گروه شهرستانها - روزنامه انگليسى گاردين در گزارشى به نقل از «جان ويدال» كارشناس اروپايى آثار باستانى نوشت: ساخت سد «سيوند» ، ميراث فرهنگى و تاريخى ايران را تهديد مى كند.
بنابر اعلام يونسكو بيش از ۱۰۰ محل از مهمترين محلهاى باستان شناسى شامل مناطق حاشيه اى پاسارگاد شهرى كه به دست كوروش كبير ساخته شد، در دو سال آينده زير آب خواهد رفت.
يونسكو از محققان بين المللى در خواست كرد تا هر آنچه مى توانند آثار باستانى اين مناطق را ثبت كنند. احداث سد سيوند موجب خواهد شد كه دره تنگ بلاغى را آب بپوشاند و در نتيجه جاده باستانى پرسپوليس به پاسارگاد از بين خواهد رفت.
اين سد به مدت ۱۰ سال طراحى شده و هدف از احداث آن فراهم كردن آب لازم براى كشاورزان منطقه است. سرعت ساخت اين سد و وسعت محلهايى كه زير آب خواهد رفت، يونسكو و محققان را شگفت زده كرده است.
باستان شناسان ايران ۱۲۹ محل مهم را در اين تنگه شناسايى كرده اند كه در ميان آنها از آثار ماقبل تاريخ تا آثار به جاى مانده از دوران قاجار وجود دارد

گروه شهرستان ها: رئيس جمهور كه در آستانه سالگرد فاجعه بم طى سفرى دو روزه به استان كرمان در شهرستان بم نيز حضور يافته بود، پس از پايان جلسه ستاد بازسازى اين شهر با حضور در جمع خبرنگاران به پرسش هاى آنان پاسخ داد.
به گزارش ايسنا، سيدمحمد خاتمى، در اين نشست با بيان اين كه همواره از طريق گزارش هاى دريافتى و مباحث مطرح شده در دولت در جريان امور بازسازى بم قرار داشته است، تصريح كرد: جبران حادثه فوق العاده بزرگ زلزله بم به سادگى ميسر نيست و اگر انتظار اين باشد كه همه مشكلات در فرصتى كوتاه حل شود، برآوردنى نيست.
وى اظهار داشت: ممكن است در كارها نقص هايى وجود داشته باشد ولى مهم اين است كه بتوانيم اين نقص ها را جبران كنيم؛ همانطور كه طى يكسال گذشته در برابر مسائل سعى كرديم كارها بهتر انجام شود.
رئيس جمهور با بيان اين كه در كار بازسازى بم همه بايد شركت داشته باشند، ولى بار اصلى اين كار را بر دوش دولت دانست و افزود: تشكيل ستاد راهبردى يك ابتكار بود كه امروز در برخورد با حوادث اينچنينى به عنوان الگويى مورد توجه در دنيا قرار گرفته و اين ستاد توانست با تمركز بيشتر، پشتيبانى و به كارگيرى بهتر نيروها در عرصه هاى مختلف كارهاى خوبى را انجام دهد.
خاتمى خاطرنشان كرد كه در امر بازسازى موقت بايد بيش از ۸۰۰ هزار متر مربع ساختمان ساخته مى شد و در بررسى هاى انجام شده مشخص شد كه كمتر از ۱۵ درصد نقص هايى داشته است و در كارى با اين حجم، اين درصد نقص زياد نيست. وى افزود: درعين حال شايد عده اى مدت بيشترى زير چادرها اسكان داشتند و توقعشان اين بود كه با توجه به تعدادشان كانكس هاى بيشترى در اختيارشان قرار دهيم كه نداديم و يا شايد در امور بهداشتى به اندازه نياز كار انجام نشد.
وى با بيان اينكه در زمينه آب، برق و بهداشت و درمان موفقيت هاى بزرگى در بم حاصل شده است، گفت: امروز آبى كه در بم در اختيار افراد به صورت رايگان قرار مى گيرد ۶۰۰ ليتر در ثانيه براى بم و ۱۱۴ ليتر در ثانيه براى بروات است، در حالى كه قبل از زلزله ۳۷۰ ليتر در ثانيه در اختيارشان قرار مى گرفت و حدود ۳۶ مگاوات برقى بود كه قبل از زلزله در بم مورد استفاده قرار مى گرفت و امروز ۴۳ مگاوات برق در اختيارشان است.
رئيس جمهور در ادامه هم چنين به بازسازى قنوات، راه اندازى مجارى آبيارى، رسيدگى به نخل ها اشاره كرد و گفت: ايجاد سردخانه ها - كه ظرفيتشان ۷۰ هزار تن قبل از حادثه بود و بعد از آن به ۸۲ هزار تن رسيد - و نيز به تناسب آن بسته بندى خرما - كه بم توانست بر اثر آن اين محصول اصلى خود را به نحو مناسبى حفظ و توزيع كند- از جمله اقدامات انجام شده در يكسال اخير است.
خاتمى با بابيان اين كه حتى يك مورد بيمارى واگيردار در منطقه ثبت نشده و اين گام مهمى است افزود: آموزش و پرورش در اين مدت توانست همه دانش آموزان بم را زير پوشش ببرد و آموزش عالى و آموزش پزشكى توانست براى دانشجويان اين رشته ترتيب كار دهد و در حال حاضر نيز احداث سريع تر دانشگاهها از اولويت هاى برنامه دولت است تا دانشجويان بتوانند در خود بم كارشان را انجام دهند.
وى خاطرنشان كرد: وضع امنيت بم قابل قبول است، هرچند بعضى مشكلات وجود دارد ولى طبق گزارش هاى قطعى گروگان گيرى، قتل و بعضى از مسائل ديگر الان كمتر از آن چيزى است كه قبل از حادثه رخ مى داد.
وى با تاكيد بر اينكه سعى شده است، مردم بم با همت بيشترى در بازسازى شهرشان مشاركت داشته باشند، افزود: پيش از اين قرار بود ۳‎/۵ ميليون تومان به صورت بلاعوض در اختيار افراد قرار گيرد و ۶ ميليون تومان با كارمزد ۵ درصدى ـ قرض الحسنه ـ و ۴ ميليون تومان با كارمزد ۱۶ درصدى در اختيارشان قرار داده شود؛ امروز نيز تصميم گرفتيم ۱۰ ميليون تسهيلات با همان سود ۵ درصدى در اختيارشان قرار گيرد و به علاوه ۲ ميليون تومان كه براى حصاركشى، ۱ ميليون مجانى و ۱ ميليون باز با سود ۵ درصدى كه مورد رضايت مسؤولان ذيربط بود در اختيارشان باشد.
رئيس جمهور با بيان اين كه تقريباً تمام واحدها و اصناف صنعتى سروسامان گرفته اند، خاطرنشان كرد كه مشكلات ساير اصناف با تسهيلات و وجوهى كه در اختيارشان قرار مى گيرد فعاليت خواهند كرد.
وى برخى ناهماهنگى ها و نابسامانى ها در خدمات شهرى را موجب ايجاد مشكل دانست و گفت: با توافقى كه با شهرداران و شوراهاى شهر شد و تقسيم كارى كه انجام گرفت، اميدواريم كه در خدمات شهرى در آينده موفق باشيم.
خاتمى تأكيد كرد كه ما تاكنون به فكر برداشتن موانع بوده ايم و امروز راهها هموار شده و كارها با سرعت بيشترى پيش خواهد رفت و افزود: توصيه كرده ام كه ستاد و مسؤولان ذيربط، امر بازسازى را سريعتر انجام دهند.
وى با بيان اين كه كار بزرگى در امر بازسازى بم انجام شده است، خاطرنشان كرد كه براى بازسازى اين شهر جلب رضايت مردم، حفظ هويت بم به عنوان يك شهر بزرگ تاريخى و فرهنگى و محكم و قابل اطمينان بودن ساخت و سازها با توجه به حادثه خيز بودن اين منطقه مد نظر بوده و در هر سه مورد موفقيت هاى خوبى بدست آمده است.
رئيس جمهور افزود: براى اينكه رضايت مردم جلب شود ما هيچ چيز را بر آن ها تحميل نكرديم و مى شد كه دولت بيايد با هزينه كمتر و سرعت بيشتر مجتمع هاى بزرگى را احداث كند (كه شما مى دانيد ساختن مجتمع هم هزينه اش كمتر است و هم سرعت عمل بيشتر است) و مردم را مجبور كنيم كه در اين محل ها سكونت پيدا كنند اما ديديم مجتمع هاى موقتى هم كه درست كرديم مورد استقبال مردم قرار نگرفت، بنابراين تصميم گرفتيم در همان جاى خانه قبلى شان و به همان صورت كه باغ خانه هايى وجود داشت و رعايت نظر آنان و رعايت جنبه هاى علمى و استحكامى و هويت شهر، اين مسأله انجام گيرد.
خاتمى ادامه داد: از بهترين متخصصان اين كشور براى حفظ هويت اين شهر دعوت شد، با رجوع به عكس ها، اسناد و بازمانده آثارى كه بود، هويت اين منطقه تعريف شد و بر اساس آن بنا شد كه شهر ساخته شود و از نظر استحكام مرجعيت كار را به بهترين مرجع ساخت وساز كشور يعنى نظام مهندسى واگذار شد تا بتواند ساختمانهايى كه احداث مى شود، ساختمانهايى محكم و قابل اطمينان باشد و امروز هم موافقت نامه هايى كه هست سه امضا در زير آن وجود دارد يكى با كد و مشاور اصلى و نيز نظام مهندسى كشور كه خود نظام مهندسى كشور در سر ساختمانها ناظر تصميم دارد.
وى با اشاره به حضور متخصصان و استقرار ۲۸ شركت مشاور و بحث تقسيم بندى بم و بروات براى كمك و هدايت مردم و كشيدن نقشه ها براى ساختمان ها در راستاى جلب رضايت مردم در عين حال به مشكلات موجود اشاره كرد و اظهار داشت كه واقعاً جبران آن فاجعه كار دشوارى است.
رئيس جمهور با تشكر از همه دستگاهها و سازمانها افزود: از ياد نبريم كه كل كمك هاى مردمى ۲۱‎/۵ ميليارد تومان بود كه اين مبلغ به غير از كمك هاى جنسى است، در حالى كه دولت ۳۷۹ ميليارد تومان تاكنون اعتبار گذاشته و اعتبارات ديگرى را هم به اين منطقه اختصاص خواهد داد و از كمك هاى خارجى و انسانى، جنسى و قول هايى كه براى كمك ها دادند و فكر مى كنم نزديك ۱‎/۱۰۰ ميليارد دلار قول دادند ولى آنچه كه به دست جمهورى اسلامى رسيده و فكر مى كنم از ۱۷‎/۵ ميليون دلار كمتر است، بهره بگيريم.
وى همچنين به ساخته شدن بيمارستان بم ظرف ۸ ماه اشاره و خاطرنشان كرد كه حداكثر تا دو ماه ديگر بم داراى يكى از مجهزترين بيمارستانهاى ۱۱۸ تختخوابى با تشكيلاتى مناسب خواهد بود، بيمارستان افلاطونيان در حال حاضر فعال است و بيمارستان امام هم ساخته خواهد شد.
خاتمى تأكيد كرد: از اولويت هاى ما راه اندازى دانشگاهها، دانشكده ها و مراكز آموزش عالى است و سعى داريم با جلب توجه جهانى و با اهتمامى كه دنيا به اين منطقه داشت، بم را نه تنها بسازيم بلكه به شكوه و عظمت ديرين خودش با وضعيتى بهتر اين مكان را كانون صلح و همزيستى بشر دربياوريم.
وى با بيان اين كه هرچند رنج و درد اين مردم به سادگى و به اين زودى التيام پيدا نمى كند، ابراز اميدوارى كرد كه در آينده اى نه چندان دور بم روى پاى خود با غرور و افتخارى كه شايسته آن است ايستاده باشد و گفت: از همه مردم و مسؤولان و همه وسايل ارتباط جمعى، خبرنگاران، عكاسان، گزارشگاران، تحليلگران كه در اين زمينه واقعاً كارهاى بزرگى كردند هم براى انتقال مسائل به دنيا و افكار عمومى و هم براى انتقال مشكلات ما به مسؤولان ديگر توقع دارم واقع بينانه به مسائل بنگرند و كارهاى انجام شده را با توجه به حجم كار سنجيده و با عظمت حادثه مقايسه كنند، در عين حال ما از انتقادها استقبال مى كنيم.
وى خاطرنشان كرد: هم عهد شده ايم كه تا پايان عمر اين دولت شهر بم روى پاى خود بايستد و شكل و جهت خود را مشخص كرده باشد و حداكثر ممكن افراد بتوانند در خانه هاى دائمى خودشان سكنى گزينند.
رئيس جمهور اظهار داشت كه هرچند زلزله بم آثار تلخى داشت اما يك اثر شيرين آن اين بود كه ما را از غفلت بيدار كرد، خوشبختانه در اين دوره تصميم هاى خوبى از جمله تشكيل ستاد عالى بحران زير نظر شخص معاون اول گرفته شد و تمام دستگاههاى نظامى و غيرنظامى با موافقت رهبرى و مصوباتى كه بود تحت امر اين ستاد قرار گرفتند. از اين طريق ناهماهنگى وجود نداشت و در امر محكم سازى بناها فعاليت هاى خوبى صورت گرفت.
وى افزود: با توجه به اينكه كشورمان حادثه خيز است هيچ راهى جز تلاش براى پيشگيرى نداريم، گام هايى را برداشته ايم ولى هنوز گام هاى بلندترى را بايد برداريم؛ و آن را به صورت اساسى پى گيرى كنيم كه چه ما و چه دولت بعدى ناچار اين را ادامه خواهد داد و اميدواريم كه در آينده شاهد چنين حوادثى نباشيم.گرچه طول مى كشد تا ما به جايى برسيم كه ژاپنى ها و ديگران رسيده اند، اما اين هدف قابل وصول است و بايد سعى كنيم سريعتر و ارزان تر به آن برسيم.
خاتمى در پاسخ به سؤالى مبنى بر اين كه آيا دولت آينده برنامه هاى تدوين شده اين دولت را در اين منطقه ادامه خواهد داد يا خير، گفت: مسأله بم تا آخرش بسته و تصميم گيرى شده و هر دولتى هم بيايد اين كار را ادامه خواهد داد.
وى در بيان فعاليت هاى فرهنگى دولت در بم، با تأكيد بر پى گيرى اين مسأله به آسيب هاى روانى كه مردم اين شهر ديده اند و به مراتب از آسيب هاى جسمانى شديدتر بوده است اشاره كرد و افزود: امروز آثار اين امر را به خصوص در نوجوانان و جوانان مى بينيم، بنابراين در بازسازى اولويت را به مراكز فرهنگى، هنرى و ورزشى داده ايم و در حال حاضر نيز فعاليت هاى فرهنگى و ورزشى در حال پيگيرى و انجام است.

بم ـ مهرداد خوشكار مقدم، خبرنگار اعزامى «ايران» : «بم» شهرى است محصور در ميان نخلستانهاى سر به فلك كشيده اى كه بدان چشم اندازى بديع بخشيده اند و هم از اين روست كه به اين خطه لقب «باغ شهر» داده اند.
در اين ميان اما زلزله مهيب پنجم ديماه سال ۸۲ علاوه بر ضايعات دلخراش انسانى آن، بيم از بين رفتن كشاورزى را نيز در اين منطقه افزايش داد.
وضعيت قنوات، نخلستانها و مركبات شهرستان بم به حدى وخيم بود كه همگان در اظهار نظر هاى مأيوسانه خود از مرگ كشاورزى در بم اظهار نگرانى مى كردند.
\ بم، قبل از زلزله
طبق آمار موجود، ۷۰ درصد مردم بم و مناطق اطراف آن از طريق كشاورزى امرار معاش مى كنند چرا كه نزديك به ۴ ميليون نفر نخل، وسعتى با لغ بر ۲۰ هزار هكتار از اراضى منطقه را در بر گرفته اند.
برابر اعلام سازمان جهاد كشاورزى نيز تا قبل از زلزله، ساليانه بيش از يكصد هزار تن محصول خرماى مضافتى از اين نخلستانها توليد مى شد. همچنين ۳۷۵ رشته قنات و حدود يكهزار موتور پمپ وظيفه آبيارى و تأمين آب دشت حاصلخيز بم را برعهده داشتند.
از سوى ديگر، شهرستان بم از نظر دام و توليد شير نيز در سطح استان كرمان مطرح بود. گرچه دامداريهاى بم به صورت خانگى است و هر كشاورز بين ۲ الى ۶ رأس گاو شيرده در اختيار دارد اما با وجود اين تا چندى قبل از زلزله، علاوه بر مصرف داخلى روزانه يكصد تن شير به شهرهاى كرمان، جيرفت، يزد، زاهدان ورودان صادر مى شد.
\ زلزله و تهديد كشاورزى بم
مهندس امان الله احسانى، مدير جهاد كشاورزى شهرستان بم مى گويد: «برخلاف تصورات موجود از كل اراضى كشاورزى شهرستان بم و مناطق اطراف، ۴ هزار هكتار از نخلستانها و ۴ هزار هكتار نيز مركبات و درختان انار شهر در كانون زلزله قرار داشت. همچنين از منابع تأمين آب موجود در شهر، ۶۴ رشته قنات و ۵۳ موتور پمپ نيز در معرض زمين لرزه قرار گرفته بود.»
وى مى افزايد: «براثر اين حادثه، ۳۰ رشته قنات موجود در كانون زلزله به طور كامل تخريب شده و آبرسانى آنان نيز متوقف گرديد. ۳۴ رشته قنات ديگر نيز بيش از ۶۰درصد خسارت ديد. همچنين اغلب موتورپمپهاى اين منطقه نيز تخريب شده و توان استخراج آب از چاههاى عميق خود رانداشتند.»
مهندس احسانى ضمن اشاره به كانالهاى انتقال آب موجود در سطح شهر از آنها به عنوان شريان اصلى كشاورزى در منطقه ياد كرده و مى افزايد: «براثر زمين لرزه اغلب حصارها و ديوارهاى باغها فروريخته و بدين ترتيب بيش از ۵۰۰ كيلومتر از كانالهاى انتقال آب پر از آوار شده بود كه در صورت احياى قناتها و تعمير موتورپمپها باز هم انتقال آب غير ممكن مى نمود.»
او تخريب اماكن نگهدارى دام و نابودى حيوانات خانگى را از ديگر مشكلات پيش روى بخش كشاورزى اين منطقه ياد كرده و خاطرنشان مى سازد: «دام و به خصوص گاوهاى شير ده علاوه بر تأمين نيازهاى شخصى به عنوان سرمايه هاى گرانقيمت كشاورزان محسوب مى شود كه در زلزله سال گذشته ۳ هزار رأس دام زير آوار مانده و از بين رفتند.»
وى ضمن جمع بندى خسارات وارده مى گويد: «با توجه به تخريب قنوات، كانالها، پمپهاى آبيارى و اماكن دامى حدوداً ۲۰ ميليارد تومان به بخش كشاورزى شهرستان بم خسارت وارد شده است.»
\ تلاش براى نجات كشاورزى
مدير جهاد كشاورزى شهرستان بم مى گويد: «گرچه خودما و همكارانمان جزو داغداران زلزله بم بوديم اما ۵ روز پس از زلزله با فراخوان پرسنل اين اداره شهر را به ۱۴ منطقه تقسيم كرديم و با مشاركت خودكشاورزان و دامداران عمليات امداد در ۳ حوزه كارى آغاز شد.»
مهندس امان الله احسانى مى افزايد: «در حالى كه همگان به فكر نجات انسانها بودند اما امدادگران ما نيز با همكارى پرسنل دامپزشكى طى اقداماتى مانع از شيوع بيماريهاى مشترك دام و انسان شدند.» وى تأكيد مى كند: «از همين رو اولين اولويت كارى سازمان بيرون آوردن دامهاى تلف شده از زير آوار، مدفون كردن آنها در مكانهاى مخصوص و ضد عفونى كردن مناطق مذكور از هرگونه آلودگى بود. همچنين رساندن آب سالم به دامهاى باقيمانده و كشيدن حصار دور مكانهاى نگهدارى آنها از اقداماتى بود كه در مجموع ۱۵ روز طول كشيد.»
مهندس احسانى بازسازى و آزادسازى آب قنوات را اولويت دوم عمليات نجات بخش كشاورزى مناطق زلزله زده ذكر كرده و مى افزايد: «با همكارى اكيپهاى مقنى از استانهاى مختلف كشور درعرض ۴۰ الى ۵۰ روز هر ۶۴ رشته قنات موجود در منطقه باز سازى و آب در كانالها جريان يافت. اهميت اين اقدامات با توجه به نياز به آب در اين منطقه از كشور براى آبيارى باغهاى شهرستان از جايگاه ويژه اى برخوردار بود.» مدير جهاد كشاورزى بم، تعمير و راه اندازى موتور پمپهاى كشاورزى از كار افتاده براثر زلزله راديگر اولويت كارى سازمان جهاد كشاورزى عنوان كرده و مى افزايد: «به دليل فرسودگى، كار مداوم و البته قديمى بودن برخى از موتورها، بر اثر زمين لرزه اغلب آنها دچار اشكال فنى شده و جريان پمپاژ آب از چاههاى ۷۰ مترى شهر قطع شده بود كه تعمير و راه اندازى مجدد اين پمپها نيز حدود ۲۰ روز طول كشيد.»
\ فرداى بم
با همه اين تفاسير گرچه كشاورزى در منطقه از حالت بحران خارج شده است اما نبايد صرفاً با اتكا به اين موضوع كشاورزان بمى را به حال خود رها كرد. بخش كشاورزى بم هنوز با مشكلاتى دست و پنجه نرم مى كند كه توجه ويژه به آنها مى تواند گره گشاى بسيارى از مشكلات مردم گردد.
امان الله احسانى در اين رابطه مى گويد: «عمده مشكل ما مسأله تأمين اعتبارات لازم براى بازسازى بخش كشاورزى اين شهرستان است.» وى در ادامه خاطرنشان مى سازد: «ساخت اماكن دامى، احداث كانالهاى بتونى به جاى كانالهاى سنتى، تأمين تسهيلات لازم براى كشاورزان به خصوص از سوى بانك كشاورزى، مسأله بيمه كشاورزى، بازسازى حصار باغات، بازسازى سردخانه هاى خرما در منطقه، ايجاد امكانات مناسب براى بسته بندى بهداشتى محصول خرماى مضافتى و ... از مهمترين مشكلات و كمبودهاى گريبانگير بخش كشاورزى شهرستان بم است كه در صورت تأمين اين اعتبارات، حداكثر تا ۲ سال آينده كشاورزى در بم به طور كامل احيا خواهد شد.»

شهرستان بم تا چندى قبل از زلزله رتبه اول جرايم گوناگون استان كرمان را در اختيار داشت. سرقت هاى مسلحانه، گروگان گيرى، اعتياد و مواد مخدر، قتل، غارت و ... همه و همه مجموعه جرايمى بود كه طى سال هاى گذشته نيروى انتظامى را با چالش جدى مواجه كرده است.
سرهنگ دوم محمود قلعه خانى فرمانده انتظامى شهرستان بم مى گويد: «شهرستان بم امروزه يكى از امن ترين شهرهاى استان محسوب مى شود و اين در حالى است كه بنا به دلايل مختلف احساس امنيت در مردم همچنان پايين است.»وى در ادامه خاطرنشان مى سازد: «از آنجا كه در گذشته اين شهرستان از نظر امنيتى در وضعيت مناسبى قرار نداشت مردم به دور خانه هاى خود حفاظ و حصارهاى مختلفى كشيده و بدين ترتيب براى خود و خانواده شان احساس امنيت مطلوبى فراهم مى كردند.»
سرهنگ قلعه خانى تأكيد مى كند: «گرچه وضعيت امنيتى شهر بم نسبت به گذشته بسيار مطلوب شده است اما بايد براى بازگرداندن آرامش روحى،روانى و فكرى به مردم در فكر ايجاد حفاظ و حصار حتى دور همين كانكس ها بود.»
فرمانده انتظامى شهرستان بم بروز شايعات مختلف در سطح شهر را ناشى از نوعى احساس عدم امنيت در مردم دانسته و مى افزايد: «چنان كه تا چندى قبل از زلزله اين منطقه در صدر شهرهاى جرم خيز استان كرمان قرار داشت اما امروزه شهرستان بم از نظر بحث وقوع جرم بر اساس جمعيت در رده دوازدهم قرار گرفته و اين در حالى است كه اين استان، ۱۳ شهرستان دارد.»
اين مقام ارشد انتظامى شهرستان بم اعتقاد دارد: «وقتى زيرساخت هاى يك شهر به هم ريخته و با خاك يكسان شده باشد، طبعاً بلند كردن آن، مدت زمان زيادى طول خواهد كشيد.»
وى مى افزايد: «با وجود همه كاستى ها بايد گفت دولت در اين منطقه كارهاى بسيار بزرگى انجام داده است كه متأسفانه به تصوير كشيده نمى شود.»سرهنگ قلعه خانى به اقدامات مختلف صورت گرفته در منطقه اشاره كرده و مى افزايد: «آيا كارهايى چون عمليات امداد و نجات، آواربردارى و ۳۴ هزار مورد اسكان موقت كوچكتر از آن بود كه در كنار كمبودهاى موجود در شهر بيايد؟»
وى تأكيد مى كند: «اقدامات مثبت زيادى در تمام ابعاد صورت گرفته است اما متأسفانه نمى دانيم برخى از افراد چه دغدغه اى دارند يا چه منظورى را دنبال مى كنند كه همواره نكات منفى و نقاط ضعف اين شهر را به تصوير مى كشند.»
فرمانده انتظامى شهرستان بم استقرار ۳۰ پاسگاه سيار ۶ تا ۸ نفره را در اقصى نقاط شهر و نيز گشتزنى همزمان ۳۵ دستگاه واحد موتورى و ۳۰ گشت پياده را مجموعه اقداماتى دانست كه به منظور استقرار امنيت و ايجاد آرامش روحى در بين مردم شهر صورت گرفته است.وى در مورد اقدامات گسترده امنيتى و انتظامى در سطح منطقه مى گويد: «طى يك سال گذشته ۳۲ مورد درگيرى مسلحانه با اشرار مسلح و باندهاى سرقت و قاچاق مواد مخدر، تعداد ۸۵۰ سارق و ۱۸ باند سرقت مسلحانه در سطح منطقه شناسايى و متلاشى شده و بيش از ۸ تن مواد مخدر كشف گرديده است.»سرهنگ قلعه خانى ادامه مى دهد: «همچنين فرماندهى انتظامى شهرستان بم موفق شده است با اجراى تورهاى ويژه اى ۳۵۰ قبضه سلاح غيرمجاز را از سطح شهر جمع آورى كند.»
او با اشاره به اينكه جمعيت شهرستان بم پس از زلزله ديماه سال گذشته بيشتر از زمان قبل از فاجعه بود، تأكيد مى كند: «فعاليت در چنين فضاى ملتهب و آشفته اى براى پرسنل نيروى انتظامى كه وظيفه سنگين تأمين امنيت شهر را بر عهده داشتند بسيار مشكل مى نمود اما يكى از بزرگترين فعاليت هاى اين مركز طى ماه هاى پس از زمين لرزه، دستگيرى تعداد ۵ هزار افاغنه غيرمجاز و تحويل به مقامات ذيربط بود كه در نوبه خود فعاليتى كم نظير محسوب مى شود.» اين مقام ارشد انتظامى منطقه ضمن اشاره به سفرهاى مختلف صورت گرفته به منطقه بم مى گويد: «از زمان وقوع زلزله تا كنون تعداد ۲ هزار و ۷۰۰ امدادگر خارجى به شهرستان بم آمده و علاوه بر آن سران عاليرتبه نظام و بسيارى از مقامات بلندپايه كشورهاى جهان در قالب ۳۰ سفر از منطقه ديدن كرده اند و اين در حالى است كه كوچكترين اتفاق خاصى ازنظر امنيتى براى آنها رخ نداده است كه اين امر نشانه فعاليت و حضور گسترده نيروى انتظامى در شهر بم و مناطق اطراف مى باشد.»
وى با بيان اين نكته كه در هيچ كجاى جهان نمى توان ادعا كرد كه امنيت يك شهر به طور صددرصد تضمين شده است، خاطرنشان مى سازد: «تقاضاى ما از مردم مصيبت ديده بم اين است كه به منظور بازگشتن آرامش و احساس امنيت بيشتر، تعاملات خود را با پليس بيشتر كرده و خود به شايعات بى اساس در سطح شهر دامن نزنند.» سرهنگ قلعه خانى مى افزايد: «مردم بم و مناطق اطراف مى توانند هر گونه مشكل يا سؤال و مورد مشكوكى را با پليس ۱۱۰ در ميان گذارند.»

اولين سالگرد فاجعه بم به همت شهردارى بم و همكارى مؤسسه پشتيبانى از كودكان نوازش (پاكان) از ششم تا دوازدهم دى ماه در شهر بم برگزار مى شود.
دكتر آناهيتا امامى رئيس هيأت مديره مؤسسه پشتيبانى كودكان نوازش ضمن بيان مطلب فوق افزود: با وجود گذشت يك سال از ضايعه دردناك بم، اين واقعه تلخ ملى همچنان خاطره خود را در اذهان مردم ايران برجا گذاشته و همچنان شاهد كمبودهاى روحى و روانى و نيز مشكلات اقتصادى و روزمره مردم مصيبت ديده هموطنان بمى هستيم.وى افزود: بخشى از برنامه هاى اولين سالگرد بم، به منظور ترميم روحيه كودكان مصيبت ديده و بى سرپرست اختصاص يافته كه با ايجاد فضاهاى شاد و روحيه بخش براى اين طيف سنى و تلاش به بازگرداندن روحيه ويران شده آنها دارد. امامى در ادامه گفت: در مراسم سالگرد زلزله بم كودكان به عزيزان ازدست رفته خود نامه نوشته و به همراه بادكنك هاى رنگى به نام آنها به هوا مى فرستند، كه حركتى نمادين مى باشد.
رئيس هيأت مديره مؤسسه پشتيبانى كودكان نوازش (پاكان) افزود: در سالگرد زلزله بم فعاليت هايى با عنوان ايستگاه اميد و آرزوهاى كودكان، ايستگاه آينده و نمايشگاهى از دستاوردهاى بچه هاى بم كه شامل نقاشى و صنايع دستى مى باشد برگزار خواهد شد.

«زندگى» گرچه پس از يك سال از ويرانه هاى شهر شكوفه زده است اما مشكلات و كاستيهاى موجود، مردم رادر سردرگمى غريبى فرو برده است...
و چهره هاى سوخته زنان و مردان بمى حكايت از رنج و اندوه بى پايان مى دهد كه سحرگاه آدينه شوم پنجم ديماه ۸۲ به ناگاه برسرشان فرو ريخت...
اما بم اكنون «امن ترين» شهر ايران است... چرا كه اكنون كانكسهاى فلزى به جاى خانه هاى خشتى سرپناه مردم شهر شده اند...
و بر در و ديوار اين كانكسها ، جايى كه منزلگاه وحتى مقر برخى ادارات بم را تشكيل مى دهند. خبرى از حافظ و سعدى و فردوسى نيست ... مولانا هم به چشم نمى خورد.
و هرجا قلمى لغزيده و كاغذى سياه شده نام «سپهرى» و «اخوان ثالث» و «شريعتى» و «مشيرى» را مى توان در پى نوشت اين سطور مشاهده كرد:
... خدايا! چگونه زيستن را به من بياموز ‎/ چگونه مردن را خود خواهم آموخت
> در اداراتى چون جهاد كشاورزى، بهزيستى ، هلال احمر، ستادهاى بازسازى و... جاى سوزن انداختن نيست... و مردمى كه اغلب از شوك آن مصيبت بزرگ خارج شده اند براى دريافت كمكهاى هرچند جزئى در مقابل كانكسهايى كه روى آن «دفتر مديريت» نوشته شده است صف كشيده اند...
و اينجا ديگر خبرى از «امروز برو فردا بيا» نيست... «خانم منشى» هم وجود ندارد كه براى روزها والبته هفته هاى ديگر ترتيب ملاقات با جناب رئيس را بدهد...
اما امورمردم همچنان اسير ديوى است به نام «بوروكراسى» ... و هستند كسانى كه به خاطر كاغذ بازى برخى ارگانهاى موجود در سطح شهر از درخواستشان مى گذرند...
> و دراين شهر به غير از يك مغازه كوچك ، خبرى از كيوسكهاى مطبوعاتى نيست... مردمى كه همه محتاج دانستن اند وچيزى اما براى مطالعه نمى يابند...
و در اين وانفساى كمبودها و مشكلات، «شايعه» بلايى است كه به مانند موريانه اى مخرب، ذهن و فكر مردم شهر را در حال خوردن است...
و گروهى در اينجا دور هم جمع شده و چه با آب و تاب به هم تعريف مى كنند... قصه هزار ويك شب را نمى گويم... حادثه «گروگانگيرى» را كه شب گذشته در آن سر شهر براى يك خانواده رخ داده است... و چون براى جست وجوى اين خانواده بخت برگشته به «آن سر» شهر مراجعه مى كنى، جمعى ديگر آدرس اين اتفاق را در سوى ديگر شهر مى دهند... و اگر هزار ويك شب ديگر نيز بجويى از گروگانگيرى و خانواده و ... بيشتر از «هيچ» نخواهى يافت...
> و در اينجا مشكلى براى بازگشت به كار كارمندان وجود نداشت اما كسبه شهر كه سرمايه خود را بر باد رفته مى ديدند نگران ترين مردم بودند... و «كانتينرها» مكان امنى است كه به جاى مغازه بطور موقت در اختيار بازاريان و اصناف شهر گذاشته شده است...
و اينك دادوستد در شهر رونقى دوباره گرفته است اما همچنان كمبودبرخى كالاها «گرانى» را در سطح منطقه پديد آورده است....
> زندگى در بم وابسته به كشاورزى است... دراين «باغ شهر» به هر كجا كه ديده مى چرخانى، عظمت «نفراتى» را مى بينى كه همه استوار و محكم در كنار هم «نخلستان» ناميده شده اند... و هم از اينروست كه امروز «نخل» سمبل استوارى مردم بم شده است... و آنها خطاب به مردم ايران مى گويند: نگران نباشيد... خرماى مضافتى بم بار ديگر سفره هاى شما را آذين خواهد بخشيد ... به همت بازماندگان بمى...
> و اينك ارگ ... كه پس از ۲۵۰۰ سال صلابت، شكوه وعظمت كه نشانى بود از ايران باستان، به تكانى لرزيد وبه يكباره فرو ريخت...
و بر فراز تپه ارگ بم... ساختمان حكومتى اين قلعه باشكوه، جاه طلبانه از ميان ويرانه هاى ارگ سر برون آورده و همچون دايه اى مهربان وغمديده ، پاره هاى تن خود را زير سايه گرفته است...
ارگ بم اما با اين شرايط نيز به تنهايى سوگنامه مردمى است كه عزيزان و خاطرات وصد البته همه «زندگيشان» در عرض ۱۲ ثانيه زير خروارها خاك مدفون گرديد...
> اما از غريبه نوازى بميها چيزى نگفتيم... و ميهمان نوازانى خوشرو ميزبانانى مهربان... هر كجا گوش شنوايى پيدا شود دركنار خوان حقيرانه خويش ، سفره دل نيز باز مى كنند... و اينجاست كه «لقمه» و «بغض» دست به دست هم مى دهند تا گلويت را سخت بفشارند... و البته برخى نيز به جرعه اى آب هر دو را به پايين سرازير مى كنند...
بم اما همچنان نفس مى كشد... به لطف مردم سخت كوش خود و البته ملت نوعدوست ايران... و «خدا خيرشان دهد» جمله اى است كه در همه جا ارزانى همه ايران مى شود... و اينان مى گويند : «بم» بدون ايران مرده بود... مى گويند بنويس اينجا گرچه شهر ويرانه هاست اما هنوز «بم» نام دارد...

گزارشها وعكسها : مهرداد خوشكار مقدم ، خبرنگار اعزامى «ايران» به بم
تركيب جمعيتى بم يك سال پس از زلزله دچار تحول شده است. درحالى كه دهها هزار نفر از مردم اين شهر براثر زلزله سال گذشته از بين رفته اند، موضوع جايگزينى جمعيت مذكور و بحث هويت جديد فرهنگى در اين شهر به چالش اصلى كارشناسان علوم اجتماعى منطقه تبديل شده است.
همزمان با اين تحولات، سرازير شدن غير بوميان اطراف منطقه به اين شهرستان به اميد دريافت امكانات، حضور امدادگرانى از سراسر ايران و جهان و حتى كارشناسان خارجى سازمانهاى بين المللى چون يونيسف و يونسكو و... شرايط فرهنگى حاكم بر شهرستان بم را تحت تأثير قرار داده است.
اين شرايط درحالى است كه مردم بم نيز به غير از عكس العملهاى منفى كه عليه برخى افراد غير بومى ساكن در منطقه از خود نشان مى دهند، با ديگر هموطنان ايرانى و حتى خارجيانى كه به منظور كمك به مردم در اين شهر حضور يافته اند، از صميم قلب و با گشاده رويى پذيرا شده اند.
به اعتقاد كارشناسان اجتماعى، زبان، اخلاق، منش، رفتار و حتى طرز لباس پوشيدن غير بوميان بم اعم از ايرانى و خارجى رفته رفته در فضاى عمومى بم تأثير گذاشته و نوعى شكاف فرهنگى در آن ايجاد خواهد كرد.
در اين ميان، اما «پالايش جمعيتى» تنها راهكارى است كه در نگاه اول از سوى عده اى از كارشناسان براى جلوگيرى از بحران هويت در بم تجويز مى شود، اما عده ديگرى از صاحبنظران نه تنها اين روش را راهكار مناسبى ارزيابى نمى كنند، بلكه آن را تنها پاك كردن صورت مسأله مى دانند.
«محمدعلى جوشايى» رئيس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامى بم در گفت و گو با «ايران» در مورد مسائل فرهنگى پيش روى «بم» مى گويد: «مردم شهرستان بم از نظر فرهنگى، سنتى و هويت بومى خود در وضعيت خاصى قرار گرفته اند كه اگر به حال خود رها شوندبا صدمات روحى و روانى شديدى مواجه خواهند شد.»
وى مى افزايد: «شهر همچنان در اندوه است، به طورى كه اغلب مردم شنبه را به اميد رسيدن به پنجشنبه و رفتن به مزار كشته شدگان سر مى كنند. اين درحالى است كه عده اى اعتقاد دارند بايد هرچه سريعتر مردم را از سوى قبرستان به سوى شهر و زندگى دور كنيم.»
جوشايى در ادامه مى گويد: «خسارت و داغ بسيار بزرگى بر اين مردم وارد شده است و لذا امكان دور كردن يكباره مردم از اين فضاى غم و اندوه وجود ندارد، همچنان كه عده اى از مردم مى خواهند با اندوه خود در بم بمانند و اين شهر را با آن اندوه بزرگ بسازند.»
رئيس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامى بم در ادامه ضمن اشاره به نكات مثبت اين اندوه باقى مانده بر گستره شهر و امكان بهره بردارى مناسب از آن مى گويد: برخى از بازماندگان اعتقاد دارند:« به تحصيلاتم ادامه خواهم داد، چرا كه مادرم چنين مى خواست»يا ديگرى مى گويد:« من اين باغ را آباد خواهم كرد، چرا كه پدرم با خون دل آن را بنيان نهاده است.»وى مى افزايد:« اگر اين امكان وجود ندارد كه مردم را از غم و اندوه دور كرد، چه بهتر كه اين داغ و اندوه «مديريت» شود. »
اين كارشناس مسائل فرهنگى اعتقاد دارد:« با مديريت صحيح حتى مى توان غم و اندوه مردم را نيز كنترل كرده و با برنامه ريزيهاى مختلف از آنان استفاده بهينه كرد. »
جوشايى، پديده شوم اعتياد را از ديگر مشكلات فرهنگى- اجتماعى گريبانگير اين شهر ذكر كرده و مى افزايد:» مردم در مواجهه با بحرانها و مصائب مختلف به طرق گوناگونى سعى در رفع يا تسكين آن بر مى آيند. البته همين عده به دليل بازتاب نامناسب در جامعه و وجود برخى ناهنجارى ها هرگز به دنبال كارهاى خلاف نمى روند، اما روند كنونى چيز ديگرى را نشان مى دهد.»
وى در ادامه خاطرنشان مى كند:« در شهر بم عده اى با اين بهانه كه خانواده ام را از دست داده ام و خدا هم همه درها را به رويم بسته است، براى تسكين آلام خود به سوى مواد مخدر پناه آورده اند و استدلال آنان نيز اين است كه در اين وضعيت كسى مرا سرزنش نمى كند و لذا در اين شهر عده اى هم كه به دنبال مواد مخدر نمى رفتند، كم كم به اين سوى كشيده مى شوند. »
مسؤول اداره فرهنگ و ارشاد اسلامى بم در ادامه متذكر مى شود:«گرچه نيروى انتظامى و شوراى تأمين شهرستان در مبارزه با اعتياد و مواد مخدر سعى و تلاش وافرى دارند، اما مقابله همه جانبه با اين پديده شوم وظيفه دستگاههاى فرهنگى است كه ديدگاه مردم را در نحوه تسكين آلام خود تغيير دهند و اين مهم نيز بدون امكانات و حمايت همه جانبه ممكن نيست. »
محمدعلى جوشايى« تضعيف بنيادهاى دينى «را از ديگر خطرهاى رودرروى مردم مصيبت زده بم ذكر كرده و مى افزايد:» ما مسلمانان اعتقاد داريم كه خداى آسمان، خداوند عادلى است و هيچ كارى را بدون حكمت انجام نمى دهد. اما از آنجا كه براى توجيه اين ضايعه خلأ بسيار بزرگى در ذهن مردم وجود دارد، برخى از آنان حتى عدالت آسمان را زير سؤال برده و همين امر باعث سست شدن اعتقادات و بنيادهاى دينى آنان مى گردد. »
وى همچنين يادآور مى شود:« سست شدن پايه هاى اعتقادى در يك جامعه آن هم از نوع مصيبت زده اش مى تواند مشكلات بسيار بزرگترى در پى داشته باشد كه اين معضل نيز جز از طريق فرهنگى و روانى قابل درمان نخواهد بود.»
اين مسؤول فرهنگى شهرستان بم ضمن استمداد از همه مردم و مسؤولان كشور براى بازگرداندن وضعيت عادى روحى و روانى و ايجاد انگيزه براى زندگى در بم هشدار مى دهد:« اگر شرايط كنونى ادامه يافته و برخى كمبودها برطرف نشود، هنجارهاى باقيمانده نيز رفته رفته كمرنگ خواهند شد. »
وى كه خود يكى از افراد بومى منطقه محسوب مى شود، ضمن يادآورى گذشته اين شهرستان مى افزايد: «مردم بم انسانهاى بى رگ و ريشه اى نيستند، بلكه مردمى بسيار مغرور، متعصب، مهمان نواز و سخت كوشند كه براثر بد روزگار بدين وضعيت افتاده اند.»
او ضمن اشاره به برخى كمبودها و گلايه هاى مردم بم خاطرنشان مى سازد:« اينكه عده اى مردم بم را ناسپاس تلقى مى كنند، مطلب درست و صحيحى نيست و نبايد گلايه ورزى عده اى از مصيبت زده هاى زلزله بم بازتاب منفى در جامعه در پى داشته باشد. »
جوشايى خطاب به اين عده متذكر مى شود:« زخم بزرگ زده شده و بدنى كه زخم خورده باشد، وضعيت طبيعى نخواهد داشت. بايد صبور باشيم و مردم بم را به خاطر اظهارنظرهايشان سرزنش نكنيم.

طبق مشاهدات رواشناختى در سراسر جهان، فراگير شدن انواع بيمارى هاى روحى و روانى پس از فجايع عظيم همچون زلزله در مناطق مصيبت ديده امرى طبيعى به نظر مى رسد.
به همين خاطر نيز تنها چند روز پس از زلزله بم، وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكى كشور به همراه سازمان يونيسف با ايجاد مركزى كار خود را از يك چادر آغاز كرده و به امداد روحى و روانى مصيبت ديدگان حادثه پرداختند.
هم اكنون پس از گذشت يك سال از آن حادثه اسفناك، ستاد مداخلات بهداشتى روانى درمانگاه اعصاب و روان بم با امكاناتى نسبتاً متناسب و حضور چندين متخصص اعصاب و روان در سطح اين منطقه به فعاليت مشغولند.
كاهش تدريجى مشكلات روانى در بم
دكتر بهزاد قربانى، متخصص اعصاب و روان و سرپرست بيمارستان ۵ دى مهرابى اعصاب و روان شهرستان بم در رابطه با مسائل روحى و روانى مردم منطقه مى گويد: «ممكن است به دنبال فجايعى مانند زلزله مشكلات روحى و روانى خاصى بين بازماندگان همه گير شود كه بيمارى» استرس پس از سانحه «يا» P.T.S.D«شايعترين آنهاست.»
وى در ادامه مى گويد: «طى تحقيقاتى كه به صورت مشترك از سوى يونيسف و وزارت بهداشت در سطح منطقه صورت گرفته است نشان مى دهد ۵۰ درصد مردم بم داراى علايمى از P.T.S.D يا بيمارى استرس پس از سانحه هستند.»
دكتر قربانى در عين حال تأكيد مى كند: «البته از اين تعداد تنها ۱۰ درصد از بيماران وضعيت شديدى داشته و در مقابل درمان مقاومند و ۴۰ درصد باقيمانده با درمان هاى دارويى و غيردارويى و مداخلات بهداشتى و روانى صورت گرفته روبه بهبود نهاده اند.»
اين متخصص اعصاب و روان ستاد مداخلات بهداشتى و روانى شهرستان بم در پاسخ به اين سؤال كه آيا بايد منتظر موج ديگرى از مشكلات روحى و روانى در اين منطقه بود مى گويد: «برآوردهاى علمى و انتظار ما اين است كه بيمارى هاى روانى ۶ ماه پس از يك فاجعه در منطقه كاهش پيدا كند و مشاهدات ما نيز نشان مى دهد كه علايم بيمارى هاى روانى در سطح شهرستان بم سير نزولى به خود گرفته است.»
وى تأكيد مى كند: «البته در مواردى بيمارى هاى حاد روحى و روانى نيز داشته ايم اما اغلب اين بيمارى ها طبيعى است و در كل متخصصان ما به چيزى خارج از نرم جوامع ديگر برخورد نكرده اند.»
سرپرست بيمارستان اعصاب و روان بم در مورد وضعيت خودكشى و ديگركشى به عنوان يكى از عكس العمل هاى خطرناك بيماران روحى و روانى در بين حادثه ديدگان مى گويد: «با توجه به مداخلات روانى گسترده و حساسيت وزارت بهداشت كه در سطح منطقه صورت گرفته است بايد گفت آمار نشان مى دهد برخلاف انتظار نه تنها آمار خودكشى و ديگركشى در سطح شهرستان بم افزايش نيافته است بلكه در مقايسه با بسيارى از شهرهاى مشابه نيز كمتر بوده است.»
دكتر بهزاد قربانى با بيان اين مطلب كه از لحاظ مداخلات روانى، اجتماعى و بيمارى هاى اعصاب و روان در سطح منطقه به حدى كار شده است كه در مورد هيچ بيمارى ديگرى در كل ايران صورت نگرفته تأكيد مى كند: «بزرگترين مشكل موجود در شهرستان بم از لحاظ مداخله در بحران هاى روحى و روانى، موازى كارى نهادهاى مختلفى است كه اثربخشى فعاليت هاى صورت گرفته را تحت تأثير قرار مى دهد.»
وى خاطرنشان مى سازد: «وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى به دليل دراختيار داشتن امكانات و نيروهاى متخصص سردمدار پيشگيرى، مبارزه و درمان بيمارى هاست اما برخى موازى كارى ها از سوى تعدادى از نهادها مردم را دچار پارادوكس كرده و حتى تضادكارى پيش مى آورند.»
دكتر قربانى ضمن تأكيد براين نكته كه واقعاً نهادهاى مذكور قصد كمك و يارى دارند و در اين مورد هيچ شك و شبهه اى وجود ندارد پيشنهاد مى كند: «بهتر است به منظور هماهنگى بيشتر در كارها، تأثيرپذيرى اقدامات و هدر نرفتن امكانات مادى و معنوى فعاليت ها در حيطه مداخلات روانى و اجتماعى در سطح منطقه به صورت يك هرم سطح بندى گردد.»
وى در توضيح بيشتر اين موضوع مى گويد: «بهتر است در كف هرم NGOها و ساير سازمان هاى دولتى و غيردولتى نيمه آموزش ديده فعاليت كرده و عموم مردم را تحت پوشش قرار دهند. در وسط هرم نيز يك سرى از مردم غربال مى شوند و ما به ۴۰ درصد بيماران P.T.S.D مى رسيم كه در اينجا نياز به مداخلات سازمان هايى چون بهزيستى، هلال احمر، صليب سرخ و ... مى باشد. اما رأس هرم نيز ۱۰ درصد بيماران حاد و مقاوم در برابر درمان قرار دارند كه مداواى آنان نيازمند كارهاى كاملاً تخصصى است و اينها حدود ۱۰ هزار نفر از مردم اين منطقه را تشكيل مى دهند كه كار درمان آنها در حوزه كارى ما قرار مى گيرد.»
دكتر بهزاد قربانى اما تأكيد مى كند: «از آنجا كه تقسيم كار مناسبى در بين ارگان هاى مختلف اين حوزه وجود ندارد همه دوست دارند كه در رده هاى بالاى هرم فعاليت كنند درحالى كه توان، امكانات و تخصص اين كار را ندارند.»
مكانسيم درمان مشخص شود
دكتر ناصر همتى روانپزشك شاغل در ستاد مداخلات روانى اجتماعى شهرستان بم نيز ضمن اشاره به مشكلات موجود در مورد بيماران P.T.S.Dدوران جنگ خاطرنشان مى سازد: «بهتر است اداره سلامت و روان وزارت بهداشت مكانيزمى را تعريف نمايد كه بيماران روحى و روانى حادثه زلزله بم از زمان تشخيص تا درمان قطعى تحت نظر يك سيستم قرار گيرند.» وى مى افزايد: «بدين ترتيب علاوه بر اين بيماران كليه بيماران كشور نيز داراى پرونده شناسايى مشخص خواهند شد كه سير درمان آنها اعم از پزشكان متخصص و حتى داروهاى تجويز شده برايشان ثبت و نگهدارى خواهد شد.»
اين متخصص روانپزشكى تأكيد مى كند: «امروزه از سير درمان بيماران روحى و روانى دوران جنگ اطلاعاتى دردست نيست اين درحالى است كه صدور پرونده شناسايى و جمع آورى اطلاعات در اين حوزه براى روند درمان بيماران به طور حتم مؤثر خواهد بود.»
زنان بيشتر از مردان دچار مشكلات روحى اند
دكتر لاله كوهى حبيبى از ديگر متخصصان شاغل در مركز مداخلات روانى اجتماعى بم نيز مى گويد: «به دليل مسائل ژنتيكى و حساسيت بيشتر زنان در برخورد با فجايع بزرگ شدت اختلال ،تظاهر اختلال و نيز افسردگى در زنان بيشتر از مردان است و لذا پيش بينى مى شود تعداد زنان مبتلا بهP.T.S.D بيشتر از مردان منطقه باشد.»
وى ضمن تأكيد بر مشكلات زنان بى سرپرست و دخترانى كه والدين خود را از دست داده اند مى گويد: «وضعيت بيمارى هاى روحى و روانى، افسردگى، P.T.S.D و ... در بين دختران نگران كننده است.» وى مى افزايد: «دخترانى كه سرپرست خانواده را از دست داده و امروز مجبورند در بين خانواده عمو، دايى و يا ديگر بستگان خود در يك كانكس كوچك زندگى كنند به دليل عدم احساس امنيت بيشتر از ديگران در معرض تهديد بيمارى هاى روانى هستند چرا كه در آن جمع نيز كسانى هستند كه به آن دختر محرم نيستند و اين دختر وضعيت راحت روانى و جسمى گذشته را در اين حالت نخواهد داشت.»
دكتر كوهى حبيبى كه وظيفه رسيدگى به مشكلات زنان و دختران بازمانده از زلزله بم را برعهده دارد در مورد زنان بى سرپرست نيز مى گويد: «وضعيت زنان بى سرپرست نيز بهتر از دختران نيست چرا كه آنها اكنون مسؤوليتى را برعهده گرفته اند كه قبلاً عهده دار آن نبودند و لذا امروز بار بيشترى تحمل مى كنند.»
وى همچنين تأكيد مى كند: «شايد زنانى كه همسرانشان كارمند دولتى بوده اند بتوانند براى گذران زندگى از حقوق آنها استفاده كنند اما زنانى نيز هستند كه شوهرانشان شغل آزاد داشتند و پس از زلزله و همه دارايى شان را از دست داده اند و اگر براى اين عده كاريابى نشود و منبع درآمد خاصى برايشان تعريف نشود در آينده دچار مشكل مى شوند.»
در مجموع بايد گفت متخصصان و كارشناسان روانى و اجتماعى در اين نكته متفق القولند كه وظيفه آنها تنها درمان تألمات روحى، روانى و اجتماعى بيماران از طريق روش هاى دارويى و غيردارويى است و از اين بيشتر نيز كارى از دستشان برنمى آيد اما پرواضح است كه بدون در اختيار داشتن سرپناهى امن، آب و غذا، پوشاك كافى و ساير لوازم اوليه زندگى مشكلات روحى و اجتماعى در منطقه ادامه يافته و ديگر درمان نيز تأثير مثبتى نخواهد داشت.