استفاده از آب در خاموش كردن آتش بوده است» .
عدم اشراف متوليان، آتشى به جان ميراث فرهنگى
يك كارشناس ارشد مرمت بناهاى تاريخى در گفت وگو با «ايران» بى توجهى متوليان ميراث فرهنگى كشور را مهمترين عامل افتادن آتش به جان ابنيه تاريخى كشور عنوان كرد.
«سعيد فلاح فر» افزود: «وقتى در چند صد مترى ساختمان مجلس شوراى ملى قديم كه هنوز زخم آتش سوزى اخير آن التيام پيدا نكرده، ساختمانى با ساختارها، مصالح و عناصر مشابه و البته نقاط ضعف و لوازم ايمنى همگون دچار همان سانحه مى شود، بايد با اندكى واقع بينى، در تخصص، دقت و احساس مسؤوليت متوليان شك كرد» .
وى تصريح كرد: «تكرار حوادث اينچنينى معنايى جز عدم كفايت توضيحات و توجيهات پس از وقوع حادثه ندارد و اين كه بهتر است به جاى پرداختن به دلايل علت و معلولى به پرسش هاى اساسى تر پاسخ داده شود» .
به گفته وى، از يك سو بايد توجه داشت كه آتش را در بناهاى تاريخى، كه ساختار و عناصر ويژه اى داشته و از تزيينات خاصى بهره مى برند، نمى توان به شيوه هاى رايج مهار كرد و از سوى ديگر، با توجه به فرسودگى حتمى بناهاى ياد شده، بايد تعامل مناسبى ميان كارشناسان ميراث فرهنگى و آتش نشانى برقرار شود تا راهها و شيوه هاى پيشرفته اى براى برخورد با اينگونه حوادث طراحى و به كار گرفته شود.
وى يادآور شد: «باوضعيت كنونى، احتمال وقوع اينگونه حوادث بسيار بالا است و هيچ نتيجه اى جز آزرده خاطر ساختن دوستداران ميراث فرهنگى كشور ندارد، زيرا با گذشت چند روزاز حادثه، بلافاصله متوليان با طرح عواملى چون اتصال سيم هاى برق يا قصور كارگران، قضيه را به فراموشى خواهند سپرد» .
تناقض گويى ها آشكار مى شود!
ضعف سيستم هاى حفاظتى و امنيتى در ابنيه تاريخى تحت نظارت سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى و عدم ارائه آموزش هاى نوين به حافظان اين ابنيه به اندازه اى آشكار شده كه باوقوع يك حادثه هر چند كوچك، مسؤولان اين سازمان براى رهايى از انتقادات و اعتراضات بعدى، با واكنش هاى سريع، تناقض گويى مى كنند. آتش سوزى در عمارت مسعوديه، شايد به نسبت حوادثى مانند زلزله ، ابعاد كوچكترى داشته، اما عدم اشراف كارشناسان و مديران سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى به مسؤوليت ها و وظايف خود موجبات فرافكنى را فراهم آورده است.
مدير حفاظت فيزيكى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى و نماينده آن نهاد در عمارت تاريخى مسعوديه از آنجا كه مسؤوليت امنيت بنا را برعهده دارند علت وقوع آتش سوزى را «حادثه غير عمدى» مى دانند. «رحمت الله رئوف» و «غلامرضا حاج محمدى» معتقدند عبور كابل از زير شيروانى تالار آيينه مسعوديه عامل اصلى حادثه بوده است. بدين گونه كه يا در اثر داغ شدن، كابل اتصالى پيدا كرده و در پى عبور پرندگان زير شيروانى سيم ها به هم برخورده و جرقه زده اند و مصرانه بر آنند كه علت وقوع آتش سوزى خارج از اين عوامل نمى تواند باشد؟
در برابر، مسؤول مرمت عمارت مسعوديه به «ايران» گفت: «باتوجه به موقعيت نقطه آتش گرفته و شرايط ويژه دسترسى آتش به شيروانى، اين حادثه مى توانسته با يك برنامه تنظيم شده روى داده باشد.
شيروانى تالار آيينه، دريچه داشته و از ۶ ماه پيش كه بسته شده هيچ پرنده اى وارد محوطه نشده است. همچنين تأسيسات برق زير شيروانى از ۶ سال پيش قطع شده و علاوه بر آن از يك ساعت پيش از آتش سوزى، برق كل مجموعه قطع بوده است» .
به اعتقاد وى، هيچ دليل و زمينه اى بر «اتفاقى» شمردن حادثه وجود نداشته و به نظر مى رسد اين حادثه عمدى بوده است.
