سايه خميده پدر را مى ديدم، هر روز كه جنازه خسته اش را به خانه مى آورد، مى دانى درباره چه كسى با تو حرف مى زنم!؟ درباره يك جنازه حرف مى زنم كه ما او را پدر مى خوانديم، جسم متحرك و بدون روحى كه گاهى جوراب هايش را هم اشتباهى به پا مى كرد، زنانه و مردانه اش مهم نبود، در آن حالت نشئگى، كفش هاى لنگه به لنگه اش را هم نمى توانست درست در پا نگه دارد، لباسهاى نامرتب، موهاى ژوليده، سرو رويى به هم ريخته... و چشمان كودكانه ما كه با تعجب او را مى نگريست!
او كه هميشه خاكستر سيگارش، فرش، پتو و ملحفه ها را مى سوزاند، در آن حالت نشئگى نمى توانست حتى چايش را بنوشد، قاشق غذا را هزار بار به سروصورتش مى زد، موقع غذا خوردن روى سفره تا كمر خم مى شد طورى كه هر لحظه ممكن بود با صورت وسط سفره بيفتد.
شايد آن روزها تنها دلخوشى من و خواهرم تصوير زندگى گذشته پدر بود، تصوير مردى با چشمانى سالم و هوشيار و اندامى محكم و كشيده و نه سست و لرزان كه با تلنگرى نقش زمين شود! تصويرى از زندگى گذشته او در آلبوم قديمى خانواده، در رخت و لباس ورزشى يا با كت و شلوار دامادى!
اين عكس ها اما هيچ شباهتى به سايه خميده پدر نداشت، سايه اى كه خيلى شب ها به خانه نمى آمد و وقتى هم كه مى آمد از بوى تعفن مواد بايد بينى ات را مى گرفتى! سايه اى كه هيچ چيز در دنيا برايش مهم نبود حتى گوشواره هاى طلاى خواهر كوچكم و چرخ خياطى كهنه و قديمى  مادرم كه تنها منبع درآمدمان بود، برايش هيچ فرقى نداشت همه را مى توانست شب هنگام پنهانى از خانه بيرون ببرد و آنها را به چند نخ سيگار يا بسته كوچك گردى بفروشد.
مى دانى درباره چه كسى با تو حرف مى زنم؟ سايه شومى كه بودنش درد بود، نبودنش دلواپسى و بازآمدنش مصيبت!
به ياد مى آورم هر چند ماه يكبار صحنه تكرارى را كه همراه مادر و خواهرم جلوى در مراكز بازپرورى معتادان، منتظر چهره دگرگونى بوديم كه به ظاهر ترك كرده بود، سرحال و قبراق و كمى شبيه به همان تصوير آلبوم خانوادگى اما طولى نمى كشيد دوباره همه چيز به حالت اول برمى گشت و آن گرد لعنتى دوباره زندگى مان را سياه مى كرد.
چشمهايم به مادر كه مى افتد، غم دنيا در دلم جمع مى شود، اگر او را ببينى نمى شناسى اش، پيرو فرتوت با هزار درد و بيمارى، رنج و مصيبتى كه در اين سالها كشيده او را بيست سال از سن واقعى اش بزرگتر نشان مى دهد.
اما حالا كه پس از گذشت سالها وقتى به آن سالهاى سياه فكر مى كنم، مى بينم من و خواهرم باز هم خوشبخت بوديم چون لااقل سايه مادر را بالاى سرمان داشتيم، صبور، شكيبا و اميدوار... اما حالا....
***
ايران به لحاظ جغرافيايى همسايه بزرگترين كشور توليد كننده خشخاش و مخدرهاى طبيعى است كه به طور متوسط سالانه حدود سه هزار تن مواد مخدر توليد مى كند و در سال جارى نيزبنا بر اطلاعات دريافتى با كمك و همكارى بيشتر كشورهاى مستقر در افغانستان كشاورزان خشخاش كار توانستند اين ميزان را به پنج هزار تن برسانند، لذا با توجه به فرهنگ اعتقادى اسلامى ايرانيان و ناهنجار شناختن مصرف مواد مخدر، جامعه ايران در بعد مبارزه با عرضه و تقاضا هر ساله هزينه هاى هنگفتى صرف مى كند به طورى كه طى اين سالها سهم ايران از اين مبادلات به شهادت رسيدن ۳ هزار و ۴۸۶ نفراز بهترين جوانان ايرانى در راه مبارزه با باند هاى قاچاق مواد مخدر، وجود دو ميليون معتاد رسمى  و تفننى، ۳۰۰ هزار معتاد تزريقى، ارتباط مستقيم ۶۰ درصد طلاق هاى كشور با اعتياد، وارد آمدن سالانه بين ۴ تا ۵ هزار ميليارد تومان خسارت مالى از اين طريق به كشور و مرگ روزانه ۱۰ تا ۱۲ معتاد و صدها معضل و مشكل ديگر است.
قائم مقام سازمان بهزيستى كشور از وجود ۱۸۵ ميليون معتاد و ۱۰ ميليون قاچاقچى در جهان بر اساس آمارهاى رسمى خبرداده و مى گويد: در حالى كه اعتياد عامل ۴۰ درصد سرقت ها۵۵، درصد طلاق ها، ۶۵ درصد كودك آزارى و همسرآزارى ها و بيش از ۷۰ درصد ابتلا به ايدز در كشور است، روزانه ۴ تن مواد مخدر در كشور مصرف مى شود.
دكتر محمد خباز با بيان اين مطلب به وجود بيش از ۲ ميليون معتاد در كشور و ضرورت اقدامات پيشگيرانه و علمى براى مقابله با آن اشاره و اظهار مى دارد: روزانه ۴ تن مواد مخدر در كشور مصرف مى شود و هر فرد معتاد قادر است ۱۰ نفر ديگر را نيز به اعتياد آلوده كند.
وى همجوارى ايران با كشور افغانستان را تهديد بزرگى در زمينه مصرف مواد مخدر دانست و افزود: سالانه بيش از ۴ هزار تن مواد مخدردر افغانستان توليد مى شود كه كشور ما بهترين راه توزيع و يا عبور مواد مخدر به ديگر كشورهاى مصرف كننده است.
وى با بيان اينكه در طول ۲۵ سالى كه از پيروزى انقلاب اسلامى مى گذرد، تاكنون ۴۶ هزار تن ترياك در افغانستان توليد شده كه اين رقم در۲۵ سال گذشته آن ۲۶۵ تن بوده است، اظهار مى دارد: مواد مخدر امروزه به عنوان اولين و مهمترين منبع درآمد اقتصادى جهان است، به طورى كه سالانه ۱۶۰۰ ميليارد دلار درآمد مالى از اين بخش تأمين مى شود.
وى مى افزايد: اگرچه امروز آمريكا بر افغانستان حاكم است اما نه تنها مانع توليد مواد مخدر در اين كشور نمى شود بلكه كشاورزان آنها را نيز به كشت مواد مخدر تشويق مى كند كه همين لزوم هوشيارى مسؤولين و متوليان امر را نسبت به اين خطر بزرگ كه تهديد جدى براى نسل هاى آينده اين كشور به شمار مى رود، هر روز بيش از روز گذشته آشكارتر مى سازد.
هر دقيقه يك معتاد مى ميرد
يكى از مسؤولان ستاد مبارزه با مواد مخدر كشور در اين باره مى گويد: در ايران هر دقيقه يك معتاد مى ميرد و طى چند سال اخير نيز حدود دو ميليون و ۷۰۰ هزار معتاد دستگير شده اند كه سن آنها بين ۱۰ تا ۱۰۰ سال بوده است.
درحالى كه اين مسؤول از مصرف روزانه دو تن مواد مخدر به ارزش ۴۵ هزار ميليارد ريال در كشور خبر مى دهد برخى كارشناسان و دستگاهها معتقدند كه روزانه بين دو تا شش تن مواد مخدر توسط معتادان ايرانى مصرف مى شود و ۱۲ ميليون نفر نيز به نوعى درگير با مشكل مواد مخدر هستند و به طور متوسط هر فرد معتاد در طول زندگى خود حدود ۱۰ نفر را به كام اعتياد مى كشاند كه البته با توجه به ادامه روند رشد ۱۳‎/۲۰ درصدى بيكارى در سال مى توان حدس زد كه اغلب آنها جوانان بيكار يا فاقد هر گونه مهارت اجتماعى هستند.
در اين ميان سردار مهدى ابويى نيز در تشريح برخى از اقدامات و هزينه هاى صرف شده در امر مقابله با عرضه مواد مخدر در كشور به كشف ۲۰۱ تن و ۵۰۰ كيلو گرم مواد مخدر در سال گذشته اشاره مى كند و مى افزايد: اين ميزان كشفيات با انجام يك هزار و ۱۸۵ فقره عمليات با گروههاى مسلح قاچاق مواد مخدر و با به شهادت رسيدن ۲۵ تن از مأموران نيروى انتظامى صورت گرفته است.وى همچنين به گوشه اى از تبعات شيوع مصرف مواد مخدر در كشور اشاره مى كند و مى گويد: بنابر آمار رسمى پزشكى قانونى در سال ۸۱ سه هزار و ۵۰۰ نفر و در سال گذشته چهار هزار و ۵۰۰ معتاد جان خود را از دست دادند كه اغلب آنها در تهران فوت كرده اند.
سردار ابويى با بيان اينكه در ۸ ماهه اول امسال نسبت به ۸ ماهه سال گذشته مقدار كشفيات اداره مبارزه با مواد مخدر ناجا ۵۶ درصد افزايش داشته است، اظهار مى دارد: اين در حالى است كه بر اساس برآوردهاى صورت گرفته در همين زمان ورود مواد مخدر به كشور فقط بين ۲۰ تا ۳۰ درصد افزايش داشته است.
وى با اشاره به كاهش ۵۰۰ درصدى قيمت ترياك در افغانستان در ۶ ماهه اول امسال نسبت به سال گذشته مى افزايد: درحالى كه متوسط قيمت ترياك در داخل كشور در سال جارى نسبت به افغانستان ۵۰ درصد و در برخى استانهاى كشور اصلاً تغييرى نكرده است. درصورتى كه هميشه اين امر كاملاً بر عكس بوده يعنى اگر قيمت مواد مخدر در افغانستان ۵۰ هزار تومان بود، در سيستان و بلوچستان ويا در ساير شهرهاى شرقى كشور بالاتر بوده است.
سردار ابويى با اشاره به افزايش توليد مواد مخدر در سال جارى در افغانستان اظهار مى دارد: در سه ماهه اول امسال ۴ هزارو ۲۰۰ تن مواد مخدردر افغانستان توليد شده كه اين رقم در سه ماهه اول سال گذشته ۳ هزار و ۶۰۰ تن بوده است.
۴۷ درصد معتادان كشور بين ۲۵ تا ۴۰ سال دارند
وى با بيان اينكه ۴۷ درصد معتادان كشور در سنين ۲۵ تا ۴۰ سال هستند، اظهار مى دارد: بر اساس آمار سازمان ملل ۳۰ درصد از معتادان دنيا را جوانان ۱۵ تا ۲۰ سال تشكيل مى دهند كه در كشور ما نيز فقط ۳۰ درصد از معتادان رسمى كشور معادل ۱ ميليون و ۲۰۰ هزار نفر را جوانان زير ۲۰ سال تشكيل مى دهند.
سردار ابويى به راهكارهاى مبارزه و كنترل ورود، توزيع و مصرف مواد مخدر در كشور اشاره كردو معتقد است: متوازن ساختن همه فعاليتهايى كه در راستاى مبارزه با مواد مخدر صورت مى گيرد بخصوص در بعد فعاليت كاهش عرضه و تقاضا، جمع آورى معتادان خيابانى ازسطح شهر و ايجاد مركز بازتوانى و نگهدارى معتادانى كه اقدام به ترك نمى كنند و مجازات قاطع و بموقع با عناصر اصلى قاچاق مواد مخدر كه در تمام اين موارد نيازمند برنامه ريزى هاى كارشناسانه در دوره زمانى ۵ تا ۱۰ ساله در امر پيشگيرى و درمان اعتياد هستيم.
وى با بيان اينكه نمى توان آمار دقيقى از ميزان مصرف مواد مخدر در كشور ارائه داد، اظهار مى دارد: خوشبختانه در حال حاضر ميزان گرايش به مصرف مواد مخدرى همچون هروئين كمتر شده و ما بيشترين كاهش در گرايش به مصرف مواد را در هروئين شاهد بوده ايم درحالى كه ميزان مصرف حشيش به دليل افزايش كشفيات مواد مخدرى همچون ترياك و هروئين و افزايش ناخالصى اين مواد افزايش يافته است.
بنابر اعلام رسمى برخى از كارشناسان و مسؤولان سازمان بهزيستى كشور، اعتياد به مواد مخدر در بروز بسيارى از بزه ها از جمله ۵۰ درصد طلاق ها و از هم پاشيدگى كانون خانواده، ۴۰ درصد اعمال خشونت عليه كود كان، ۶۷ درصد انتقال ويروس ايدز و درصد قابل توجهى از خودكشى، ديگركشى، خشونت و فحشا مؤثر است و همچنين ۶۵ درصد بزهكارى كودكان و ۳۰ درصد كودك آزارى نيز بنابر تحقيقات صورت گرفته در خانواده هايى روى مى دهد كه طلاق به علت اعتياد يكى از والدين در آن به وقوع پيوست.
شايان ذكر است كه اغلب داد خواست هاى ارائه شده براى طلاق از سوى زنان نيز به خاطر اعتياد همسرانشان است و همچنين اعتياد علت العلل اكثر خودكشى ها است.
بيش از ۹۰ درصد معتادان ايرانى متأهلند
نتايج بررسى مشترك دفتر كنترل مواد مخدر سازمان ملل و سازمان بهزيستى بين سالهاى ۷۷-۷۸ بيانگر اين امر است كه ۹۳‎/۴ درصد از معتادان ايرانى را مردان متأهل بين ۲۳ تا ۴۴ سال سن تشكيل مى دهند كه اين افراد مى توانند به نوعى بر روى ساير اعضاى خانواده نيز تأثير منفى برجاى بگذارند
عضو هيأت علمى دانشگاه علوم بهزيستى و توانبخشى با بيان اين مطلب اظهار مى دارد: چنانچه تعداد كل معتادان ايرانى را دو ميليون نفر محاسبه كنيم كه تنها ۷۰ درصد آنها متأهل باشند و فقط ۸۵ درصد آنها بيش از دو فرزند نداشته باشند، بر اين اساس حدود ۲ ميليون و ۵۰۰ هزار كودك پدر معتاد در كشور شرايط سخت و دشوارى را در محيط خانواده تجربه مى كنند.
وى با بيان اينكه نوعى نگرانى و اضطراب دائمى  برفضاى خانواده پدر معتاد سايه افكنده، اظهار مى دارد: اعضاى خانواده همواره دچار بيم دستگيرى پدر خانواده هستند، فرزندان هنگام مراجعه پدر به خانه به جاى اينكه او را با دست پر ببينند، معمولاً هنگام رفتن از منزل نظاره گرند كه با دست پر از منزل خارج مى شود تا وسيله اى را به پول تبديل كند.
اين جامعه شناس حمايت از مادران براى سرپرستى فرزندان، حمايت قانونى از زنان داراى شوهر معتاد و واكسيناسيون اجتماعى كودكان در برابر اعتياد را از جمله راهكارهاى پيشگيرانه دانست و معتقد است: بسيارى از مهارتهاى فردى و اجتماعى نظير تصميم گيرى بموقع و بجا، جلوگيرى از بروز كم رويى در كودكان و پرورش اعتماد به نفس آنها از موارد محتوايى اين واكسيناسيون اجتماعى به شمار مى آيد.
آقابخشى تصريح مى كند: در نتيجه اين واكسيناسيون اجتماعى نوجوانى كه اكنون ديگر خجالتى بار نيامده، از اعتماد به نفس بالايى برخوردار شده و جسارت نه گفتن به پيشنهادهاى خلاف را مى آموزد لذا چنانچه در شرايط آسيب زا قرار بگيرد از جمله دعوت شدن به كشيدن سيگار و يا مصرف مواد مخدر براحتى مى تواند مناسب ترين تصميم را بگيرد.
درمان اعتياد در ايران بيش از پيشگيرى اهميت دارد
اما در اين ميان برخى از مسؤولين امر نيز يكى از دلايل افزايش آمار تعداد معتادان جامعه و به تبع آن كاهش سن اعتياد و گرايش جوانان و حتى نوجوانان به سوى مصرف مواد مخدر را كمرنگ شدن نقش اقدامات پيشگيرانه و بها ندادن به آن عنوان مى كنند، بطورى كه معتقدند در ايران به درمان بيش از پيشگيرى اهميت داده مى شود.
اشرف بروجردى در اين زمينه معتقد است: بالا رفتن آمار اعتياد درايران به دلايل مختلفى مانند اعتياد حمل كنندگان مواد، پرداختن به بحث پيشگيرى بيش ازدرمان وعدم آموزش واطلاع رسانى كافى افراد جامعه درمبارزه با اعتياد وهمچنين افزايش مراكز ترك اعتياد وداروهاى جايگزين صورت گرفته است.
وى مى افزايد: درزمينه مبارزه با اعتياد گامهاى كندى تا به امروز انجام شده، بايد آموزشها را از طريق آموزش چهره به چهره و همچنين برگزارى كلاسهاى آموزشى درسطح مدارس، دبيرستان، دانشگاه ومهدهاى كودك وتمامى آموزشگاهها براى افراد خانواده ها فراگيركنيم.
معاون امور اجتماعى وزارت كشور خاطرنشان مى كند: اگر به بحث آموزش اعتياد نگاه وبرنامه ريزى درستى شود، درسالهاى آينده با مشكل ومعضل بزرگ اعتياد روبرو نخواهيم شد.
بروجردى معتقد است: يك ستاد نهادى مانند ستاد مبارزه با مواد مخدر نمى تواند به تنهايى اين معضل را حل كند ونياز به همكارى وهماهنگى تمام نهاد هاى مرتبط مانند صدا وسيما، آموزش وپرورش، وزارت بهداشت و... وجود دارد.
وى تصريح مى كند: براى كاهش اعتياد، بايد مكانيزمهاى قويترى بر روى كنترل توزيع مواد دركشور صورت گيرد و همچنين زندانيان معتاد نيز از ساير زندانيان جدا شوند.
در ايران زمانى كه معتادين مواد مخدر محدود به تعداد اندكى از جمعيت بزرگسال بود به عنوان يك مسأله اجتماعى و پايه آسيب هاى اجتماعى تلقى نمى شد ولى با توجه به ساختار جمعيت فعلى كشور و فراهم بودن بسترهاى لازم براى شيوع مصرف اين ماده در بين جوانان از قبيل افزايش نرخ بيكارى، اقتصاد بيمار، بالا رفتن سن ازدواج و... حدود ۴۴ ميليون نفر از جمعيت جوان كشور در معرض اين آسيب و خطر جدى قرار دارند و بالطبع بايد راهكار مناسبى جهت مصون سازى جوانان و نوجوانان كشور در برابر اين ديو پليد تباهى پيدا كرد و به نوعى اقدامات پيشگيرانه را تقويت كرد.
بنابر اعلام ستاد مبارزه با مواد مخدر كشور از بودجه ۳۰ ميليارد تومانى مبارزه با مواد مخدر در سال گذشته فقط ۱۰۰ ميليون آن به امر پيشگيرى از سوء مصرف مواد مخدر در خانواده ها اختصاص يافته بود، يعنى سرانه هر جوان ۵۵ ريال بوده است و سهم اقدامات پيشگيرانه از بودجه ۶۰ ميليارد تومانى امسال نيز چندان قابل توجه نمى باشد. اين در حالى است كه مافياى قاچاق مواد مخدر هر روز سرمايه گذارى هاى خود در امر توليد، توزيع و تشويق جوانان به مصرف را افزايش مى دهد.
منبع: خبرگزارى مهر