گروه بين الملل ـ نفيسه كوهنورد:
• «تونى بلر» نخست وزير انگليس از آغاز مذاكرات مربوط به عضويت تركيه در اتحاديه اروپا حمايت مى كند، آلمان، هلند، ايتاليا و حتى يونان نيز تا حدودى در اين جبهه قرار دارند، اما فرانسه و اتريش و برخى ديگر كشورها چندان موافق ورود تركها به جامعه اروپاييان نيستند
• تركيه بايد تا شامگاه فردا صبر كند و ببيند نگاه اروپا تا چه حد نسبت به اروپايى شدن تركيه مثبت شده است، هرچند اگر تركيه بتواند تاريخى را براى آغاز مذاكرات با اتحاديه اروپا دريافت كند، بايد حداقل ۱۰ تا ۱۵ سال اصلاحات را ادامه دهد تا شرايط عضويت كامل را در اتحاديه بيابد
جمعه روز پراضطرابى براى تركيه خواهد بود. ترن تركها ۴۰ سال پيش به سوى اروپا روانه شد و فردا (جمعه) سران اتحاديه اروپا در «بروكسل» به شور خواهند نشست تا سرانجام ايستگاه را براى تركيه در اين راه مشخص كنند. اكنون اين سؤال مطرح مى شود كه آيا زمان پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا فرا رسيده است يا نه؟ در طول اين سالها، هر از گاهى، نشستهايى درباره سرنوشت تركيه در اين راه تشكيل شد و هربار نتيجه يكى بود: «تركيه هنوز اصلاحات لازم را براى كسب شرايط ورود به اروپا انجام نداده است.»
«مصطفى كمال پاشا» بنيانگذار جمهورى تركيه ۸۱ سال پيش با آرزوى غربى شدن كشورش، برخى اصلاحات را آغاز كرد. حتى حروف عثمانى را برچيد و حروف لاتين را سرمشق تركها قرار داد و پوشش زنان را تغيير داد. ديگر سران ترك نيز راه وى را در پيش گرفتند و همواره داعيه غربى شدن داشتند، اما با وجود اينكه در اين سالها ظاهراً برخى تغييرات را انجام دادند، هرگز نتوانستند تركيه را در نگاه سران اروپايى، كشورى مدرن و اروپايى جلوه دهند. اما اين بار به نظر مى رسد اين نتيجه و پيش فرض، اندكى تغيير كرده و با گامهايى كه تركيه در چند سال اخير براى اصلاحات درون ساختارى برداشته، توانسته است تا حدودى، شرايط قوانين كپنهاگ را به جا آورد. اين موضوع را «گونتر ورهوگن» مسؤول گسترش اتحاديه اروپا، در گزارشى كه چند ماه پيش پس از سفر به تركيه نوشت، يادآور شد، ولى باز هم اما و اگرهاى فراوانى از سوى اروپاييان براى پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا مطرح است. يكى از اين اماها، موضوع قبرس است. گرچه سران عدالت و توسعه، گامهايى براى حل مناقشه شان بر سر اين جزيره با يونانيان برداشتند و زمينه را براى برگزارى همه پرسى در دوسوى ترك و يونانى نشين قبرس آماده كردند، اما با رأى منفى بخش جنوبى جزيره، عملاً بار ديگر، موضوع پيوستن اين دو بخش به يكديگر و تشكيل دولتى فدراتيو و ائتلافى در قبرس منتفى شد و اين در حالى است كه هيچ كشورى جز تركيه، جمهورى ترك قبرس شمالى را به رسميت نمى شناسد.
|
|
|
اكنون برخى سران اروپايى از آنكارا مى خواهند تا براى آغاز مذاكرات با اتحاديه اروپا، جمهورى بخش يونانى نشين قبرس را به رسميت بشناسد، اما «رجب طيب اردوغان» نخست وزير و «عبدالله گل» وزير خارجه چهارشنبه گذشته با بيان اينكه تا حل نهايى معضل قبرس، هرگز جمهورى بخش جنوبى جزيره را به رسميت نخواهند شناخت، اين موضوع را جزو خطوط قرمز كشورشان خواندند.
البته گروهى ديگر از مقامات بروكسل چندان به گذاردن اين شرط براى تركيه معتقد نيستند و آنكارا اميدوار است تا صبح فردا، اين بند از شرايط آغاز مذاكرات برچيده شود.
موضوع حقوق بشر ديگر موضوعى است كه مى تواند بر تصميمات بروكسل درباره تركيه سايه اندازد. پذيرش حقوق اقليتها، محدود كردن كامل حضور نظاميان در عرصه سياسى و آزادى بيان، از مسائل مطرح شده از سوى اتحاديه اروپا است و تركيه برخى اصلاحات را در طول ۳ سال اخير با سرعت در اين راه انجام داد.
از يك سو با برچيدن دادگاههاى نظامى و اصلاح ساختار شوراى امنيت ملى، حضور ارتش در تصميم گيرى سياسى را محدود كرد و از سوى ديگر، براى حل معضل خود با كردها، علويان و ارمنيان گام برداشت، اما هنوز هم به طور كامل شرايط مندرج درباره اقليتها در قوانين كپنهاگ را به جاى نياورده است. سران اروپايى نيز از اين رو بيشتر بر اين نكته پاى مى فشارند. درست در آستانه نشست بروكسل، از طرفى، موضوع پذيرش قتل عام ارمنيان از سوى عثمانى ها از سوى برخى كشورهاى اروپايى به ويژه فرانسه مطرح شد و از سوى ديگر، نامه هايى با امضاى علويان و كردها براى كسب حقوق خود در تركيه به لابى هاى بروكسل ارسال شد.
تمام اين موضوعات براى تركيه حساسيت برانگيز است و شايد از حتى سرعت آنكارا در راه عضويت بكاهد. رجب طيب اردوغان دوشنبه شب با اشاره به ايرادهاى اروپا براى تركيه گفت: «در صورتى كه شرايط اتحاديه اروپا براى پذيرفتن اين كشور به عنوان يك عضو جديد از نظر آنكارا غير قابل قبول باشد، تركيه در گفتن نه به اين شرايط، درنگ نخواهد كرد، حتى اگر اين شرايط به قيمت منتفى شدن پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا تمام شود.» البته به نظر مى رسد اردوغان اين جمله را با توجه به حساسيتهاى داخلى كشورش بيان كرده باشد، چرا كه برخى محافل سياسى ترك، حزب عدالت و توسعه را به دادن امتيازات بيش از حد به اروپا متهم كرده اند. اما در سوى ديگر، نگرش و برخوردهاى متفاوت اروپا نسبت به تركيه مطرح است.
«تونى بلر» نخست وزير انگليس از آغاز مذاكرات مربوط به عضويت تركيه در اتحاديه اروپا حمايت مى كند، آلمان، هلند، ايتاليا و حتى يونان نيز تا حدودى در اين جبهه قرار دارند، اما فرانسه و اتريش و برخى ديگر كشورها چندان موافق ورود تركها به جامعه اروپاييان نيستند.
مهمتر اين كه تمام سران اروپايى بايد افكار عمومى كشورهايشان را نيز در اين باره درنظر گيرند. «محمدعلى بيراند» نويسنده ترك در اين باره مى نويسد: «در چند روز اخير، هر شبكه تلويزيونى يا روزنامه هاى اروپايى را كه بنگريد، پر از مطالب تند عليه تركيه است.»
ديروز نيز خبرگزاريهاى رويترز، فرانسه و آسوشيتدپرس عكسهايى را در سايتهاى خود قرار دادند كه به نظر تحليلگران سياسى، نشانگر نگاه اروپا به تركيه است. در يكى از اين تصاوير، مردى در ارابه زير برف كپسولهاى گاز را در خيابان «تقسيم» استانبول حمل مى كند، تصويرى كه مى تواند آيينه فقر اقتصادى تركيه باشد. در تصوير ديگرى، نظاميان در مقابل عكس آتاتورك رژه مى روند. همچنين يك تصوير ارسالى ديگر، زنى محجبه را در مقابل پوستر تبليغاتى لباس زنانه قرار داده كه كنايه اى است از نشان دادن تناقضات جامعه تركيه كه هنوز در ميان اسلامگرايى و لائيسم به سبك اروپايى دست و پا مى زند. برخى صاحبنظران نيز معتقدند كه جمعه براى اروپا نيز آزمونى در مقابل جامعه مسلمانان خواهد بود. اروپا اكنون ۱۵ ميليون مسلمان دارد كه ۳/۵ ميليون از آن ترك تبار هستند و اگر تركيه نيز به اروپا بپيوندد، حدود ۷۰ ميليون به جمعيت مسلمانان اروپا اضافه خواهد شد كه اين موضوع وحشت از به خطر افتادن ارزشهاى مسيحيت را در اروپا به وجود آورده است. از ديگرسو، پس از يازدهم سپتامبر و مطرح شدن موضوع راديكاليسم اسلامى و زايش تروريسم جهانى، باعث شده است كه بعضى سران اروپايى نگاهى متفاوت به تركيه داشته باشند. گروهى از سياستمداران اروپايى بر اين باورند كه پذيرش تركيه در اروپا، آشتى ميان جهان اسلام و اروپا را برقرار خواهد كرد.
سران ترك هم با بهره گيرى از آن سعى كرده اند در مذاكرات خود با اروپاييان به اين مسأله اشاره كنند. اردوغان چندى پيش خطاب به اروپا گفت: «حال، زمان اين رسيده است كه اروپا ثابت كند باشگاه مسيحيان نيست» و تأكيد كرد كه ورود تركيه به اتحاديه اروپا مى تواند جلوى رشد راديكاليسم اسلامى و غرب ستيزى در جهان اسلام را بگيرد.
به هرحال، با تمام اين تفاسير، تركيه بايد تا شامگاه فردا صبر كند و ببيند نگاه اروپا تا چه حد نسبت به اروپايى شدن تركيه مثبت شده است، هرچند اگر تركيه بتواند تاريخى را براى آغاز مذاكرات با اتحاديه اروپا دريافت كند، بايد حداقل ۱۰ تا ۱۵ سال اصلاحات را ادامه دهد تا شرايط عضويت كامل را در اتحاديه بيابد. اين درحالى است كه برخى از سران اروپايى معتقدند كه آنكارا بهتر است به عضويت افتخارى يا به عبارت ديگر، مشاركت خاص به جاى عضويت كامل تن دهد. با اين همه، عبدالله گل ديروز اعلام كرد كه اگر عضويت كامل تركيه پذيرفته نشود، مذاكرات از نگاه آنكارا منتفى است.