خسرو نقيبى
شايد زودترها از اينها بايد پيدايش مى شد اما چهره ۳۷ ساله اى كه اين روزها در مقام يك ستاره قرار گرفته است، خيلى در زندگى اش خوش شانس نبوده؛ نه در زندگى خانوادگى كه تمام كودكى اش را نزد خانواده اى از هم گسيخته سپرى كرده و نه در كارش . اگر يادمان باشد كه در يك رقابت نزديك نقش مكمل و اسكارى فيلم جرى مك گواير را به بازيگرى به نام كوبا گودينگ جونيور واگذار كرد.
حالا اما جيمى فاكس پس از دوئلى يكساله با خود چنان قدر آمده كه نمى شود ناديده اش گرفت. كارشناسان سينمايى مى گويند اسكارش قطعى است و همچنين گفته مى شود كه چه گلدن گلاب و چه جواز انجمن هاى منتقدان براى او كنار گذاشته شده؛ همه اينها حاصل نقش آفرينى به جاى رى چارلز فقيد در فيلم رى است. نقشى كه چارلز پيش از مردن زحمت زيادى برايش كشيد و همه فوت و فن ها را در اختيار فاكس قرار داد. شايد ندانيد جيمى فاكس از كجا آمده اما اگر كمى فيلم باز باشيد مى توانيد در گوشه هاى ذهنتان تصويرى از او را پيدا كنيد. همين سال ها او يكى از سياهان فيلم على به كارگردانى مايكل مان بود و كمى قبل تر در برنامه هر يكشنبه اليور استون كنار آل پاچينو و كامرون دياز ايستاده بود. جز اينها خود آمريكايى ها فاكس را با نمايش هاى تلويزيونى اش و پى گيرترها با شوهاى يك نفره اش در معروف ترين كلوپ هاى نيويورك به جا مى آورند. او حالا بر پرده نقره اى يك غافلگيرى تمام عيار است و همين همه كارنامه گذشته را هم تحت الشعاع قرار مى دهد.
روزى كه بن استيلر و آدام سندلر نقش كنارى تام كروز را در فيلم وثيقه نپذيرفتند خيلى ها از انتخاب بعدى مايكل مان شگفت زده شدند اما به هرحال مان از هنگام فيلمبردارى على مى دانست كه نابغه اى را در كنار ويل اسميت مقابل دوربين دارد و براى همين هم مترصد فرصتى بود تا از فاكس در موقعيتى بهتر استفاده كند و گرو دقيقاً همين موقعيت بهتر بود. امسال هم كه فيلم اكران شد باز فاكس تحت تأثير محبوبيت كروز در رسانه غريبه اى عجيب بود كه كسى هم چندان سراغش نيامد اما حضور فوق العاده اش در رى، چشم ها را به سمت گرو و بازى اش در آن فيلم هم برگرداند.
درباره رى اما گفتنى اينكه همه چيز دست به دست هم داده تا فاكس حاصل كار را اينگونه درآورد؛ او از سه سالگى پيانو زده، در تمام دهه هشتاد سعى كرده خواننده شود و حتى يك آلبوم ناموفق هم منتشر كرده و براى همين هر دو كارى را كه رى چارلز فقيد به خاطرش مشهور بوده پيش از بازى در فيلم تجربه كرده و براى همين توانسته عمده انرژى اش را فقط روى بازى و شبيه شدن به چارلز متمركز كند اما آنچه شايد گفته نشده يك چيز است؛ رياضتى كه جيمى فاكس براى بازى در نقش رى به خودش داده: «وقتى آن مردمك هاى مصنوعى را براى اولين بار در چشمم گذاشتم، عملاً به يك نابينا بدل شدم. در تمام روزهاى فيلمبردارى مقابل دوربين اين مردمك ها در چشمم بود تا احساس واقعى مردى را داشته باشم كه به جايش نشسته بودم.» اين سختى البته نتيجه اى ديگر هم داشته؛ چيزى كه براى خود فاكس هم باوركردنى نبود: «همان بار اول پس از شش ساعت حس هاى ديگرم تحريك شدند. تجربه متفاوتى بود. در سياهى مطلق كوچكترين و ريزترين صداهاى اطرافم را مى شنيدم. تازه فهميدم رى چارلز واقعى چرا اينقدر بااحساس پشت پيانو مى نشست.»
مى گويند اسكار جيمى فاكس قطعى است و همچنين يك خروار جايزه ديگر؛ هرچند در هاليوود هيچ چيز قطعى نيست. اگر او اين جايزه را بگيرد پس از دنزل واشنگتن دومين سياهپوستى خواهد بود كه در عرض چهارسال، مجسمه طلايى رنگ آكادمى علوم و هنرهاى سينمايى آمريكا را در دست مى گيرد.

هر ساله وقتى بحث پيرامون نامزدان اسكار در ماههاى قبل از برگزارى مراسم اهداى جوايز به ميان مى آيد، نامزدان جوايز گوى طلايى و برندگان جوايز انجمنهاى مختلف منتقدان در سراسر جهان اولين نامهايى هستند كه به ذهن هر علاقه مند به سينما خطور مى كنند، اما امسال با وجود اعلام اين اسامى هنوز خيلى زود به نظر مى رسد كه بتوان با قاطعيت كامل از حضور فيلمى در ليست نهايى داوران آكادمى اسكار سخن گفت.
در حال حاضر فيلم Side Ways از الكساندر پاين با استقبال شديد منتقدان برجسته سينمايى مواجه شده است و اين فيلم مستقل كه محصول فاكس سرچ لايت مى باشد، مى تواند يك كانديداى بالقوه براى شاخه بهترين فيلم و چندين شاخه ديگر محسوب شود، اما نبايد فراموش كرد كه اعضاى آكادمى لزوماً سليقه اى مشابه منتقدان ندارند و از نظر آنها Side Ways مى تواند يك فيلم كوچك و كم اهميت جلوه كند. با نگاهى دقيق به جوايز مختلف سينمايى ۲ ماه گذشته مشخص مى شود كه گرچه
Side Ways موفقيتهاى قابل توجهى را به دست آورده، ولى يكسرى فيلم نيز از پتانسيل خوبى براى حضور در اسكار ۲۰۰۵ برخوردارند كه از آن جمله، هوانورد (مارتين اسكورسيزى) Million Dollar Baby (كلينت ايستوود)،Closer (مايك نيكولز)، رى (پتر هكفورد)، ورا دراك (مايك لى)، درياى درون (آلخاندرو آنمابار) و خانواده خارق العاده (براد برد) هستند. شايد مهمترين راه براى برآورد كانديداهاى احتمالى دسته بندى جوايز اهدايى مهم هفته هاى اخير و نگاهى به گزارشهاى تازه پيرامون فيلمها باشد. در شاخه بهترين فيلم شكى وجود ندارد كه سايد ويز مى تواند يكى از كانديداها باشد، چرا كه جايزه بهترين فيلم را از انجمن منتقدين چند شهر مهم آمريكا از جمله لس آنجلس، نيويورك، بوستون، سان فرانسيسكو و انجمن منتقدان تورنتو دريافت كرده است و علاوه بر اين در فهرست ده فيلم برتر انستيتو فيلم آمريكا در سال ۲۰۰۴ قرار دارد و نامزد دريافت جايزه گوى طلايى بهترين فيلم كمدى ـ موزيكال بوده است.
اگر ما نگاهى به ۹ فيلم ديگر نامزد در شاخه گوى طلايى بهترين فيلم بيندازيم و در نهايت فهرست برندگان جوايز ديگر ساليانه را با اين فهرست ۹ گانه مقايسه كنيم، مشخص مى شود كه بيشترين ميزان شانس با توجه به اين پيش زمينه متوجه چهار فيلم Million Dollar Baby ، هوانورد ، كينسى و آفتاب ابدى يك ذهن بى لك خواهد بود.
اما نبايد فراموش كنيم كه دو فيلم بنا به دلايلى از مراسم گوى طلايى امسال كنار گذاشته شدند و البته هر دو آنها جنجالى ترين فيلمهاى سال به حساب مى آمدند. اين اشاره فقط مى تواند متوجه دو فيلم مصائب مسيح ساخته مل گيبسون و فارنهايت ۹‎/۱۱ از مايكل مور باشد كه هنوز مى توان شانس اندكى را برايشان در شاخه بهترين فيلم قائل شد.
اما سايد ويز علاوه بر بهترين فيلم مى تواند در زمينه هاى ديگرى نيز يك رقيب جدى محسوب شود كه از آن جمله بهترين بازيگر است. پل جياماتى براى بازى در اين فيلم جايزه بهترين بازيگر مرد را از چند انجمن معتبر منتقدين چند شهر از جمله نيويورك، سان فرانسيسكو و تورنتو دريافت كرده است، اما جياماتى در اين شاخه يك رقيب جوان ولى سرسخت را پيش رو خواهد داشت كه كسى به جز جيمى فاكس بازيگر نقش رى چارلز  موزيسين فقيد در فيلم «رى» نيست. فاكس نيز جوايزى چند از جمله منتقدين آن لاين نيويورك و منتقدين بوستون را دريافت كرده است و در گوى طلايى نيز هر دو آنها نامزد دريافت جايزه بهترين بازيگر مرد در شاخه كمدى - موزيكال هستند. بنابراين، اين دو نفر نامزدان قطعى اسكار ۲۰۰۵ خواهند بود و سه امكان باقى مانده مى تواند از بين خاوير باردم (درياى درون)، جيم كرى (آفتاب ابدى يك ذهن بى لك)، دان چيدل (هتل رواندا)، جانى دپ (يافتن ناكجاآباد) و لئوناردو دى كاپريو (هوانورد ) و ليام نيسن (كنيسى) باشد.
در شاخه بهترين بازيگران، كانديدايى از فيلم
Side Ways مشاهده نمى شود و در غيبت اين فيلم كه كفه ترازو به نفع ايملدا استانتون بازيگر فيلم ودادرك سنگينى مى كند كه چهار جايزه كليدى منتقدان شهرهاى نيويورك، لس آنجلس، بوستون و تورنتو را به خود اختصاص داده است. در رتبه هاى نازل تر مى توان آنت بنينگ (جوليا بودن)، هيلارى سوانك (قهرمان ميليون دلارى) و جول دلپى (قبل از غروب آفتاب) را شانسهاى اين شاخه معرفى كرد و براى تنها مكان باقى مانده نيز شانس كمى را براى اوما تورمن (كشتن بيل: جلد ۲)، نيكول كيدمن (تولد)، كيت وينسلت (آفتاب ابدى يك ذهن بى لك) و اسكارلت جوهانسون (آواز عاشقانه براى بابى لانگ) قائل شد.
اما اصلى ترين رقابت و در عين حال غير قابل پيش بينى ترين آنها شاخه كارگردانى در اسكار ۲۰۰۵ خواهد بود. جايى كه الكساندر پاين كارگردانى فيلم
Side Waysتنها جايزه بهترين كارگردان را از منتقدان لس آنجلس و سان فرانسيسكو دريافت كرده است. مايكل مان براى فيلم وثيقه جايزه انجمن ملى نقد آمريكا را دريافت كرده و كلينت ايستوود نيز جايزه منتقدان نيويورك را براى فيلم Million Dollar Baby دريافت كرده است. ژانگ يمو نيز به خاطر كارگردانى فيلم خانه خنجرهاى پرنده از سوى انجمن منتقدان بوستون به عنوان بهترين كارگردان شناخته شده است. منتقدان آن لاين نيويورك مارتين اسكورسيزى را براى ساخت فيلم خلبان بهترين كارگردان دانسته اند و منتقدان تورنتو نيز ميشل گاندرى را براى ساخت فيلم آفتاب ابدى ذهن بى لك شايسته عنوان بهترين كارگردان سال دانسته اند. البته بايستى به اين فهرست طولانى سه نام ديگر را نيز اضافه كنيم. مارك فارستر براى فيلم يافتن ناكجا آباد، مايك نيكولز براى فيلم Closer و پيتر هكنورد براى فيلم رى كه البته دو كارگردان اول قبلاً نامزد دريافت جايزه اسكار بهترين كارگردانى بوده اند.
اما فيلم سايد ويز در شاخه بهترين بازيگران مكمل زن و مرد نيز شانس زيادى دارد. توماس هيدن چرچ جايزه بهترين بازيگر نقش مكمل را از انجمنهاى منتقدان بوستون، لس آنجلس و سان فرانسيسكو دريافت كرده است و نام او در بين نامزدان جايزه گوى طلايى نيز ديده مى شود. نزديكترين رقيب او كليو اوون از فيلم Closer است كه جوايز منتقدان نيويورك و تورنتو را دريافت داشته است. در كنار اين دو بازيگر كه شانسهاى اصلى محسوب مى شوند، بايستى ديويد كارادين براى بازى در نقش بيل در فيلم كشتن بيل، مورگان فريمن براى فيلم قهرمان ميليون دلارى، پيتر سارى گارد براى فيلم كنيسى و جمى فاكس براى فيلم وثيقه را نيز اضافه كرد. در شاخه بهترين بازيگر نقش مكمل هم داستان مشابهى وجود دارد. ويرجينيا مادسن براى بازى در فيلم سايد ويز جايزه بهترين بازيگر نقش مكمل را از منتقدان نيويورك، تورنتو، سان فرانسيسكو و لس آنجلس دريافت كرده است، درحالى كه لورا لينى از طرف انجمن منتقدان بوستون به عنوان بهترين بازيگر زن مكمل شناخته شده است. در كنار اين دو هنرپيشه به نامهاى متعددى بر مى خوريم كه مى توانند سه مكان خالى اين شاخه را پر كنند. اين هنرپيشگان شامل لورا درن براى فيلم ما ديگر اينجا زندگى نمى كنيم، ناتالى پورتمن براى فيلم Closer، كيت بلاپخت براى فيلم خلبان، مريلى استريپ براى فيلم كانديداى منچورى و كيت وينسلت براى فيلم يافتن ناكجا آباد هستند كه همگى آنها نامزد دريافت جايزه گوى طلايى نيز مى باشند.
اما شايد از هم اكنون بتوان در دو شاخه فيلمنامه اوريژينال و اقتباسى، برندگان احتمالى اسكار ۲۰۰۵ را حدس زد. در شاخه فيلمنامه اقتباسى Side Ways نوشته الكساندر پاين و جيم تايلور براساس رمانى از ركس پيكت تقريباً تمام جوايز فيلمنامه اقتباسى معتبر را به خود اختصاص داده و از اين رو داراى بيشترين بخت براى دريافت اسكار فيلمنامه اقتباسى است. اصلى ترين رقباى سايد ويز را بايد پاتريك ماربر براى اقتباس از نمايشنامه اش براى فيلم Closer و ديويد ماگى براى اقتباس ازنمايشنامه آلن نى براى نگارش فيلمنامه يافتن نا كجا آباد دانست. در شاخه فيلمنامه اوريژينال نيز بخت اول فيلمنامه خوب چارلى كافمن براى آفتاب ابدى يك ذهن بى لك خواهد بود و در فاصله اى دور جان لوگان براى فيلم خلبان و بيل كاندان براى فيلمنامه كنيسى قرار مى گيرند.
اما فهرست فعلى كانديداهاى بالقوه، فاقد برخى نامهاى آشنايى است كه در ابتداى فصل اكران فيلمها گمان مى رفت جايى در بين كانديداها داشته باشند. از جمله مهمترين آنها بايستى به هرى پاتر و زندانى آزكابان ساخته آلفونسو كوئارون فيلمساز مكزيكى، ترمينال ساخته استيون اسپيلبرگ، مرد عنكبوتى ۲ ساخته سام ريمى، اسكندر ساخته اليور استون و دوازده يار اوشن ساخته استيون سادربرگ اشاره كرد كه البته هرى پاتر و زندانى آزكابان و همچنين مرد عنكبوتى ۲ با تحسين غير منتظره منتقدان برجسته سينماى جهان مواجه شده بودند، ولى ظاهراً اجراى همان قاعده هميشگى يعنى فراموشى فيلمهاى بهار و تابستان از سوى داوران آكادمى و انجمنهاى معتبر منتقدان امسال نيز رعايت شده و در عمل شانس بسيار اندكى را براى حضور اين فيلمها در شاخه هاى اصلى اسكار مى توان قائل شد. در شاخه جديد بهترين انيميشن سال نيز رقابت عمده بين دو فيلم شرك ۲ و خانواده خارق العاده از دو استوديو دريم وركز و پيكسار است كه هر دو در گيشه امسال نيز بسيار موفق عمل كرده اند. البته قسمت اول شرك يك بار برنده جايزه اسكار بهترين انيميشن شده، ولى بايد ديد كه آيا مى تواند رقيب سرسختى چون خانواده خارق العاده را از ميدان به در كند يا نه؟