عرصه دين و انديشه دينى، حوزه پربركتى است كه همه زوايا و اضلاع آن شايسته كاوش و كنكاش است. برخى با رجوع به پاره هاى عقيدتى و اعتقادى آن، سعى در پژوهش هاى تحليلى و معرفتى دارند. برخى ديگر سرگذشت و سرنوشت تاريخى اديان را به تحقيق گرفته و رويكرد نقلى به دين را برمى گزينند. پاره اى به فرازهاى فقهى و مناسكى دين نظر دارند، پاره اى ديگر به وجوه اخلاقى - عرفانى اديان توجه مى كنندو ... حاصل اين رويكردها و رهيافت هاى متنوع معمولاً در قالب محصولات مكتوب عرضه مى شود كه بخشى از آن را نشريات دينى، شامل مى شود. تاكنون مصاديق مختلف نشريات دينى هر يك به فراخور رويكردهاى خاص خود را در رجوع به مباحث دينى پيش گرفته اند اما كمتر نشريه دينى را مى شد سراغ گرفت كه اختصاصاً به موضوع «خبر دينى» اقبال نشان دهد. «اخبار اديان» نشريه اى است كه همت اصلى خود را پوشش خبرى نسبت به عالم اديان قرار داده است. تاكنون ۱۱ شماره از اين ماهنامه اطلاع رسانى منتشر شده است كه در هر شماره، مجموعه اى از اخبار، گزارش ها و معرفى ها گرد آمده است. در آخرين شماره اخبار اديان (شماره ۱۱ - دى ماه ۸۳) هم مطالبى از اين جنس آمده است. در بخش «خبر» برخى از مهم ترين عناوين از اين قرار است:
-رويارويى واتيكان با چالش هاى نو -حاشيه نشينى خداوند در اروپاى امروز -طرح هاى ويلپن براى مهار بنيادگرايى در فرانسه -سبك هاى زاهدان، واقعيت دينى غيررسمى -كنفرانس نقش دين در جامعه ايران و ژاپن
در بخش «شناخت» به عناوين زير بر مى خوريم:
-موهبت گناهكار بودن - نگاهى به انديشه هاى گرگوارناركاتسى‎/ آزادماتيان -واقعيت گفت وگوهاى ابراهيمى -تفسير «پيك» از كتاب مقدس
-معرفى كتاب (فارسى، عربى، انگليسى)
دو مقاله در بخش «نظر» اخبار اديان آمده است:
-دين در ژاپن، گفت وگو با دو فرهنگ شناس ژاپنى‎/ حسن محدثى
-اخلاق زيست محيطى در اسلام‎/ ماويل عزالدين، ترجمه: محسن حدادى
بخش «مرور» عمدتاً به گزارش هاى دينى اختصاص دارد:
-بنيادگرايى مسيحى: مقاومت در برابر مدرنيته‎/ مهدى لك زايى
-بوداييان سكولار، مختصات روايت آمريكايى از ذن و بوديسم‎/ ترجمه محسن حدادى
-نگاهى به تاريخچه كريسمس‎/ مژگان ايلانلو
-آداب ميلاد مسيح‎/ آندرانيك هويان
واپسين بخش اخبار به «نيايش» اختصاص دارد كه در هر شماره، نيايش هايى از سنت هاى دينى مختلف عرضه مى شود:
-سرود آب ها: نيايش پاكدينان در جشن آبانگان‎/ آرزو رسولى
اخبار اديان به صاحب امتيازى مؤسسه گفت وگوى اديان، به مديرمسؤولى محمدعلى ابطحى و به سردبيرى فهيمه موسوى نژاد و با همكارى شوراى مشاوران و نويسندگان منتشر مى شود.عرضه اين ماهنامه اطلاع رسانى در حوزه اديان، علاوه بر كيوسك هاى مطبوعاتى، در فروشگاه هاى شهر كتاب و كتابفروشى هاى معتبر صورت مى گيرد و براى اطلاع بيشتر از آن و نيز اشتراك مى توانيد با شماره تلفن ۲۰۴۰۳۴۰ تماس حاصل نماييد.

روشنفكران همدست رضاخان

جالب است بدانيد كه حجت الاسلام سيد حميد روحانى، يكى از روحانيون مورخ انقلاب، اخيراً طى نشستى به مناسبت سالگرد قيام ۱۹ دى مردم قم به نقد افكار و اقدامات روشنفكران ايرانى پرداخته است. وى از هاشم آقاجرى، عبدالكريم سروش، على شريعتى، مهدى بازرگان و محمد مصدق به تندى انتقاد كرده است.
روحانى گفته: آيا ضرورى ترين بحث اين بود كه شريعتى بگويد «مجلسى» در كتابش از «بى بى شهربانو» نوشته و روحانيت را به مسخره بگيرد. وى همچنين گفته: از همه بدتر موضع شريعتى است كه در نامه اى ۴۰ صفحه اى آن را نوشته و در آن از رضاخان ستايش و از انقلاب سفيد شاه تجليل كرد.
سيد حميد روحانى درباره عبدالكريم سروش اظهار داشته: تئورى قبض و بسط در راستاى دامن زدن به اختلاف هاست و كسى كه به استقلال و اتحاد ملت فكر كند، اينگونه سخن نمى گويد. اين مورخ با انتقاد از مهدى بازرگان گفته: نهضت آزادى در اطلاعيه اى كه در اواخر سلطنت پهلوى منتشر كرد، در حقيقت دست و پا مى زد كه نظام سلطنت را حفظ كند.
اين تاريخ نويس، روشنفكرها را همدست رضاخان توصيف كرد.

يافته هاى جديد يك پژوهشگر دينى

تازه ترين خبر اينكه يك سايت اينترنتى، نظرات بديع و ابداعى يك پژوهشگر علوم دينى را منعكس كرده است. سايت بى.بى.سى در اين زمينه نوشته: احمد قابل به تازگى حاصل پژوهش هاى خود را در باره رابطه شريعت و عقلانيت در وبلاگ شخصى اش منتشر كرده است. وى اين روزها پس از مدت درازى كشمكش سياسى و تجربه زندان در تاجيكستان اقامت گزيده است.
او در سلوك فكرى خود براى رسيدن به مجموعه دستاوردهاى تازه در فقه شيعى كه بسيارى از احكام را دچار دگرگونى مى كند، از پيوند عقل و شرع كه از بنيادى ترين انديشه هاى پايه در فقه است صورت بندى تازه اى عرضه كرده است.
او در بيان سلوك فكرى خود مى نويسد: «من انكار نمى كنم كه از مسير «شرع» ، به محوريت« عقل مستقل »رسيده ام. يعنى در ابتداى تحصيل، مثل بسيارى از طرفداران نظريات رايج، گمان مى كردم كه« عقل شرعى»، عقل مستقل از شرع نيست بلكه عقل مستفاد از شرع است و تنها در منطقه الفراغ شرع، حق اظهار نظر دارد ». ولى اقرار مى كنم كه پس از تحصيلات بيشتر و كاملتر و بررسى دقيقتر متون دينى ( قرآن و مجموعه عظيم روايات شيعى و سنى) به اين نتيجه رسيدم كه: خداى سبحان و صاحب شريعت و اولياء خدا، با صراحت اقرار كرده اند كه عقل، حجت مستقل با طنى است كه خداوند براى بشر قرار داده است و حجت ظاهرى(پيامبران الهى) و شرايع آنان، تنها در منطقه الفراغ عقل، حق اظهار نظر مستقل را دارند و در ساير موارد، موظف به تأييد و تأكيد حكم عقل مى باشند.»
اين سايت در تحليل اين سخنان اظهار داشته: نتايجى كه احمد قابل از اين دگرگونى در نوع استباط فقهى مى گيرد بسيار جسورانه و در مواردى شگفت آور است.
اولين نتيجه گيرى عام او آن است كه با چنين رويكردى به فقه و شريعت بشر تمام توانايى هاى خود را احضار مى كند و هيچ مرز و محدوديتى جز برمبناى شرع عقلانى براى او وجود ندارد. او نتيجه حاصل از اين روش را «مباح و مجاز بودن تمامى بهره مندى هاى بشر از توانايى هاى طبيعى خود و امكانات موجود در طبيعت و جهان هستى» مى داند مگر «مواردى كه مبتنى بر دلايل اطمينان آور عقل و شرع ممنوع شده باشد» .بى.بى.سى در پايان به برخى از احكام مشخص دينى كه براساس يافته هاى قابل ، مورد قبض و بسط قرار مى گيرد، به طور مصداقى اشاره مى كند.

مسعود خيرخواه
«آنتونيو نگرى» فيلسوف معاصر ايتاليايى فرانسوى، روز دوشنبه ۱۴ دى ماه به دعوت دفتر پژوهش هاى فرهنگى به ايران آمد. او سه شنبه ۱۵ دى در همايشى تحت عنوان «اسپينوزا: سياست و فلسفه» در خانه هنرمندان ايران سخنرانى كرد. در اين برنامه علاوه بر وى « آلبرتو توسكانو»،« رامين جهانبگلو » و« مرتضى قاسم پور» نيز حضور داشتند. نگرى چهارشنبه ۱۶ دى نيز درباره «جهانى شدن و دموكراسى » در كتابخانه مركز گفت وگوى تمدنها سخنرانى كرد و افزون بر اين دو سخنرانى اين فيلسوف چپگرا در نشستى دوستانه و صميمانه در محل انتشارات قصيده سرا حضور يافت. اين ناشر ترجمه كتاب«امپراتورى» اثر مهم نگرى را هم اكنون در دست نشر دارد. وى دراين نشست علاوه بر پاسخ به برخى پرسش هاى حضار، دلايل و ضرورتهاى ترجمه كتاب امپراتورى به فارسى را از ناشر جويا شد. آنچه از پى مى آيد، گزارش«ايران » است درباره نگرى، انديشه هاى او و سخنرانى هايش. گروه انديشه مى كوشد در شماره هاى آتى، مقالاتى را از نگرى و درباره او منتشر خواهد كرد.
گروه انديشه
آنتونيو نگرى كيست
آنتونيو نگرى، از سرشناس ترين فيلسوفان و متفكران نوماركسيست امروز عالم است.بخشى از اشتهار او حاصل كتابها و انديشه هايش است و بخش ديگر به دليل شخصيت خاص و جنجالى اش. گره خوردن اين شخصيت خاص با فلسفه و كردار سياسى اش، سبب شد كه در سال ۱۹۶۹ به اتفاق چند چهره چپگراى ديگر در ايتاليا، گروه «كارگران مستقل» را بنيان نهد اما ديرى نپاييد كه در سال ۱۹۷۳ اين گروه منحل شد. در اين ميان، نگرى شش سالى را سرگرم تدريس علوم سياسى در دانشگاه« پادوا » شد اما همزمان به برخى فعاليت هاى سياسى هم پرداخت. در ۱۹۷۹ نگرى به اتهام خرابكارى و تشكيل گروه مسلحانه و فعاليت هاى براندازانه عليه حكومت و از همه مهمتر همكارى در ترور «آلدومورو» نخست وزير وقت ايتاليا، بازداشت و چهار سال زندانى شد. وى در اين دوران، به بازخوانى سنت فلسفى غرب، بالاخص فلسفه سياسى پرداخت. كتاب «بى هنجارى بدوى »كه بازخوانى راديكال فلسفه سياست و اخلاق اسپينوزاست، محصول همين دوران است.
بازداشت نگرى، اعتراض بسيارى از روشنفكران فرانسوى از جمله فوكو، دلوزوگوتارى را برانگيخت و نهايتاً دلوز مقاله اى در دفاع از نگرى منتشر كرد.
نگرى در ۱۹۸۳ به عنوان نامزد حزب تندرو «ماركوپانلا» در انتخابات پارلمانى ايتاليا معرفى شد و رأى آورد و به خاطر مصونيت پارلمانى نمايندگان، از زندان آزاد شد. چند ماه بعد، دولت ايتاليا اين مصونيت را لغو كرد اما نگرى پيش از گرفتارى مجدد، به فرانسه گريخت.
پس از اين ۱۴ سال را در تبعيد خودخواسته به فرانسه روزگار گذراند. در اين مدت به كار فكرى، تأمل و اقدام در سياست هاى اروپا و شخصا ايتاليا پرداخت. از جدى ترين اقدمات نگرى، اعتراض مستمر به روند «جهانى شدن » است.
نگرى در سال ۱۹۹۷ پيشنهاد كرد كه همه ايتاليايى هايى كه در تبعيد زندگى مى كنند به كشورشان برگردند و حكومت قانون عفو عمومى را به اجرا درآورد. وى در اين كار پيشقدم شد و به ايتاليا بازگشت اما بى درنگ بازداشت و دوباره روانه زندان شد. با اين اقدام دولت ايتاليا، نگرى به عنوان يك نو ماركسيست و خاصه به خاطر موضعش در قبال جهانى شدن، شهرتى فراوان پيداكرد و نظريه اش درباره«امپراتورى جديد » بر سر زبان ها افتاد. نگرى تا بهار سال ۲۰۰۳ به عنوان زندانى دولت ايتاليا درخانه اش محصور بود اما ازآن زمان آزاد شد و به كار سياسى و فعاليت هاى فلسفى و فرهنگى مشغول است.
براندازى به روايت اسپينوزا
پس از آنكه دلوز كتابى درباره بازخوانى فلسفه اسپينوزا نگاشت، بسيارى از متفكران، خاصه متفكران چپ، به فلسفه سياسى اسپينوزا و كتاب«الهيات سياسى» اش متوجه و متمايل شدند. نگرى دراين ميان، شايد به دليل مطالعه مستمر برروى انديشه هاى اسپينوزا درزندان، بيش از ديگران اين كار را دنبال كرد.
وى در مقدمه كتاب« بى هنجارى بدوى » سه دليل براى بازخوانى اسپينوزا ارائه مى كند: اول آنكه معتقداست اسپينوزا درتاريخ فلسفه نخستين كسى است كه ماترياليسم را در بهترين شكل آن متحقق مى كند. به عقيده نگرى، اسپينوزا با شورش بر عليه دين رسمى درواقع مى خواهد هرگونه نظم پيشينى و متقدم بر كردار انسانى را نفى كند. دوم اين كه وقتى اسپينوزا به مسائل سياسى مى پردازد، شكلى از دموكراسى بى دروغ و ريا را پى ريزى مى كند و به عبارت ديگر مسأله دموكراسى را در بسترى ماترياليستى قرارمى دهد. سوم اين كه نگرى معتقداست: اسپينوزا  باز هم براى نخستين بار  نشان مى دهد كه تاريخ متافيزيك بديل هاى راديكال خود را درمحاق نگاه داشته است.
وقتى از«بى هنجارى » اسپينوزايى سخن مى گوييم منظور رابطه تناقض آميزى است كه ميان متافيزيك او و نظم جديد توليد سرمايه دارى وجوددارد. بى هنجارى بدوى يعنى ابراز و بيان راديكال يك نافرمانى و سرپيچى تاريخى از هرنظمى كه مستقيماً توسط توده ها ايجاد نشده باشد و نيز وضع دورنما و افقى از آزادى كه تنها به شكل اقدام براى آزادسازى و آزادشدن قابل تعريف است. نگرى معتقداست، تمام كارى كه انديشه پيشرو دوران مدرن انجام داده، كل جريان ظهور انقلاب هاى مردمى و پرولتاريايى و مجموعه طيف جمهوريخواهان، ازماكياولى تا ماركس، همه و همه يكجا درتجربه درخشان اسپينوزا جمع شده اند. نگرى در ۱۹۹۴ كتاب ديگرى درباره اسپينوزا، با عنوان« اسپينوزاى برانداز» منتشرمى كند.
ادامه دارد