دكتر على زرگرى
متولد ۱۲۹۸ رشت
داروساز وگياه شناس
پايان تحصيلات متوسطه دررشت ۱۳۱۷
- ورود به دانشگاه علوم دانشگاه تهران واخذ ليسانس زيست شناسى ۱۳۲۰
- شروع به كار به عنوان دبير آزمايشگاه گياه شناسى در دانشكده پزشكى دانشگاه تهران
- خدمت در موزه علوم طبيعى و شروع به تحقيق درزمينه گياه شناسى
- اخذ دكتراى داروسازى از دانشگاه تهران در سال ۱۳۲۸ وارتقا به رتبه دانشيارى درسال ۱۳۳۵
- گذراندن دوره اكولوژى گياهى در مركز تحقيقاتى Bondy پاريس
- كشف چندين نمونه گياه جديد و ...
- عزيمت به فرانسه واخذ درجه دكتراى بيولوژى گياهى درزمينه گياهان كويرى ايران از دانشگاه مون پليه درسال ۱۳۳۹ وارتقا به مقام استادى دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۰
- ادامه خدمت آموزش دردانشكده داروسازى دانشگاه تهران
- قبول مسؤوليت هاى اجرايى و عضويت در انجمن ها ومجامع علمى بين المللى
- عضو پيوسته فرهنگستان علوم پزشكى جمهورى اسلامى ايران
- چهره ماندگار عرصه علم داروسازى درنخستين همايش چهره هاى ماندگار سال ۱۳۸۰
آثار :
- گياهان دارويى (برگزيده به عنوان كتاب سال)
- روش شناسايى گياهان ونگارش مقالات فراوان در زمينه داروسازى و گياهان دارويى
الهام تقى زاده: گياهان دارويى از روزگاران كهن درميان ايرانيان مورد توجه بسيار بوده است. پاره اى ازاين گياهان به واسطه تأثير شفابخش ، مقدس شمرده مى شدند. در اوستا، گياه «هوم» به علت شفابخشى وباور بى مرگى، سرورگياهان شمرده شده است.
هوم به روايت اوستا برفراز البرز مى روييده است. دركشف الظنون آمده «هيچ دردى نيست كه باداروى گياهى درمان نشود» اين را حكماى ايرانى مى گفتند و آن را باور داشتند. برطبق كتاب اوستا، اهورامزدا، ده هزار گياه شفابخش دراختيار (سريتا) اولين پزشك جهان كه ايرانى بود، گذاشت . بعد از اسلام دانشمندان بزرگى مانند محمدبن زكرياى رازى، شيخ الرئيس ابوعلى سينا، سيد اسماعيل جرجانى، ابوريحان بيرونى و... دانش پزشكى وگياه درمانى را تكميل كردند وبا كشف داروهاى جديد ونوشتن كتب ارزشمند دراين حوزه، ساليان متمادى راهنماى سلامت دردمندان دربيشتر نقاط جهان بودند.
واما ايران عزيز ما ازلحاظ جغرافيايى و آب و هوايى براى گياهان دارويى موقعيتى كاملاً استثنايى دردنيا دارد. به همين دليل فراوانى و تفرق گونه هاى گياهان ايران به بيش از ۷۵۰۰ گونه گياهى (يعنى رقمى معادل دو تا سه برابر گياهان تمام قاره اروپا) مى رسد. و طب سنتى با برخوردارى از دانش گياهان دارويى از ديرباز جايگاهى ويژه در ايران داشته است. دراين ميان حكيمان ديروزى و دانشمندان و پژوهندگان امروزى نقشى مهم در شناسايى كاربرد گياهان دارويى داشته اند.
دكتر على زرگرى ازاين جمله است. او متولد ۱۲۹۸ رشت است. در محله پير سرا به دنيا آمد و در محله سبزه ميدان آن شهر بزرگ شد. تحصيلات مقدماتى ومتوسطه را درزادگاهش به پايان برد و سال ۱۳۲۰ ازدانشگاه تهران درعلوم طبيعى دانشنامه پايان تحصيلات خود را دريافت كرد.
سال ۱۳۲۷ - ۱۳۲۸ دوره دكتراى داروسازى را گذرانيد وپس از گذشت ده سال، دوره تخصصى اكولوژى را در بوندى (Bondy) پاريس به پايان برد.
وى مى گويد: «در طى مدت تحصيل درمورد گياهان دارويى با مسافرتهايى كه به بيشتر نقاط ايران داشت. كتاب« گياهان دارويى»را در سه جلد نوشتم كه اين كتاب درسال ۱۳۳۳ برنده جايزه كتاب برگزيده سال درايران شد. البته با داشتن اساتيد فرهيخته دراين زمينه ومتون به جاى مانده از گذشته توانستم بهره هاى فراوان درمورد اين علم كسب كنم كه مديون اين اساتيد هستم» . بيشتر نقاط ايران ازجمله زنجان ، مازندران و گيلان ازجمله مناطقى بودكه نظر على زرگرى را براى كشف گياهان دارويى جلب مى كرد.
وى گفت: «درسال ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۶ بود كه مناطق كويرى ايران را بررسى كرديم؛ با عده اى از اساتيد و صاحبنظران كه هركدام دريك رشته مثلاً يكى در جانورشناسى استاد بود،  ديگرى در طب و من در گياه شناسى.
در اين سفر سه گياه جديد كشف كرديم كه كاربرد درمانى داشت.
گزارش سفر را به سازمان ملى يونسكو دادم وبسيار مورد توجه قرار گرفت» .
على زرگرى درسال ۱۳۳۹ نيز از دانشگاه مون پليه (Montpellier) فرانسه دكتراى بيولوژى گياهى را گرفت ودرسال ۱۳۴۰ به درجه استادى دانشگاه تهران رسيد.
وى ادامه مى دهد: «سال ۱۳۴۲ هم كتابى درباره گياهان نوشتم به نام« روش شناسايى گياهان »كه آن هم برنده جايزه كتاب سال شد.» زندگى على زرگرى پر از موفقيت هاى علمى بوده است اما در كنار تحقيق وپژوهش ، عرصه مديريت علمى را نيز خالى نگذاشته است. او درسال ۱۳۴۷ به رياست دانشكده داروسازى دانشگاه منصوب شد وبا كوله بارى انباشته از دانش به عضويت سوسيئته(societe) داروسازى دانشگاه بوردو(Bordo) درآمد ودرسال ۱۳۷۷ عضويت پيوسته فرهنگستان علوم پزشكى جمهورى اسلامى ايران را پذيرفت.
اما با اين حال على زرگرى با عشقى كه به گياهان دارويى داشت، فعاليت هاى روزانه اش را بيشتر به تحقيق و بررسى دراين رشته همراه با اساتيد متخصص در رشته هاى جانور شناسى، هواشناسى، زمين شناسى و جغرافيا اختصاص داد.
مسافرتهاى او به مناطق مختلف كويرى و بررسى گياهان نواحى شمالى ايران:  ارتفاعات رودبار، عمارلو، رحمت آباد، اطراف رشت، اسالم ،خلخال و شمال خراسان، كاشمر، تربت حيدريه و ... همواره با كشف گونه هاى تازه گياهى و كاربردهاى درمانى گياهان همراه بوده است. زرگرى گونه اى از Papaver به نام P.bracteatum را در منطقه عمارلو مى يابد كه عصاره خشك آن داراى حدود ۲۶ درصد بتايين است، حاصل مطالعات و بررسى هاى او در قالب مقالات علمى وكتب فراوان همچون دوره ۵ جلدى گياهان دارويى كه برنده جايزه برگزيده سال در سال ۱۳۷۲ در ۵ جلد شد و كتاب سه جلدى روش شناسايى گياهان (برنده جايزه برگزيده ۱۳۴۲) و كتاب اختصاصات تشريحى Pteropyrumها به زبان فرانسه، (اين گياه يكى از گياهان كويرى ايران است) به جامعه علمى ايران و جهان عرضه شده است.
دكتر على زرگرى پس از اينكه مطالعات و تحقيقاتش را در زمينه گياهان دارويى به زعم خويش تقريباً به اتمام رسانده، در سال ۵۲ بازنشسته شد.
«در اين سال بود كه به انگلستان و آمريكا رفتم. دنبال كارهاى تحقيقاتى خودم بودم. در سال ۵۵ هم به من نشان علمى دانشگاهى دادند و سال ۷۷ هم عضو پيوسته آكادمى فرهنگستان علوم پزشكى ايران شدم.»
او ۴۰ سال تحقيق كرد و علاوه بر تحقيق در مورد گياهان، كار نامگذارى علمى روى آنها نيز با او بود. «پس از تحقيقاتم در مورد گياهان ديگر و ماندن موقت در فرانسه دولت ايران از من درخواست كرد كه به ايران بازگردم و من بى درنگ بازگشتم. هم اكنون كتابى در دست نوشتن دارم كه طرز استفاده از گياهان طبى و درمان بيمارى ها را نشان مى دهد البته از من خواسته شده بود كه اين كتاب به نحوى نوشته شود كه مردم عادى نيز بتوانند به راحتى از آن استفاده كنند. ناگفته نماند كه در كارهايم همسرم نيز نقش بسيارى دارد. من موفقيت خود را مديون تحمل و صبورى او مى دانم.»
دكتر على زرگرى درباره حسى كه نسبت به گياهان دارد مى گويد: «اگر من دوباره متولد مى شدم نمى دانستم دقيقاً چه كاره مى شدم ولى كار تحقيق در مورد گياهان را هيچگاه كنار نمى گذاشتم.»
زرگرى معتقد است حتى در دين نيز تأكيد بر خواص گياهان وجود دارد.
«مثلاً امام صادق فرموده است براى هر چيزى زينتى است. زينت سفره سبزيجات است. طب گياهى در ايران هم قدمتى همپاى طب سنتى دارد. معتبرترين سند استقبال و استفاده پزشكان از اين علم كتاب قانون بوعلى سينا است.»
او اضافه مى كند: «حدود ۵۰ درصد از داروهاى توليد شده در دنيا منبع طبيعى دارند. نباتات كاربردهاى وسيعى دارند كه يكى از مهم ترين آنها استفاده هاى دارويى است. به عنوان مثال تمام هورمون هاى مصرفى گياهى هستند و از گياهان مختلفى نظير سيب زمينى مكزيكى، شنبليله و غيره به دست مى آيند. گياهان ديگر كه به صورت درمانى در دسترس مردم است زنجبيل است كه اصالتاً يك گياه چينى و هندى است و در اين كشورها در طول بيشتر از ۴۰۰۰ سال در پخت و پز غذا مصرف مى شود. ريشه اين گياه در درمان سرگيجه، تعريق، تهوع و استفراغ ناشى از بيمارى هاى حركتى گلودرد، سردردها، دردهاى قاعدگى، تب و درد ناشى از انواع سرماخوردگى هاو آنفلوآنزا را درمان مى كند.
بوى «شيرين بيان» اتاق كار على زرگرى را پر كرده است.
«شيرين بيان از ديرباز براى درمان انواع سرفه ها و نيز به عنوان يك داروى مسكن در پوست مورد استفاده بوده است. مردم از آن براى اسپاسم و تورم، برونشيت و روماتيسم و ورم مفاصل نيز سود مى جويند. مى توان از آن به عنوان ملين استفاده كرد. بيشتر پزشكان فرآورده هاى تهيه شده از ريشه اين گياه را براى درمان زخم گوارشى و التهاب معده مزمن تجويز مى كنند.»
دكتر زرگرى معتقد است صنعت گياهان دارويى على رغم قابليت ها و ظرفيت هاى فراوان، از وجود مشكلات متعددى رنج مى برد به گونه اى كه رشد و گسترش صنعت مذكور بسيار كندتر از حدى است كه شايسته آن است.
مهمترين مشكلات توسعه صنعت گياهان از نظر كارشناسان در كشور عدم شناخت كافى مسؤولين از قابليت هاى اين صنعت است. اين مسأله باعث مى شود كه صنعت مذكور كماكان در حاشيه قرار گيرد. ديگر مشكل اين صنعت عدم وجود برنامه جامع ملى است. از ديگر معايب و مشكلات اين صنعت فقدان زيرساخت هاى مناسب، ضعف در اطلاع رسانى و فرهنگ سازى آن نيز هست...
اما دكتر على زرگرى را در اتاق كارى كه انباشته از بوى گياهان خوش بوى ايران است، تنها مى گذاريم و برايش آرزوى طول عمر مى كنيم.