فاطمه اميرى

اگر جايى به اين جمله Light amplification trought stimulated emissiam of ratiatiam برخورد كرديد
منظور تقويت نور با انتشار تحريك تابش است. اما از اين جمله به ظاهر پيچيده دچار ترس نشويد، مفهوم آن در يك كلمه ساده تر
خلاصه شده است: (Laser) ليزر.

داخل اتاق، پشت «پاراوان» ايستاده ام. دكتر عزيزپور مى گويد، چون عينك مخصوص ندارم، بايد چشمهايم را ببندم و به آن طرف «پاراوان» كه او دارد با ليزر موهاى ناخواسته زنى رامى سوزاند، نگاه نكنم. چشمهايم بسته است، اما باز هم تابش نور آبى متمايل به بنفشى راحس مى كنم. چند ثانيه بيشتر طول نمى كشد. دكتر عزيزپور دستگاه را خاموش مى كند. مى توانم چشمهايم را باز كنم. زنى كه براى ليزر مراجعه كرده مى گويد: «درد زيادى را احساس نكرده و مهمتر از همه اينكه خيالش راحت است با ليزر ديگر موهاى ناخواسته صورتش درنمى آيند.»
دكتر عزيزپور، متخصص پوست و مو مى گويد: «از بين بردن موهاى زايد يا ناخواسته يكى ازعلل شايع مراجعه به متخصصان پوست براى استفاده از ليزر است. اين موها ممكن است در صورت، گردن، سينه، شكم، پشت، ران، ساق، بازو، ساعد و يا هر قسمت ديگرى از بدن وجود داشته باشند. با ليزر مى توان، با حداقل درد و عوارض جانبى ، موهاى زايد هر نقطه از بدن را از بين برد.»
چندى است كه استفاده از ليزر براى درمان برخى بيماريها و زيباسازى پوست، مورد توجه مردم قرار گرفته است. ديگر از آن بى اعتمادى مطلق نسبت به اين دستاورد علمى غرب كه چند سال پيش از اين وجود داشت، خبرى نيست. حالا مردم راحت تر تن خود را در مقابل اشعه نور با طيف هاى مختلف از طريق دستگاههاى ليزر قرار مى دهند. ليزر جزو معدود اختراعات بشر بود كه همزمان با اختراع آن اكثر قريب به اتفاق دانشمندان پى بردند اين اختراع مى تواند تحولى عظيم در صنايع مختلف ودرمان بيماريها ايجاد كند.
تصور اين كه براى گرفتن اطلاعاتى درباره ليزردرمانى بايد سر از سازمان انرژى اتمى درآورم، كمى برايم غريب بود. بويژه كه اين روزها چه در داخل كشور و چه خارج آن، مقوله انرژى ناخودآگاه آدم را ياد «غنى سازى اورانيوم» و بحثها و جدل هايى كه بر سر آن به راه افتاده مى اندازد و همين سبب مى شود ساير قابليتهاى اين مركز به موضوع دور از ذهنى تبديل شود، اما مركز تحقيقات ليزر هم در سازمان انرژى اتمى قرار دارد با چند ساختمان مجزا ومرتبط با هم.
مهندس فريدون سلطان مرادى عضو هيأت علمى سازمان انرژى اتمى، مدتى هم سرپرست بخش ليزر در اين سازمان بوده است. به عقيده مهندس سلطان مرادى وروددستگاههاى ليزر و دانش استفاده از آن در بخش پزشكى به ايران به حدود سالهاى ۶۴ ۶۳، بازمى گردد: «در اين سالها تعداد محدودى دستگاه ليزر به وسيله برخى بيمارستانها مانند بيمارستان فارابى براى استفاده چشم پزشكى خريدارى شد، اما تا سال۷۰ از ليزر به صورت گسترده در بيمارستانها استفاده نمى شد. ما در مركز تحقيقات ليزر از سال،۷۲ كنفرانس ليزر و كاربردهاى آن را تشكيل و هدفمان اين بودكه پزشكان شركت كننده با استفاده هاى ليزر در پزشكى و درمان بيماريها آشنا شوند. دو دوره ليزر پزشكى هم به موازات همين اقدام، ايجاد كرديم تا پزشكان براى كار با ليزر آموزش ببينند. ازابتدا ساخت ليزر در برنامه كارى ما بود. الآن هم در مركز موفق به ساخت ليزر پزشكى گاز كربنيك شده ايم كه از آن براى خالبردارى، رفع چين وچروك، بيماريهاى زنان (در حد توموربردارى)، جراحى هاى گوش، حلق و بينى استفاده مى شود. با استفاده از همين نوع ليزر مى توان به بازكردن عروق در بيماريهاى قلبى، برداشتن موهاى زايد اقدام كرد. ما روى فناورى ساخت ليزر كار ومطالعه مى كنيم، ليزر را مى سازيم و با كمك برخى پزشكان ، دستگاهها را به صورت استاندارد پزشكى درمى آوريم.» يك نفر مى گويد: «براى يك ضايعه پوستى كه قسمتى از ناحيه پيشانى ام را پوشانده و حتى براى ديدم نيز مشكل ايجاد كرده بود، مدتها زير نظر پزشك متخصص پوست بودم. چندسال قبل پزشكم پيشنهاد داد براى از بين بردن اين ضايعه پوستى از ليزر استفاده كنم. اين كار را انجام دادم و حالا از نتيجه كار خيلى راضى ام.»
شنيدن چنين مواردى كه استفاده از ليزر با موفقيت همراه بوده گرچه موضوعى عادى شده است اما گاهى اين سؤال هم مطرح مى شود كه حدود درمان بيماريها با ليزر كجاست؟!
در يكى از كلينيك ، دكترمحمدگلشنى ، متخصص پوست و مو و مديرعامل كلينيك يك به يك دستگاههاى مختلف ليزر را نشانم مى دهد و مى گويد: ليزر در واقع نوعى نور است . نور هم طيف هاى مختلفى دارد از رشته هاى بسيار باريك اين طيف ها براى درمان انواع بيماريها استفاده مى شود. هربافتى از بدن نيز طول موج خاصى را مى تواند جذب كند. به همين دليل براى هدفهاى درمانى مختلف، ليزر خاص همان بافت لازم است. «علاوه بر برداشتن موهاى زايد، كه بيشترين دليل مراجعه متقاضيان استفاده از ليزر است ، از بين بردن چين و چروك ها و اسكارهاى پوست ، درمان ضايعات و خالهاى عروقى (همانژيوم ها) ، درمان خالها وضايعات رنگى پوست، جاى سوختگيها وزخم هاى مقاوم، اصلاح عدسى چشم، درمان واريسهاى وريدى و حتى در حوزه عصبى، درمان سردردها و ميگرن به وسيله ليزر امكان پذير است.
آيا در درمان با ليزر احتمال خطا و يا بروز عوارض جانبى هم وجود دارد؟ مهندس فريدون سلطان مرادى عضو هيأت علمى سازمان انرژى اتمى پاسخ مى دهد: اصلاً خاصيت ليزر درمان بدون ايجاد عوارض جانبى است . البته دربرخى موارد گفته شده ليزر باعث ايجاد ترشحات وچسبندگى مى شود. مثلاً در بيماريهاى زنان ممكن است اين مشكلات را به وجود بياورد، ولى مسلماً عوارض جانبى ليزر از عوارض درمان به وسيله داروها و برخى ديگر روشها كمتر است يا هيچ عارضه خاصى وجود ندارد.در واقع در بعضى موارد درمان با ليزر اصلاً قابل مقايسه با ساير روشها نيست مثل درمان تومورهاى سرطانى . گاهى برخى عوارض هم درحين كار با ليزر به وجود مى آيند. مثل قرمز شدن يا تاول زدن پوست طى يك يا دو روز بعداز ليزر درمانى . دسته اى ديگر هم باگذشت چند هفته يا چندماه خود را نشان مى دهند مثل تغيير رنگ يا تغيير قوام پوست، اما درصد بروز اين عوارض همانطور كه گفتم خيلى كم ومحدود است نبايد از اسم ليزر وحشت كنيم. مخصوصاً اينكه ليزر درمان را در پزشكى با ضريب خطر بسيار كمى توأم كرده است. به عنوان مثال بيماران هموفيلى در حين جراحى با چاقو خونريزى مى كنند يا كسانى كه قرص هاى رقيق كننده خون استفاده مى كنند، براى انجام دادن عملهاى جراحى مشكل دارند، اما ليزر به مانند يك چاقوى جراحى وقتى رگى را مى برد، خودش هم مسدود مى كند و جلوى خونريزى را مى گيرد و دقت بالايى دارد. وقتى از ليزر استفاده مى كنيد، مى توانيد مطمئن باشيد به بافت سالم كنارى آسيب نمى رسانيد. ضمن اينكه مراقبت هاى بعد از عمل مانند ساير عمل جراحى ها نياز نداريد.»
تقريباً از هر ده مراجعه كننده به مطب متخصصان پوست و زيبايى، براى رفع مشكل موهاى زايد، شش نفر براى درمان با ليزر مجاب مى شوند، ولى حدود سه نفر اقدام به اين كار مى كنند؛ اين مراجعان بيشتر از ميان زنان هستند. دكتر معصومه خيرانديش، متخصص پوست و زيبايى، بالا بودن هزينه ليزر درمانى را عامل مهمى در استفاده نكردن از شيوه درمان با ليزر به وسيله برخى مراجعان مى داند: «متأسفانه با وجود كاربردهاى پزشكى ودرمانى زياد ليزر، هيچ بيمه اى به طور مشخص براى استفاده از ليزر وجود ندارد. در حالى كه بسيارى از بيماريها و ناراحتى هاى پوستى كه با ليزر امكان برطرف شدن آنها وجود دارد، تا مدتها فرد مبتلا را دچار ناراحتى هاى روحى و عصبى كرده و مى كند. نظير پرمويى يا وجود برخى ضايعات پوستى كه معمولاً هم در نقاطى از بدن وجود دارند كه امكان پنهان كردن آنها نيست. بيمار مردى به دليل پرمويى بيش از حد به من مراجعه كرده بود كه به دليل همين مسأله تاحد افسردگى هم پيش رفته بود، حالا درمان اين ناراحتى ها به راحتى با ليزر امكانپذير است. نبايد صرفاً ليزر را از جنبه ظاهرى و فقط براى زيباسازى پوست همچون يك عمل غيرضرورى و صرفاً زيبايى نگاه كنيم از طرفى هم دستگاههاى ليزر بسيار گران هستند و براى پزشكان متخصص پوست يا ساير رشته ها مقرون به صرفه نيست كه به تنهايى اقدام به خريدارى و كار با يك يا چنددستگاه كنند. در نتيجه براى جبران هزينه هاى ناشى از خريد دستگاه، ناچارند روى ويزيت هايى كه مى گيرند، تكيه كنند.»
به تازگى يكى از كارشناسان دفتر پيشگيرى از اعتياد سازمان بهزيستى روش ليزردرمانى اعتياد را شيوه اى غيرعلمى و براى فريب مردم اعلام كرده و گفته است: «استفاده از ليزر براى درمان اعتياد غيرعلمى بوده و در هيچ يك از كتابهاى درمان اعتياد صحبتى از آن به ميان نيامده است.»
با رايج شدن استفاده از ليزر در درمان بيماريها ميان مردم، برخى آگهى هاى تبليغاتى بدون هيچ پايگاه علمى فقط به دليل سودجويى صاحبان آنها درمان برخى بيماريها و عملهاى زيباسازى پوست را وعده مى دهند كه هنوز علم در درمان اين موارد به نتيجه قطعى و صحيحى نرسيده است. دكتر محمد گلشنى، متخصص پوست و مو، مى گويد: «اصولاً مردم ما عاشق زيبايى هستند. شايد هيچ مردمى مثل ما تا اين حد به ظاهر افراد توجه نكنند. ما به هم نگاه مى كنيم، از كنار هم كه رد مى شويم، توجه مى كنيم. شما در هيچ كشورى نمى بينيد كه مردم اين قدر به يكديگر نگاه كنند. همين مسأله توجه به وضعيت ظاهرى و آراستگى را براى ما مهم كرده است، اما متأسفانه عده اى از ما براى كم هزينه شدن اين كار سراغ روشهاى غيرمجاز كه گاه خطرآفرين هم هستند مى رويم. مثل استفاده از لوازم آرايش تقلبى. در مورد ليزر هم اينطور است. اول اينكه بايد بپذيريم ليزر هنوز براى انجام جراحى بينى و گونه و... مورد استفاده قرار نمى گيرد و آگهى هاى تبليغاتى در اين موارد علمى نيستند برخى از ضايعات پوستى هم به دليل حساس بودن حتى با ليزر قابل درمان نيستند. بعد هم اينكه هيچ وقت براى كمتر شدن هزينه ليزر سراغ افراد غيرمتخصص در مراكز پوست و زيبايى، كه گاهى هم توسط آرايشگران انجام مى شود، نرويم. ليزر حتماً بايد به وسيله افراد متخصص و زير نظر و مشاوره پزشك انجام شود. چون ليزرى كه به وسيله فرد غيرمتخصص مورد استفاده قرار گيرد، حتى ممكن است عوارض جبران ناپذيرى به وجود بياورد، هر چند دستگاهها الآن بيشتر مجهز به كامپيوترند و امكان اشتباه كم است، اما باز هم در استفاده از آنها تخصص خيلى مهم است. تصور كنيد يك سوراخ در صورت به وجود بيايد چون در صاف كردن پوست شما سطحى از پوست را برمى داريد يا مى سوزانيد. اگر اين كار درست و دقيق نباشد، به پوست آسيب مى رسد. بنابراين حتماً لازم است مردم به پزشك متخصص و مراكز معتبر مراجعه كنند.
در تابلو آفرينش اثر ويليام بليك دست آفرينش با طيفى از نور آشكار شده است. آيا آن نور نوعى ليزر است.؟!