ترجمه: مهرى حقانى

موجهاى بنيان كن جنوب آسيا نه تنها هزاران نفر را به كام كشيد، بلكه به شكل غير قابل پيش بينى، اقتصاد و بازارهاى آسيا را در چنبره خود گرفت.
روستاهاى ماهيگيرى نابود شده اند و ستون فقرات اقتصادى توريست يعنى تفريحگاهها تبديل به ويرانه اى شده اند؛ با اين حال هزينه اقتصادى موجهاى غول آساى زمين لرزه اى كه سواحل آسياى جنوبى را فرا گرفت، بسيار كمتر از تلفات انسانى آن خواهد بود.
اقتصاد سريلانكا و صنعت برجسته توريسم تايلند، پس از گذراندن يك دوه متورم ناشى از شيوع سارس و آشوبهاى سياسى، بار ديگر ضربه سختى را متحمل شده اند. روى هم رفته، بازارها و اقتصاد آسيا دچار يك هجوم برق آسا و غير منتظره شد. ديوار مهيب آب خروشانى كه از اقيانوس هند برخاست، قوى ترين لرزه اى بود كه در ۴۰ سال گذشته اتفاق افتاده، به شكلى كه هزاران نفر را به كام مرگ فرستاد.
ليان چيا ليانگ اقتصاددان سنگاپورى از دوره هاى نزديكى از اتفاقات ناخوشايند ياد مى كند، هرچند وى يادآور مى شود توان خاتمه بخشيدن به آنها وجود ندارد.
با اين حال، بازسازى هتلها و ساخت هاى زيربنايى ويران شده مى تواند عايدات رو به كاهش توريسم را در چند ماه آينده جبران كند. شايد از همين روست كه سريلانكا درخواست كمك و اعانه از آژانسهاى بين المللى كرده، بنيادهايى كه حاضرند از هر راهى كه ممكن باشد به كمك بشتابند. در اين ميان بازارهاى مالى تنها تكان خوردند، بعضى سهامهاى مسافرتى سقوط كرده، ارزش سهام تاى به ۱‎/۶ درصد نزول پيدا كرده، اما روپيه اندونزى و تبت تنها يك چهارم درصد ارزش خود را از دست داده اند، در صورتى كه بازار سهام بمبئى دقيقاً به ۰‎/۶ درصد كاهش پيدا كرده است. با اين حال سانگ سنگ اقتصاددان سنگاپورى خاطرنشان مى كند قبل از آنكه همه اين هزينه هاى اقتصادى را به حساب بياوريم، چنين چيزى بيشتر به داستان يك تراژدى انسانى شبيه است.
مهندران استراتژيست و اقتصاددان سنگاپورى مى نويسد كه چارچوبهاى مالكيتى بر مرزهاى آسياى جنوبى حاكميت دارد؛ بانكها و محصولات شاخص صادراتى كمتر متأثر از چنين فجايعى خواهند بود، اما همين اقتصاددان كه در رأس فعاليتهاى سرمايه گذارى سريلانكا است، مى گويد: فاجعه هاى اين چنينى مى تواند اقتصاد جزيره را ظرف يك سال به عقب ببرد و حتى ممكن است در ۳ ماهه بعدى نتايج ناخوشايندترى داشته باشد.
سريلانكا ركورد ورود ۵۰۰۶۴۲ توريست را در سال ۲۰۰۳ ثبت كرده؛ روزنه اى كه پس از ۲ دهه جنگهاى جهنمى ببرهاى تاميل و حكومت در حال سربرآوردن بود.
دولت اميدوار بود كه اين تعداد به ۲ برابر آمار ارائه شده تا سال ۲۰۱۰ افزايش پيدا كند، اما تسونامى به يكباره رسيد، ۴۹۰۰ كشته و صدها هزار بى خانمان برجاى گذاشت، خطوط ارتباطى كلمبو (كه شاهراه اصلى انتقال توريست به جنوب جزاير است) را ويران كرد و تا آن حد پيش رفت كه هتلهاى لوكس زنجيره اى به بدترين شكل ممكن به مخروبه اى تبديل شدند.
نقطه عطف اين اقتصادها توريسم است، يعنى سريع ترين عامل رشد و سازندگى. مهندران ادامه مى دهد: اما حالا بايد جاده ها و خطوط ريلى بازسازى شوند، چيزى كه يك سال وقت مى گيرد. اين زمان بندى براى سريلانكا وضعيت حادترى ندارد، چون بزرگترين صنعت آن يعنى نساجى هنگامى كه در چرخه رقابت با محصولات ارزان تر چين و هند وارد شد، دچار ضايعات شده بود.
تايلند هم كشورى است كه ۱۲ ميليون توريست در يك سال، حدود ۶ درصد توليد ناخالص داخلى آن يعنى حدود ۳۰ ميليارد دلار را به ارمغان آوردند، اما به گفته يك اقتصاددان اين فاجعه بيشتر از آن كه به اقتصاد توليد لطمه زده باشد، به ضريب اطمينان لطمه وارد كرده است، اما آنسورتاما از بانك تاى مى گويد: همانقدر كه توريسم از همه گيرى سارس در سال گذشته آسيب ديد، از تسونامى هم آسيب ديد. درست وقتى كه تعداد ورودى ها به ۷‎/۴ درصد كاهش يافت يا وقتى كه از خشونتهاى سياسى در جنوب اين كشور آسيب ديد.
از سوى ديگر جذابيتهاى ساحل هند كرالدوگوا تحت تأثير تسونامى بودند. مدراس و اندراپرادش از ساحل شرقى ضربه سختى خوردند. با اين حال گويال رئيس يك تور هندى مى گويد: هنوز نمى توان پيش بينى كرد اين واقعه تأثير معنى دارى بر ورود جهانگردان داشته باشد. در عين حال نمى توان ناديده گرفت كه هزاران نفر در هند مردند. با اين همه وزير دارايى مى گويد: ما مى توانيم بحرانهاى مالى را مديريت كنيم.
در اندونزى حدود ۱۴۰ هزار نفر مردند. چنين چيزى ردپاى هزينه هاى نامطلوب مالى را به جا گذاشته است. حالا حكومت بايد قادر به تأمين كسرى در بودجه باشد، چيزى كه سبب ساز آن تسونامى بوده، بويژه آنكه بخشهايى از استان آسه اندونزى را ويران كرده است، شايد يكى از جذابيتهاى اصلى اندونزى براى بازارهاى جهانى ظرفيت گاز مايع طبيعى آرون سوماترا باشد. شمالى ترين جزايرى كه تسونامى به صورت كانون اين زلزله تا دامنه آن نيز كشيده شده است.

آخرين گزارش سازمان خواربار و كشاورزى (فائو) حاكى از آن است كه در سال گذشته ۸۲۵ ميليون نفر دچار سوءتغذيه بودند.
درحالى كه كشورهايى مانند چين و برزيل جمعيت گرسنه خود را نسبت به اوايل دهه ۱۹۹۰ كاهش دادند. كشورهايى هم مانند كره شمالى و تانزانيا وجود داشتند كه جمعيت گرسنه شان افزايش يافت. هرساله ۵ ميليون كودك به خاطر گرسنگى و عوامل آن جان مى سپارند و سوءتغذيه هرسال ۳۰ ميليارد دلار بر هزينه هاى مستقيم دارويى به جهان تحميل مى كند.

پنج روز مانده به پايان سال ۲۰۰۴ جهان شاهد فاجعه بارترين رويداد ۴۰ سال اخير بود. زلزله اى به قدرت ۹ ريشتر در اعماق اقيانوس هند رخ داد كه بيش از ۵ كشور حاشيه اين اقيانوس يعنى اندونزى، مالزى، سرى لانكا، هند، تايلند و بخش كمى از برمه را لرزاند و آسيب هاى جدى به آنها وارد كرد. در حال حاضر آمارهاى كشته شدگان اين زلزله كه هرروز رو به افزايش است بالغ بر ۲۰۰هزار نفر شده و بنا به گفته نهادهاى بين المللى در صورت نرسيدن كمك به اين مناطق زلزله زده تعداد كشته شدگان به يك ميليون نفر خواهد رسيد.
در كنار اين فاجعه انسانى آنچه كه اثر ميان مدت و درازمدت بر كشورهاى زلزله زده خواهد گذاشت پيامدهاى اقتصادى حاصل از اين زلزله است. در حال حاضر نقطه مشترك اقتصادى كه مابين كشورهاى زلزله زده است، توريستى بودن اين كشورها است. بطورى كه يك مقام گردشگرى در جنوب شرقى آسيا با اشاره به ابعاد گسترده خسارات وارد آمده  بر صنعت گردشگرى اين منطقه گفته است «پس از بحران فراگير سارس، تسونامى فاجعه انگيز ترين لطمات را به بدنه صنعت گردشگرى جنوب شرقى آسيا وارد كرده است.» وقوع زلزله اولين حادثه را بر صنعت توريسم اين منطقه گذاشت بطوريكه دولت انگليس در خصوص سفر گردشگران اين كشور اروپايى به كشورهاى مالديو، استراليا، نواحى ساحلى تايلند، اندونزى، سريلانكا و برخى جزاير هند و مالزى هشدارهاى جدى داده است.
همچنين گزارش شده است: شركت هاى مشاوره اى گردشگرى اروپايى كه شمار زيادى از گردشگران اروپايى را به نواحى جنوب شرقى آسيا اعزام كرده اند، ضررهاى سنگينى را متحمل شده اند.
اين در حالى است كه پيش بينى مى شد سال ۲۰۰۴ كه به يكى از بهترين دوران هاى تاريخ گردشگرى جهان تبديل شده بود، با كارنامه موفقى خاتمه يابد، اما حادثه اخير در جنوب شرقى آسيا اين موفقيت را تحت شعاع خود قرار داد.
براى مثال كشور مالديو كه تقريباً پس از جزيره سوماتراى اندونزى در نزديكترين نقطه به مركز زلزله قرار دارد نيمى از درآمد ارزى خود را از توريسم بدست مى آورد كه با توجه به تخريب زلزله كسب اين درآمد كه براى مالديو بسيار اهميت دارد به عقب خواهد افتاد.
بنابر يك برآورد، نرخ رشد اقتصادى مالديو حدود ۳ درصد كاهش خواهد يافت. اين در حالى است كه اين خسارت بر سرى لانكا شديدتر از ديگر كشورها خواهد بود زيرا صنعت توريسم نزديك به ۲۰ درصد توليد ناخالص داخلى آن كشور را تشكيل مى دهد. بر اساس آخرين برآوردها رشد اقتصادى سرى لانكا در سال ۲۰۰۵تحت تأثير اين زلزله يك درصد كاهش مى يابد و از پيش بينى ۵ درصد به ۴ درصد خواهد رسيد. يا آنكه تايلند ۶ درصد توليد ناخالص داخلى خود را از محل توريسم بدست مى آورد كه اين حادثه تماماً آنها را تحت الشعاع خود قرار داده است بطورى كه بر اثر فاجعه تسونامى پيش بينى مى شود حداقل  ۲۰۰ هزار فرصت شغلى در بخش صنعت گردشگرى تايلند در معرض خطر قرار  گيرد.
در حال حاضر سه ميليون تايلندى در بخش صنعت گردشگرى اين كشور آسيايى مشغول به فعاليت هستند و با توجه به گستردگى خسارات وارد آمده بر بدنه صنعت گردشگرى تايلند، پيش بينى مى شود كه حداقل  ۲۰۰ هزار تن از آنها بيكار شوند. در همين حال پيش بينى مى شود كه تا ماه مارس سال آتى ميلادى، هيچ گردشگر خارجى به تايلند سفر نكند. با اين حساب حدود  ۳‎/۲ ميليون گردشگر كمتر از تعداد پيش بينى شده در سال آتى ميلادى به تايلند سفر كرده و از جاذبه هاى گردشگرى اين كشور بازديد خواهند كرد.
بر اساس برآوردها ساخت زير ساختارهاى توريستى اين كشورها تا سال ۲۰۰۶ پايان نخواهد پذيرفت و طبق برخى برآوردهاى ديگر بازسازى حاصل از اين زلزله ۱۰ سال ديگر بطول خواهد انجاميد..
برآوردهاى خسارت
تاكنون آمار دقيقى از ميزان خسارت اعلام نشده است اما برخى از نهادهاى بين المللى خسارت تقريبى وارده بر اين كشورها را بين ۱۴ تا ۲۵ ميليارد دلار تخمين زده اند.
در اين ميان شركتهاى بيمه جهان خسارت وارده بر خود را حدود ۵ ميليارد دلار اعلام كرده اند. شركت بيمه «سوئيس رى» كه دومين شركت بيمه اى بزرگ جهان است ميزان خسارت خود را ۱۰۰ ميليون فرانك سوئيس ( ۸۸‎/۳ ميليون دلار) پيش بينى كرده است.
همچنين شركت «مونيخ رى» كه بزرگترين شركت بيمه اى جهان بشمار مى رود برآورد خسارت وارده بر اين شركت را نزديك به ۱۰۰ ميليون دلار اعلام كرده است.
با آنكه خسارت ۵ ميليارد دلارى وارد شده بر اين شركتها تا حدودى زياد است اما اگر مقايسه اى با خسارت ۳۵ ميليارد دلارى طوفان در جزاير كارائيب و ژاپن و گرد بادهاى آمريكا شود متوجه مى شويم كه از «فاجعه قرن» آسيب آنچنانى نديده اند.

ن. كهنكارى
سال ميلادى كه نو شد دوران رقمهاى ميليونى پول تركيه هم به پايان رسيد و ۶ صفر از اسكناسهاى اين كشور حذف شد. حالا واحد پولى تركيه، «لير ترك جديد» است كه ورودش به بازار اين كشور نشان دهنده شكستن طلسم سى ساله اقتصاد تركيه است.
بختك تورم در سالهاى آغازين دهه ۷۰ برجان اقتصاد تركيه افتاد. كودتاى ۱۲ مارس ۱۹۷۰ و كشمكشهاى داخلى چپ گرايان و راستها ثبات سياسى تركيه را ويران كرد.
طاها آكيول نويسنده مليت مى نويسد: «درحالى كه جهان درشوك بازار نفت به سرد مى برد، چپها وراستها درخيابان شعار مى دادند كه نمى گذارند فشار قيمت بالاى نفت بر دوش مردم بيفتد وبدين ترتيب بى آنكه برنامه هاى اقتصادى را در معادلات جهانى بسنجند با شعارهاى سياسى خوراك غول تورم را فراهم آوردند.» پس از آن نيز به فاصله ده سال، كودتاى ۱۲ سپتامبر ۱۹۸۰ رخ داد كه گر چه پس از آن ساختار سياسى واجتماعى تركيه آرام آرام رو به دگرگونى وبهبود گذاشت. اما بازهم درگير شدن جناحهاى سياسى و غوطه ور شدن دولتمردان وسردمداران ترك درفضاى بحران زده سياسى مانع از آن شد كه سران تركيه به مسائل اقتصادى كشور هم بپردازند و بدين ترتيب تورم همچنان به رشد خود ادامه داد. چالش ميان اسلام گرايان ولائيكهاواوج گرفتن اين دعوا ميان جناحهاى سياسى تركيه در دهه ۱۹۹۰ اما كشور را به سوى بحرانى ديگر سوق داد. به اعتقاد صاحبنظران سياسى واقتصادى تركيه، شبه كودتاى ۱۹۹۸ كه منجر به سقوط دولت ائتلافى تانسوچيللر  ونجم الدين اربكان شد، كمر اقتصاد تركيه را شكست گرچه اثرش درسال ۲۰۰۱ با بزرگترين بحران اقتصادى تاريخ جمهورى تركيه، نمايان شد.
درواقع بيمارى اقتصاد تركيه مانند سلولهاى بيمار آرام آرام درطول سه دهه شروع به رشد كرد و به نظر تحليلگران اقتصادى اگر درهمان اولين سالها، درمان مى شد به حالت حاد و پيش رفته درنمى آمد كه درنهايت اين كشور را ناگزير از سركشيدن داروى تلخ استقراض از صندوق بين المللى پول (IMF) كند.
چنين راهكارى را البته در تئوريهاى مديريت بحران بايد توجيه كرد كه يكى از اصولش اين است : «وقتى ساليان دراز مديريت اقتصاد كشورى بيمار است، دولتها تنها زمانى حاضر به نوشيدن دارو مى شوند كه در دام بحران سخت گرفتارآمده باشند.»
به همين دليل وقتى كمال درويش برنامه پيشنهاد اصلاحات اقتصادى را دركنار استقراض از صندوق بين المللى پول درسال ۲۰۰۱ به دولت ائتلافى وقت ارائه كرد هيچ يك از احزاب نتوانستند آن را رد كنند.
اما به هر حال نابسامانى اقتصاد تركيه آن چنان پيشرفته بود و به تبع آن به ساختار سياسى آسيب رسانده بودكه به انتخابات زود هنگام در ۲۰۰۲ منجر شد. انتخاباتى كه درآن پس از سالها يك حزب به تنهايى اكثريت راكسب كرد و به قدرت رسيد. گرچه درابتداى روى كار آمدن حزب عدالت وتوسعه به رهبرى رجب طيب اردوغان تصور مى شدكه حضور حزبى اسلام گرا در رأس نظام لائيك، بازهم ناملايمات سياسى واقتصادى را به دنبال خواهد داشت اما روند امور از يك سو با ميانه روى مردان عدالت وتوسعه ونيز حمايت جناحهاى مخالف درچارچوب كمك به اصلاحات درراه اتحاديه اروپا از سوى ديگر، باعث شد كه تركيه سه سال را درآرامشى نسبى سپرى كند. طى اين مدت اقتصاد كشور نيز براى مدتى فرصت استراحت يافت ، به طورى كه فلش رو به بالاى نمودار تورم را رو به پايين هدايت كرده و تا حدى ثابت نگه داشت.
اگر چه تركيه برنامه اصلاحات اقتصادى را تا سه سال ديگر نيز بايد با همراهى صندوق بين المللى پول سپرى كند اما به هر حال ثبات نسبى اقتصاد در اين سه سال توانست به عدالت و توسعه اين جرأت را بدهد كه تابويى سه ساله را شكسته و گريبان ترك ها را از رقم هاى ميليونى و صورت حساب هاى تريليونى رها كند. تصور كنيد مثلاً قبلاً بايد يك ميليون و پانصد هزار لير ترك پرداخت مى كرديد تا بتوانيد سوار ترامواى شهرى يا اتوبوس شويد يا براى خريدن يك «تى شرت» معمولى بايد ۲۰ ميليون لير پول مى داديد، اما حالا اين ارقام ديگر كوچك شده و ميليونى خوانده نمى شوند.
از اين روست كه نخست وزير تركيه با شادمانى در نخستين ساعات سال نو ميلادى، پس از اينكه از خودپرداز بانك دولتى زراعت، ۶۰۰ لير اسكناس جديد برداشت كرد، با افتخار به خبرنگاران و مردم گفت: «با گذر به لير ترك جديد، از واحد پول ملى تركيه اعاده اعتبار شد و مردم كشور از خجالت ناشى از داشتن اسكناس هايى با صفرهاى زياد در جهان رهايى يافتند.
ارقام درشت پول تركيه در طول سال ها باعث شده بود كه گردشگران خارجى نيز در اين كشور با مشكلات فراوانى در جمع و تفريق و استفاده از اين پول ها مواجه شوند. چند ماه پيش وقتى پليس تركيه دو جوان اتريشى را به خاطر تخلف رانندگى، ۳۰ ميليون لير (۲۰ دلار) جريمه كرد، يكى از اين گردشگران با ديدن رقم شوكه شد چرا كه تصور كرده بود اين مبلغ همانطور كه از صفرهايش بر مى آيد بزرگ و كمرشكن است.
البته تغيير واحد پول و كاهش مقياس آن به مفهوم افزايش ارزش واقعى پول نيست اما از آنجا كه هر كشورى براى اقدام به چنين تحولى بايد ميزان ذخيره طلاى خود در بانك مركزى كشور را افزايش داده و تورم را تا حدى مهار كند، تغيير واحد پول تركيه از منظر بازار جهانى حكايت از ثبات بازارهاى اين كشور دارد كه مى توانند در آينده وضعيت تركيه را در تجارت با جهان هم بهبود بخشد. همچنين به اعتقاد تحليلگران اقتصادى اين موضوع از ديد روانشناختى بر مردم نيز مؤثر است حتى اگر قيمت ها كاهش نيافته و قدرت خريد هم افزايش پيدا نكرده باشد. شايد به اين خاطر است كه روز اول سال جديد ميلادى مردم تركيه به بانك ها هجوم بردند تا پول جديد را در جيب هايشان لمس كنند. علاوه بر اين، از اين پس ترك ها براى حمل سكه هاى خود با واحد قوروش هم بايد كيف كوچك داشته باشند. اما شايد جالب ترين تعبير براى ورود به دوران سكه ها در تركيه، تشويق كودكان اين كشور براى خريد قلك  و پس انداز كردن سكه باشد كه خود مى تواند به معنى فصلى تازه براى نسل جديد تركيه به شمار آيد. فصلى كه نويددهنده ثبات سياسى و اقتصادى است و تنها در اين شرايط است كه قلك هاى بزرگ تر هم مى تواند پذيراى پس انداز جوانان كشور باشد.

اما ويتنامى ها در سال گذشته از رونق خوب توريسم برخوردار شدند.
در سال ۲۰۰۴ تعداد مسافران خارجى كه به ويتنام وارد شدند از رشد ۲۱درصدى برخوردار بوده است. درسال گذشته ۲‎/۹ميليون نفر مسافر خارجى وارد هانوى شدند.
اين مسافران بيشتر از كشورهاى چين، ژاپن، كره جنوبى، آمريكا وفرانسه بودند.
هانوى از اواخر دهه ۱۹۹۰ درهاى خود را به روى جهان غرب گشود.

ارزش صادرات كره جنوبى در سال ۲۰۰۴ به بيش از ۲۵۰ميليارددلار رسيد و مازاد تراز بازرگانى كره جنوبى در سال گذشته را به ۳۰ ميليارددلار رساند. نيمه رسانه ها، خودرو، گوشى هاى تلفن همراه و كشتى از اقلام عمده صادرات اين كشور نژاد زرد در سال ۲۰۰۴ بوده است. گزارش هاى رسيده حاكى از آن است كه رشد صادرات كره جنوبى در سال گذشته نسبت به سال قبل ۳۱‎/۲ درصد رشد داشته است كه بالاترين رشد در طول ساليان گذشته بوده است. رشد واردات همچنين با ۲۵‎/۵ درصد رشد به ۲۲۴‎/۴ ميليارددلار رسيد.

افزايش قيمت نفت در سال گذشته يكى از مؤثرترين اتفاق اقتصادى درجهان بود.
اين افزايش كه به سطح ۵۵دلار در هر بشكه هم نزديك شد، باعث افزايش درآمدهاى ارزى كشورهاى صادركننده نفت شد.
بنابر بررسيهاى انجام شده، رشد قيمت نفت در سال گذشته نسبت به سال ۲۰۰۳ معادل ۳۳‎/۵ درصد بود. البته دركنار اين افزايش بايد كاهش ارزش دلار را هم مدنظر قرارداد.

رشد معاملات سهام در بازار اروپا در سال گذشته ۷درصد بوده است. تحليلگران پيش بينى مى كنند كه اين رشد در سال جارى هم ادامه داشته باشد، اما ارزش پايين دلار و قيمت بالاى نفت مى تواند مانع اين رشد شود. رشد معاملات سهام در اروپا در سال گذشته درحالى به دست آمد كه اين بازار در سال ۲۰۰۳ پايين ترين نرخ رشد را درطول ۷سال قبل تجربه كرده بود.

ارزش دلار آمريكا در سال ۲۰۰۴ كاهش قابل توجهى نسبت به يورو و ين ژاپن داشت. در سال ،۲۰۰۴ ارزش دلار آمريكا ۸درصد درمقابل يورو و ۴درصد درمقابل ين ژاپن كاهش يافت. عمده ترين دليل كاهش ارزش دلار آمريكا در برابر اين دو ارز عمده به كسرى تراز بازرگانى آمريكا برمى گردد. كسرى تراز بازرگانى آمريكا در سال گذشته معادل ۵۰۰ميليارددلار برآورد مى شود.