بخش دوم و پايانى

در نخستين بخش گفت و گو، ويژگى ها و پتانسيل سدسازى در كشور ارزيابى شد و سپس از سد كارون ۳ كه نقشى استراتژيك در توليد برق و همچنين كشاورزى منطقه دارد، سخن گفت .
مهندس وفاتابش، مجرى طرح كارون ۳ در واپسين بخش گفت وگو به سؤالاتى كه پيرامون سد كرخه و پيرامون اخطار عمومى ايجاد شده پاسخ مى گويد.

* يكى از مهمترين مسائلى كه در بحث كارون ۳ مطرح بود و هنوز هم سؤال بسيارى از دست اندركاران و مردم است بحث وجود ميراث فرهنگى در درياچه سد كارون ۳ و از بين رفتن آنها است. چرا در اين زمينه دير اقدام شد و اين مسأله اتفاق افتاد؟
- ما از سال ها پيش اطلاع رسانى كرديم، راجع به اينكه اين طرح در اين منطقه در حال اجراست و چه بخش هايى را متأثر مى كند و كم و بيش همه ارگان ها در جريان وضعيت منطقه بودند، مسأله اى كه به وجود آمد اين بود كه كاوش هاى لازم در اينجا صورت نگرفته بود ما اطلاع دقيقى نداشتيم كه چه بخشى از ميراث فرهنگى در اين منطقه است و در واقع دوستان ما در ميراث فرهنگى به دنبال فرصتى بودند براى انجام اين كاوش ها. مسأله زمانى مطرح شد كه اواخر سال گذشته يكى از «ان.جى.او» هاى محلى بحث وجود ميراث فرهنگى را در اين محل مطرح كرده بود و پژوهشكده باستان شناسى وابسته به سازمان ميراث فرهنگى نيز موضوع كاوش در منطقه را مطرح كردند. به هرحال بعد از مشخص شدن مسأله، وزارت نيرو و كارون ۳ هرآنچه را كه در توان داشتند، در اختيار قرار دادند و الآن نيز گروه باستان شناسى در منطقه در كمپ هاى كارون ۳ مستقر هستند و همه گونه امكانات رفاهى - تجهيزاتى و ... را دراختيارشان قرار داديم. به گونه اى كه خود نيز به موضوع اذعان دارند و وقتى كه از نحوه انعكاس برخى مطالب در رسانه ها از آنها گله مى كنيم مى گويند اين گلايه ها بيشتر متوجه سازمان هاى ديگر است و وزارت نيرو و كارون ۳ هرآنچه كه از دستشان برآمده انجام داده اند. به هرحال واقعيت اين است كه الآن هرآنچه در منطقه تحت عنوان «نجات آثار به جا مانده» انجام مى شود با امكانات و كمك هايى است كه وزارت نيرو در اختيارشان قرار داده است.
مسأله ديگر اين واقعيت است كه در پايين دست سد در شهرستان ايذه و ... نيز آثار به جاى مانده ارزشمندى وجود دارد كه آن طور كه بايد و شايد در حفظ و نگهدارى آن تلاش نمى شود براى مثال در پايين دست سد، منطقه اى است به نام «كول فرح» در اين بخش محسوس است كه بخشى از آثار - كتيبه هايى خيلى قديمى كه گاه قدمت آن را ۳ هزار سال قبل مى دانند در حال غيب شدن و از بين رفتن است كه خود گروه باستان شناسى هم به اين امر معترف است به اين جهت به نظر مى رسد كه بايد به بحث ميراث فرهنگى در سطح ملى اهتمام بيشترى صورت گيرد از جمله در طرح هاى عمرانى.
از زمانى كه اين بحث در كارون ۳ مطرح شد در طرح هاى ديگرمان، طرح كارون ۴ و گتوند كه نزديك هستند براى انجام پژوهش ها وارد مذاكره شديم و اينكه اين فعاليت را در زمان منطقى تر و زودترى شروع كنيم.
به هرحال دوستانى كه در بحث كاوش هاى منطقه درگير هستند معتقدند كه توقع و انتظار اين كه تعلل هايى كه در گذشته شده ما را متوقف كند و مانع آبگيرى سد شود را ندارند و بيشتر بحث هاى مطرح شده براى اين بوده كه امكانات و مساعدت هاى بيشترى در اين زمينه صورت گيرد تا بتوانند آثار بيشترى را در اين زمان به جاى مانده نجات دهند و در اين زمينه ما آنچه را در توان داشتيم دراختيار گذاشتيم تا بعداً پروژه بزرگ «كارون ۳» تحت تأثير قرار نگيرد.
* آبگيرى سد كارون ۳ باعث زيرآب رفتن تعدادى از روستاها و قطع راه هاى ارتباطى برخى ديگر از روستاها شد. اين مسأله سبب نارضايتى مردم ساكن اين روستاها و مشكلات و معضلات فراوانى براى آنان شده است و بعضاً برخى مطرح كرده اند كه بهاى اراضى و ملك هاى خريدارى شده توسط شركت به آنها پرداخت نشده و يا قيمت عادلانه نبوده است. در اين زمينه چگونه عمل شده است؟
- در مورد روستا و مخزن هاى واقع در مخزن سدكارون ،۳ بحث بسيار مهم اين است كه ما سعى كرديم از گذشته با يك سرى كارهاى مطالعاتى به آن بپردازيم ولى به نظر مى رسد در اين بخش مقدارى خلأ سياستگذارى و برنامه ريزى وجود دارد كه به مديريت فراترى نسبت به مديريتى كه وزارت نيرو اعمال مى كند نياز دارد. در مخازن سدهايى كه روستاهاى زيادى واقع مى شوند بحث خريد اراضى آنها مسأله اشتغال، اسكان مجدد آنها و ... مطرح است كه نياز به برنامه ريزى و سياستگذارى توسط دولت دارد.
فعلاً از نظر قانونى آنچه به ما تكليف كردند اين است كه اراضى مردم را با قيمت عادلانه خريدارى كنيم و ما نيز سعى كرديم با روش هايى كه بيشترين منافع را براى مردم دارد، كار را دنبال كنيم. در اغلب موارد حتى از اين اختيار دستگاه اجرايى كه مى تواند اراضى را ۱۵ درصد گرانتر از قيمت كارشناسى خريدارى كند، استفاده كرديم به طورى كه برآوردهاى اوليه حدود ۴ ميليارد تومان براى خريد اراضى بود به ۱۰ ميليارد تومان رسيده است.
* در مجموع چه ميزان از اراضى بايد خريدارى شود؟
- اراضى كه بايد خريدارى شود حدود ۱۲۹۰ واحد اعيانى بوده و ۲۰۸۰ هكتار اراضى كشاورزى (ديم و آبى) كه اين اراضى در سطح منطقه حدود ۵۰ كيلومترمربع گسترده بود. ما به تدريج سعى كرديم آن را خريدارى كنيم از محوطه كارگاه سد گرفته تا ترازهايى كه ديرتر از بالا آمدن آب متأثر مى شوند. فرض هم بر اين بوده حتى الامكان تا زمانى كه وجود مالكين در اراضى خريدارى شده تعارضى با فعاليت هاى اجرايى ما يا بالا آمدن آب ندارد با آنها همراهى كنيم كه محل را ترك نكنند. ولى واقعيت اين است كه با وجودى كه ما زمين هاى آبى را به نسبت اراضى آبى دزفول و شوشتر كه بهترين اراضى خوزستان هستند به قيمت بالاترى خريدارى كرديم ولى باز هم مردم ناراضى هستند البته ما به آنها حق مى دهيم چون معتقدند اين زمين ها، زمين هاى آباء و اجداديشان بوده است و در مورد اسكان جديد و شغلشان تمهيدى انديشيده نشده و اين مبالغ آينده آنها را تضمين نمى كند.
در اين زمينه ها بايد با استفاده از قوانينى كه در مورد محيط زيست اجتماعى وجود دارد ساز و كارهايى پيش بينى كنيم كه مسؤوليت اين قضيه را برعهده داشته باشند به موقع برنامه ريزى بكنند و اعتبارات لازم را هم در اختيار داشته باشند تا اين تمهيدات نتيجه بدهد.
الآن متأسفانه در منطقه اى كه آبگيرى سبب قطع برخى راه هاى ارتباطى و خدمات رسانى دستگاه هاى دولتى به روستاها شده است انتظار همه دستگاه هاى دولتى اين است كه وزارت نيرو بيايد به جاى آنها مشكل راه، بهداشت و ... را حل كند. اين انتظار ممكن است در مرحله اول طبيعى به نظر  رسد ولى اين مستلزم اين است كه از قبل هم چنين مأموريتى به دستگاه اجرايى طرح، داده مى شد. اخيراً در طى مباحثى كه در جلسات هيأت وزيران مطرح شده كميته اى به رياست معاونت حقوقى و پارلمانى رياست جمهورى با عضويت وزراى نيرو، اقتصاد و دارايى و رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزى تشكيل شده است. كه اين كميته، در جهت مسائل مربوط به حمل و نقل روستاهايى كه در اثر آبگيرى سد كارون ۳ آسيب ديدند تصميماتى را اتخاذ كند، در قدم اول وزارت نيرو موظف شده كه بحث حمل و نقل آبى را در منطقه سامان بدهد كه ما اقداماتى را شروع كرديم.
قبل از اين جلسه هم سازمان مديريت و برنامه ريزى اعتبار محدودى در اختيار استاندارى خوزستان براى اسكان مجدد روستاييان قرار داده بود كه من اطلاعى از نتيجه اقدامات استاندارى خوزستان ندارم.
ولى به هرحال ما تلاش مى كنيم در حد امكاناتى كه در اختيارمان گذاشته مى شود مسأله حمل و نقل و بهبود وضعيت راه هاى روستايى موجود را ظرف ماه هاى باقيمانده تا پايان سال سروسامان خوبى بدهيم. در مورد حمل و نقل شبانه روزى تلاش مى كنيم فرهنگ استفاده از شناور به تدريج در منطقه ايجاد شود. اين شناورها را به زودى توسعه مى دهيم در آينده وضعيت جديد حمل و نقل مردم بهتر از گذشته خواهد شد.
شايد يكى از راه حل هاى اجتناب از تكرار اين مشكلات در پروژه هاى آينده اين باشد كه مسؤوليت ساماندهى و توسعه منطقه اى را به دستگاه مجرى طرح واگذار كنيم و در كنار آن اختيارات و امكانات لازم را هم اختيارش قرار بگيرد و سازمان هاى محلى هم امكاناتشان را در راستاى سياستگذارى هاى چارچوب مديريت طرح هاى عمرانى به كار بگيرند. در حال حاضر برخى مردم مى گويند قيمت اراضى به آنها پرداخت نشده است اين انتقاد وارد نيست هيچ موردى وجود ندارد كه اراضى كه خريدارى شده بهاى آن به صاحبش پرداخت نشده باشد در مورد قيمت هم روال قانونى طى شده است. اگر در اين زمينه مشكلى وجود داشت معمولاً دستگاه قضايى منطقه در اين زمينه ها به شكايات مردم خيلى سريع و به هنگام رسيدگى مى كنند كه در اين زمينه تاكنون شكايتى صورت نگرفته است.
* آيا سرانجام مشكل به وجود آمده با شهردارى ايذه در مورد پرداخت عوارض حل شد؟
- متأسفانه با وجودى كه با وزير كشور و استاندار خوزستان هم توافقاتى داشتيم و اعلام آمادگى كرديم براى حل مشكل مردم در ايذه در حدود آنچه قانوناً در صورتى كه عوارضى كه مورد ادعاى شهردارى ايذه است و وزارت نيرو اين مسأله را قبول ندارد. ما حتى اعلام آمادگى كرديم در حدود همان عوارض قانونى كارهاى عمرانى انجام بدهيم و منتظر مانديم كه پروژه ها را به ما اعلام كنند كه تاكنون در اين زمينه اقدامى صورت نگرفته است. اخيراً توسط شهردارى و شوراى شهر براى همكاران ما مزاحمت هايى ايجاد شده كه با وساطت فرماندارى و رياست دادگسترى سعى كرديم همان مسير معرفى پروژه هاى عمرانى توسط شهردارى را دنبال كنيم كه باز هم به نظر مى رسد اتفاق نظرى در مورد اينكه چه پروژه اى با چه مشخصاتى در اولويت شهردارى و شوراى شهر است وجود ندارد و هنوز پروژه اى به ما اعلام نشده است. به هرحال مشكلى كه به وجود آمده نشان داد كه اين گونه مشكلات يك مديريت عالى در استان را مى طلبد تا در اين موارد وارد و بين دو دستگاه تعيين تكليف كند كه انتظار ما در اين راستا استاندارى خوزستان بود.
* از دو ماه پيش آبگيرى سد كارون ۳ آغاز شده است، در حال حاضر وضعيت سد چگونه است و چه ميزان آب در آن ذخيره شده است؟
- آخرين آمارها حاكى است كه تاكنون نزديك به يك ميليارد مترمكعب آب در مخزن سد كارون ۳ ذخيره شده است و با توجه به بارندگى هاى صورت گرفته ورودى به مخزن سد متناسب و چشمگير بوده است. مطابق برنامه هاى پيش بينى شده انتظار ما اين است كه در اسفندماه شاهد افتتاح رسمى پروژه و وارد شدن ۲ واحد نيروگاهى آن به مدار باشيم. سعى ما بر اين است كه ۴ واحد نيروگاهى آن را به تابستان سال آينده برسانيم و در ابتداى تابستان ۱۰۰۰ مگاوات ظرفيت جديد را در اختيار شبكه سراسرى برق بگذاريم.
از نظر فنى نيز تاكنون مشكل حادى به وجود نيامده است و رفتارهاى سد طبيعى و عادى بوده است.
* فكر مى كنيد مردم ۳۰ سال آينده درباره كارون ،۳ چه مى گويند و چه قضاوتى خواهند كرد؟
- همانطور كه ما نمى توانيم ارزش و اهميت سد دز را منكر شويم، سد كارون ۳ هم اهميت خود را در آينده براى مردم خواهد داشت. به هرحال كارون ۳ پروژه اى است كه ريشه در دهه ۴۰ دارد و مردم قدر جايگاهش را مى دانند همانطور كه الآن هم مردمى كه از مسير اصلى سد و پل ها را مى بينند با احساس غرور و آرامش باز مى گردند. فكر مى كنم حتى مشاركت در ساخت اين سد براى ۶ هزار نفرى كه در پروژه كار مستقيم داشتند و ۱۵ هزار نفرى كه در كارخانه ها پشتيبانى مى كردند، هميشه يك افتخار خواهد بود.
* شما در مراسم شروع آبگيرى، بهره بردارى از اين سد را «برگ سبز دولت خاتمى» به مردم ايران دانستيد. هنوز هم براين باوريد؟
- به هرحال دولت خاتمى در اجراى اين پروژه نقش اصلى را داشته است. زمانى كه طرح از دولت قبلى به دولت فعلى منتقل شد فقط ۲۰ درصد پيشرفت داشت و عمده كارهاى ساختمانى، منابع مالى، ساخت و ... در دوره دولت خاتمى بود. به هر حال فكر مى كنيم بايد از اجراى اين طرح به عنوان برگ سبز انقلاب اسلامى ايران به مردم ايران ياد كرد.