زهرا راد
سازمان زيباسازى شهرتهران به تازگى در دو فراخوان، يكى بى زمان و كلى و ديگرى موضوعى و مدت دار، از هنرمندان نقاش و دانشجويان هنر دعوت كرده است تا طرح هاى پيشنهادى شان را با انتخاب ديوار موردنظر ارائه كنند.
اين سازمان فراخوان موضوعى را با عنوان تكريم مقام حضرت مريم(س) يا پارك حضرت مريم (س) با اين انگيزه كه اين محل كريم خان زند، روبه روى خيابان استادنجات اللهى ازسوى چندنهاد و ارگان تحت فشار بوده است، آغاز كرده و تا ۱۵آذرماه نيز به هنرمندان فرصت داده است. قرار است يادمانى هم از شهيدان مسيحى دفاع مقدس دراين پارك اجراكنند.
اما اين آغاز راهى است كه مدت هاست مسؤولان گذشته و حال شهردارى، سازمان زيباسازى، معاونت امورهنرى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى و حتى هنرمندان، ازكمبودها و ضرورت هاى آن سخن گفته و مى گويند.
دورجديد مديريت در سازمان زيباسازى شهردارى تهران با تشكيل شوراهاى تخصصى هنرى همراه بوده است؛ گرافيك و نقاشى ديوارى شهرى يكى از همين شوراهاست كه از دوسال پيش با تغيير كادر مديريت شهردارى، تشكيل شد.
اين شورا متشكل از على اصغر كفشچيان مقدم، عبدالمجيد حسينى راد، ايرج اسكندرى، ايرج زند، خداداد سليمى و محمدابراهيم جعفرى، ساختار بصرى طرح هاى رسيده را بررسى مى كنند.
اما پس از اظهارنظر شوراى علمى و تخصصى، تصميم گيرى نهايى با هيأت مديره سازمان زيباسازى است؛ تا چنانچه طرح به تصويب رسيد، تخصيص بودجه شود.
سيدمحمود شعيبى، مدير اداره نقاشى ديوارى و گرافيك شهرى، دراين باره مى گويد: لايحه نقاشى ديوارى در شوراى شهر تنظيم شده؛ اما مراحل كارشناسى آن تاكنون تدوين نشده است. او اذعان دارد كه اين امر يكى از موضوعات فراموش و فروگذارده شده در سيستم شهردارى است.
شعيبى اميدوار است كه به عنوان يك واحد تخصصى، مسؤولان شهردارى را مجاب كند و اين مسأله را جابيندازند كه انتخاب و انجام كار به شكلى كاملاً تخصصى باشد.
او اين امر را كتمان نمى كند كه تغيير مديريت ها و نوع نگاه چندسال اخير در شهردارى، جلب اعتماد و همكارى تخصصى هنرمندان را سخت كرده است، اما طى يكى دو سال تأسيس اداره، كارهاى زير ساختى انجام گرفته است. او مدعى است هيچگاه بى گدار به آب نزده و دستپاچه هم نشده اند.
آنها به موضوعات سياسى، مذهبى ارزشى، شهدا و دفاع مقدس، در پروسه اى جدا مى پردازند.
شعيبى معتقداست: مى توان نقاشى شهدا را به صورت هاى مختلفى از يادگارهاى شهدا تغيير داده و با نقاشى هاى خاص ترى ارائه كرد كه از نگاه كليشه اى و شعارى و تاريخ مصرف دار دور باشد.
او از تشكيل كميته مشترك سازمان با بنياد شهيد خبرمى دهد و تأكيددارد: نبايد انتظارداشت كه طى شش ماه، منظر شهر كن فيكون شود. افتضاح بصرى پيش آمده طى ۱۳ـ۱۲ سال گذشته درتهران هم تقصير سازمان نيست، بلكه سياستهاى غلط مديريتى است.
اما از نگاه اصغر كفشچيان مقدم، برخى از مشكلات ما دراين زمينه ناشى از آن است كه هنوز تعريف درستى از نقاشى ديوارى براى آنانى كه در رأس اجراى كار هستند، وجود ندارد؛ تاحدى كه ديوارهاى نقاشى شده را با نقاشى ديوارى اشتباه مى گيرند كه همين تفكرشان به آلودگى تصويرى درجامعه منجرشده است.
رئيس گروه تجسمى دانشكده هنرهاى زيباى دانشگاه تهران كه ثبت بزرگترين نقاشى ديوارى معاصر ايران را در كارنامه هنرى خود دارد، تأكيد دارد: ضرورى است پيش از آنكه قرار باشد نقاشى ديوارى انجام شود، هيأتى از كارشناسان داخلى يا خارجى، قوانين و آيين نامه هاى نقاشى ديوارى را وضع كنند. آنطور هم نباشد كه با آمدن هر مديرى كارى انجام شود، مدير بعدى آن را از جامعه حذف كند.
كفشچيان مقدم عضو همان شوراى تصميم گيرى و تخصصى اداره نقاشى ديوارى و گرافيك شهرى است و گمان مى كند براى مديران بيشتر گزارش كار اهميت دارد تا انجام نقاشى ديوارى.
او اذعان دارد: فراخوان ها خوب است؛ اما لازم بود كه پيش از آن، نمايشگاهى از آثار ديوارى در تهران تنظيم شود، مديران، مسؤولان و نقاشان ديوارى بيايند ، ببينند ونظر بدهند سپس براساس آن آيين نامه اى تهيه و نكات در آن لحاظ شود؛ اما تاكنون نخواسته به اين شكل عمل شود؛ شورا هم هرچند به اين شكل و شيوه و نگاه تخصصى كار معتقد باشداما جايگاه و اعتبار اجرايى ندارد.بسيارى از موارد نيزوجود داشت كه مى گفتند چنانچه شورا هم تأييد نكند، ما خود اجرا مى كنيم. شوراى نقاشى ديوارى تنها شورايى است كه طى مدت كار در پرونده اش آثار كمى تأييد شده چرا كه هيچ كدام از كارها صلاحيت اجرايى شدن نداشتند.
از طرفى ، شعيبى به وسعت كار تعريف شده اشاره و اذعان دارد: هركس بخواهد آن را متوقف كند آبروريزى كرده است وچون مديران مى خواهند اكتيويته سيستم مديريتى شان بالا باشد، توقف پروژه را با تغيير احتمالى رئيس سازمان زيباسازى شهر تهران ، منتفى مى داند.
از سويى ديگر كفشچيان مقدم مى گويد تغيير در مديريت ها به وجود مى آيد، مدير بر مسند، هيچ چيزى را از گذشته نمى پذيرد و به تغيير معتقد است ؛ حتى آيين نامه ها را هم نمى خواند بعضى ها هم كه عنايت بيشترى دارند و مى خوانند، مى گويند نظرات ما هم بايد در آن گنجانده شود.
برخى هم به كار فصلى معتقدند ، اصولى وغيراصولى برايشان مهم نيست، گزارش كار بايد تكميل شود؛ اما واقعيت نقاشى ديوارى اين است كه نمى تواند آنقدر تغييرپذير باشد.
او اميدوار است ارگان هاى دلسوز كه دغدغه اجراى آثار را داشته وچنين مى پندارند كه فرهنگ دينى و اسلامى موردتهاجم يكسرى فرهنگ هاى تبليغاتى بيگانه قرار گرفته است، دور هم جمع شوند و به يك نظام واحد برسند.
اما اينها همه برنامه هاى سازمان زيباسازى واداره گرافيك و نقاشى ديوارى شهرى نيست.
محور وليعصر از ميدان تجريش تا ميدان راه آهن، در طرح ساماندهى خيابان ياد شده در دستور كار كلى سازمان زيباسازى است. گويا قرار است با فراخوانى كلى ، ديوارهاى اين خيابان ساماندهى شود.
از استادان و هنرمندان برجسته تراز اول نقاشى ديوارى هم دعوت شده است كار آنان شامل نظارت شوراى هنرى تخصصى نمى شود ؛ چراكه فرض بر استادى آنان است. البته اين پروژه طولانى مدتى است كه شعيبى از آن ياد مى كند.
آنان مدعى اند از جنبه هاى علمى كار هم غافل نمانده اند و ضمانت ماندگارى آثار را نيز در صورت تغيير نكردن سليقه مديران با موادى كه به تازگى پيدا كرده و در حال آزمايششان هستند، از كارخانه هاى مورد نظرشان تهيه مى كنند.
گروه هاى دانشجويى را هم تعريف كرده وفراخوان هايى نيز به دانشگاه هاى هنر تهران داده شده است.
شعيبى اميدوارانه مى گويد تا اينجا خيلى خوب بوده و آن را ناشى از ارتباط خوب با جامعه هنرى مى داند. مى گويد: ما هم از جمع خودشان در اين تشكيلات كار مى كنيم. آنان هم اين اعتماد را داشته اند كه كسى كه اينجاست تحصيل كرده همين زمينه است و نه مى خواهد كار فرمايشى كند، نه رزومه كارى اش را پركند.
