مترجم: رضا اسدى
نتايج نظرسنجى اخير سازمان شفافيت بين الملل به مناسبت روز جهانى «ضدفساد» سازمان ملل نشان مى دهد مردم جهان «احزاب سياسى» را آلوده ترين نهادها مى دانند.
سازمان شفافيت بين الملل كه يك سازمان جهانى غيردولتى پيشرو در زمينه مبارزه با فساد در دنياست، اعلام كرد در ۳۶كشور از ۶۲كشور نظرسنجى شده، مردم احزاب سياسى را به عنوان فاسدترين نهاد مدنى انتخاب كردند. در سنجه اى كه از يك (عارى از فساد) تا ۵ (آلوده ترين) رتبه بندى شده، احزاب بدترين نمره را گرفتند. مردم فاسدترين احزاب را در اكوادور، آرژانتين، هند و پرو گزارش كرده اند. در عين حال، آنها فساد سياسى را يك معضل بسيار حاد توصيف كردند و گفتند كه زندگى سياسى بيشتر از زندگى تجارى يا خصوصى به فساد ملوث شده است. پس از احزاب سياسى، پارلمان، پليس و قوه قضاييه آلوده ترين نهادها شناخته شده اند.
در نظرسنجى فساد،۲۰۰۴ بيش از ۵۰ هزارنفر در ۶۴ كشور شركت كردند. آكره مونا، عضو هيأت مديره شفافيت بين الملل و رئيس اين سازمان در كامرون گفت: وقت آن رسيده كه از همكارى بين المللى براى اعمال سياست عدم تحمل فساد سياسى و پايان دادن به رفتار سياستمدارانى بهره بجوييم كه خود را بالاتر از قانون مى دانند و شهروندان عادى را چپاول مى كنند و پشت مصونيت پارلمانى پنهان مى شوند. احزاب سياسى و سياستمدارانى كه مردم نامزد انتخابات مى كنند، از اختيارت زيادى برخوردارند و اميد رأى دهندگان را به دوش مى كشند. رهبران سياسى نبايد وقتى به قدرت مى رسند، با خدمت به منافع فاسد و خودپرستانه به اعتماد مردم خيانت كنند.
سازمان شفافيت بين الملل به دولتها و پارلمانها فشار مى آورد تا كنوانسيون سازمان ملل عليه فساد را تصويب كنند. تاكنون ۱۲كشور اين سند را امضا كرده اند ولى آن به ۳۰امضا نياز دارد تا از ضمانت اجرايى برخوردار شود. اين كنوانسيون مصادره اموال غارت شده توسط سياستمداران و بازگرداندان آن به صاحبان واقعى را آسانتر مى سازد. آن همچنين استرداد رهبران فاسد را كه به خارج از كشور پناه برده اند، تسهيل مى كند.
در پنج كشور حاضر در اين نظرخواهى (كامرون، كنيا، ليتوانى،مولداوى و نيجريه) دست كم يك سوم مردم گفتندكه خود يا اعضاى خانواده شان در ۱۲ماه گذشته رشوه پرداخته اند. سنجه فساد جهانى ۲۰۰۴ همچنين نشان مى دهد كه تهيدستان بيشترين ضربه را از فساد متحمل مى شوند. نيمى از پاسخ دهندگان كم درآمد معتقدند فساد خرد، معضل بسيار بزرگى است ولى فقط ۳۸/۷ درصد پاسخ دهندگان متمول چنين احساسى دارند. فقرا همچنين گفتند كه فساد بيشترين تأثير را بر زندگى شخصى و خانوادگى شان دارد.
نظرسنجى امسال فاش مى سازد كه مردم سراسر جهان كماكان بدبين هستند: يك پنجم پرسش شوندگان بر اين باورند كه فساد در سه سال آينده بسيار افزايش خواهد يافت. آكره مونا گفت: ما هنوز خوش بين هستيم. مردم آشكارا از اين معضل مطلع هستند و دغدغه تغيير آن را دارند. روز ضدفساد فرصت وچالشى براى سردمداران قدرت است تا چنبره فساد را بشكنند و از مردم براى اتخاذ اقداماتى كه بتوانند مردم سالارانه زندگى سياسى را پاكسازى كنند، يارى بجويند.
انتخاب احزاب سياسى از سوى مردم به عنوان آلوده ترين نهادها همچنين مؤيد يافته هاى نظرسنجى سال گذشته است. كوبوس دسوارد، مدير برنامه هاى جهانى دبيرخانه بين المللى شفافيت بين الملل گفت: احزاب سياسى، محل تمرين بيشتر رهبران و نمايندگان پارلمانهاى جهان است. قوانين ملى بايد احزاب و نامزدان سياسى را از پذيرش هدايايى كه براى كسب لطف شخصى يا سياسى عطا مى شود، منع و آنها را ملزم به افشاى منابع مالى شان كند. احزاب سياسى خود بايد اقداماتى داخلى اتخاذ كنند تا فساد ريشه كن شود و شفافيت از طريق فرآيندهاى عادلانه انتخاب نامزد، برگزارى مبارزات انتخاباتى پاك، طرد منابع مالى مفسده انگيز و افشاى منابع هدايا افزايش يابد.
اما در همه كشورها احزاب سياسى فاسدترين نهادها معرفى نشدند. پرسش شوندگان در آرژانتين، كره جنوبى، اندونزى و اوكراين، قوه مقننه را، به اندازه احزاب سياسى، اگر نگوييم بيشتر، فاسد مى دانند.
در كامرون، گرجستان، غنا، گواتمالا، كنيا، مالزى،مكزيك، مولداوى، نيجريه، پاكستان، فيليپين، روسيه، آفريقاى جنوبى و اوكراين، پليس به عنوان فاسدترين نهاد قلمداد مى شود. در افغانستان، كرواسى، مقدونيه وونزوئلا، قوه قضاييه به عنوان آلوده ترين نهاد شناخته شد.
در هنگ كنگ، هلند، نروژ و سنگاپور، اين لقب نصيب بخش خصوصى و كاسب كاران شد و در پرتغال و تركيه، مقامات اداره ماليات آلوده ترين افراد جامعه محسوب مى شوند.
۵۷درصد پاسخ دهندگان در سراسر جهان فساد كلان يا سياسى (فساد در عالى ترين سطح جامعه توسط نخبگان و شركتهاى بزرگ) را معضلى بسيار بزرگ مى دانند. حدود ۴۵درصد فساد ادارى (فساد در زندگى روزمره مردم مانند پرداخت رشوه براى گرفتن گواهينامه يا به خاطر تخلفات رانندگى) را معضلى بسيار بغرنج مى دانند. با اين وجود، فساد كلان و خرد، هر دو، يك مانع قابل ملاحظه هستند و از هر ۱۰نفر، ۸پرسش شونده آن را معضلى بسيار يا نسبتاً بزرگ در كشورش مى داند.
كوبوس دسوارد اظهار مى كند: فساد سياسى، جرمى خزنده است كه هر دو عنصر عرضه وتقاضا را دارد. جامعه بين المللى تجارت و نيز مقامات برگزيده بايد مسؤوليت رفع دغدغه بزرگ مردم جهان از دامنه و خسارات فساد كلان را بر عهده بگيرند.
فساد خرد يا ادارى در بسيارى از كشورهاى صنعتى مسأله مهمى نيست، اما در اروپاى غربى، بيش از ۵۰درصد مردم فرانسه، يونان، ايرلند و ايتاليا معتقدند فساد تأثير عظيمى بر زندگى سياسى كشورشان دارد. در هلند اين رقم تنها ۱۰درصد بود.
در اروپاى مركزى و شرقى، نيم يا بيش از نيمى از پرسش شوندگان در بوسنى، بلغارستان، جمهورى چك، لتونى، ليتوانى، مولداوى، لهستان، رومانى و اوكراين معتقدند فساد تأثير بزرگى بر زندگى سياسى دارد. در ميان كشورهاى آفريقايى، ۶۰درصد مردم نيجريه چنين نظرى داشتند.در جاهاى ديگر جهان، تقريباً دوسوم اسرائيلى ها، كره اى ها و تايوانى ها نيز نسبت به تأثير فساد بر زندگى سياسى ابراز نگرانى كردند.
در سراسر جهان، ۱۰درصد پرسش شوندگان گفتند آنها يا اعضاى خانواده شان در ۱۲ماه گذشته رشوه پرداخته اند. در كامرون، اكثريت پاسخ دهندگان به پرداخت رشوه در يك سال اخير اذعان كردند. در اتحاديه اروپا نيز ۱۱درصد يونانى ها چنين تجربه اى داشته اند.
همه اينها آينده تيره و تارى را ترسيم مى كند. ۴۵درصد مردم دنيا پيش بينى مى كنند سطح فساد در سه سال آينده افزايش يابد و فقط ۱۷درصد معتقد به كاهش آن هستند.