ندا آل طيب
هر بازيگر بدون درنظر گرفتن اندازه نقشش تنها در دو نمايش مى تواند بازى كند. اين موضوع از جمله مواردى بود كه در نامه هايى به تمام گروه هاى متقاضى شركت در جشنواره امسال اعلام شد. نامه هايى كه پس از انتشار فراخوان جشنواره تئاتر امسال به گروه ها ابلاغ شد و هر يك در بردارنده موارد تغيير يافته جشنواره بيست و سوم نسبت به دوره هاى گذشته بود و اينگونه بود كه بازيگران پركار تئاتر دريافتند امسال برخلاف سال هاى پيش، دستشان براى انتخاب نقش ها چندان باز نيست و تنها مى توانند نقش هايى را انتخاب كنند كه برايشان جذابيت بيشترى داشته باشد.
البته هدف از ايجاد چنين تغييرى، عدم تمركز بر تعداد معدودى از بازيگران و ايجاد اشتغال براى ديگر بازيگران مطرح عنوان شده بود. موضوع پركارترين و فعال ترين ها از جمله موضوعات بحث برانگيز و جنجالى هر جشنواره بوده است. پركارترين بازيگران، نويسندگان، طراحان صحنه و ...
اما پس از ارسال اين نامه ها بود كه مشخص شد جشنواره امسال برخلاف سال هاى گذشته ديگر شاهد حضور بازيگران پركار نخواهد بود. بازيگران پركار سال هاى گذشته البته نظرات گوناگونى داشتند. نسيم ادبى كه يكى از پركارترين بازيگران سال هاى اخير بوده است، چندان مخالفتى با اين طرح نداشت: اين طرح باعث مى شود كه نقشها ميان بازيگران تقسيم شود و تعداد بيشترى از بازيگران سرگرم كار شوند. »
پانته آ بهرام، ديگر بازيگر فعالى كه سال گذشته سه نقش متفاوت در سه نمايش« شكلك »،« با دهان بند سكوت» و« هى مرد گنده گريه نكن » داشت، گفت: «هرچند كه سال گذشته فشار كارى خيلى زيادى بر من بود. اما هميشه نقش ها و كارگردان هايى هستند كه براى آدم وسوسه برانگيز هستند و سال گذشته همين وضعيت براى من پيش آمد كه نمى توانستم هيچ كدام از نقش ها را رد كنم اما اين طرح گرچه باعث مى شود فشار كارى كمترى بر آدم وارد شود، ممكن است حسرت بعضى از نقش ها را بر دل آدم بگذارد.»
موضوع البته به اين سادگى  ها نبود. بازيگران، نقش هايشان را انتخاب كردند، تمرين كردند و وارد مرحله بازبينى شدند و بعد از اين مرحله بود كه تعدادى از بازيگران كلاً بيكار شدند و براى جشنواره هيچ كارى نداشتند چون هر دو نمايش شان در اين مرحله رد شده بود. اين درحالى بود كه ۵ نمايش هم از ليست آثار شركت كننده در جشنواره حذف شدند و قرار شد نوبت اجراى عمومى بگيرند و اين گونه بود كه تعداد بيشترى از بازيگران از حضور در جشنواره بازماندند.
اين همان موضوعى بود كه افشين هاشمى، ديگر بازيگر فعال اين سالها به آن اشاره كرده بود: گرچه فشار كارى بر آدم وارد مى شود اما ما با انتخاب چندين نقش در واقع برنامه كارى سال آينده مان را مشخص مى كنيم اما با اجراى اين طرح هيچ تضمينى وجود ندارد كه سال آينده كار داشته باشيم چون تا زمانى كه نتايج مرحله بازبينى اعلام نشود، هيچ بازيگرى نمى تواند مطمئن باشد كه نمايش هاى انتخابى اش به جشنواره مى رسد.
غايبان بزرگ جشنواره امسال
نتايج مرحله بازبينى اعلام شد و طبق معمول، جنجال هايى همراه داشت و اعتراض هايى. اما آنچه موجب شد جنجال هاى اين مرحله زود فراموش شود اعلام انصرافهاى پياپى گروه ها بود. موضوعى كه تمام موارد ديگر را تحت الشعاع قرار داد.
دكتر على رفيعى، اكبر زنجانپور، محمد رحمانيان، ايرج راد و على رضا نادرى غايبين مهم امسال هستند.
على رفيعى كه درگير ساخت فيلمش بود، همان زمان اعلام كرد به دليل كافى نبودن زمان تمرين، از اجراى نمايش «زن نيك ايالت سچوان» در جشنواره منصرف شده است.
محمد رحمانيان هم كه قصد داشت نمايش «فنز» را در جشنواره امسال اجرا كند، درباره دلايل انصراف خود گفت:
« با توجه به زمان اجراى عمومى نمايش «آواز قو» فرصت كافى براى آماده كردن نمايش «فنز» نداشتم. در سال هاى گذشته هماهنگى هايى انجام مى شد تا گروه هايى كه اجراى عمومى نمايش هايشان در دى ماه انجام مى شود. فرصت بيشترى براى آماده كردن كارهاى جشنواره داشته باشند اما امسال عنوان شده كه تمام كارها بايد تا آخر آذر بازبينى شوند و من فرصت آماده كردن نمايش «فنز» را نداشتم بنابراين از شركت در جشنواره منصرف شدم.»
ايرج راد هم گرچه مدتى نمايش
« دكتر كنوك » را در تالار اصلى تمرين مى كرد ترجيح داد تا در جشنواره شركت نكند. او هم گرچه از زمان اندك تمرينات ناراضى بود اما بيمارى يكى از بازيگرانش را از جمله دلايل انصراف خود مى دانست و گفت: ترجيح مى دهد نمايش را براى اجراى عمومى در يك فرصت مناسب آماده كند.
على رضا نادرى كه سال گذشته نمايش «۷۷‎/۶‎/۳۱ » را اجرا كرده بود، در نامه اى كه به سايت خبرگزارى ايسنا ارائه كرد، دلايل انصراف خود را به تفصيل شرح داد. نادرى گرچه خود را خسته تر از آن مى دانست كه قادر باشد در جشنواره شركت كند، مشكلات ديگرى هم براى شركت در جشنواره داشت. و اما موج انصرافها مدام ادامه داشت تا در كمترين زمان باقى مانده به برگزارى جشنواره فجر و درست بعد از اعلام نتايج مرحله دوم بازبينى، گروه تئاتر معاصر هم انصراف خود را از شركت در جشنواره اعلام كردند. گرچه نمايش
« زمين مقدس» به كارگردانى نادر برهانى مرند براى شركت در جشنواره پذيرفته شده بود، اين كارگردان در اعتراض به مردود شدن نمايش« شب آخر دنيا »كه كار ديگرى از همين گروه بود انصرافش را در جشنواره اعلام كرد. اعضاى اين گروه سپس در نامه سرگشاده اى كه در اختيار مطبوعات قرار دادند، به بيان دلايل انصراف خود پرداختند.
در غياب برگزيدگان پارسال
از ديگر موارد قابل توجه در جشنواره امسال عدم حضور بازيگران برگزيده سال گذشته است. موضوعى كه البته چندان به نتايج بازبينى يا انصرافها مربوط نمى شود.
پيام دهكردى، برگزيده اول بازيگرى مرد همان روزهاى اول اعلام كرد دوست دارد امسال كارى نداشته باشد. دهكردى بيشتر وقت خود را امسال صرف بازى در دو نقش در فيلم هاى سينمايى« يك بوس كوچولو » به كارگردانى بهمن فرمان آرا و « يك تكه نان» به كارگردانى كمال تبريزى كرد. او گرچه علاقه چندانى نداشت تا درباره حضور كمرنگش در تئاتر توضيح دهد، بازى در اين دو فيلم را فرصت خوبى براى بدست آوردن تجربه هاى نو دانست.
پانته آ بهرام، هم امسال تنها در نمايش« منطقه اشغال شده» به كارگردانى هلنا والدمن حضور دارد. نمايشى كه محصول مشترك ايران و آلمان است، بهرام كه سال گذشته به خاطر بازى در سه نمايش در ژانرهاى گوناگون، برنده جايزه دوم بازيگرى زن شده بود، خودخواسته تصميم گرفت تا امسال فعاليت كمترى داشته باشد تا بتواند تمام انرژى اش را بر اين تجربه اخير كه چيزى ميان نمايش و حركت است، متمركز كند. از آنجا كه قرار است اين نمايش بعد از اجراى عمومى در ايران، تور دور دنيا داشته باشد، پانته آ بهرام فرصت كمترى براى حضور در نمايش هاى سال آينده خواهد داشت.
حضور متوسط نويسنده ها
موضوع ديگرى كه در هر جشنواره بحث برانگيز است، حضور نويسندگانى با حدود ۴ تا ۵ متن نمايش است. به طورى كه هر سال رقابت تنگاتنگى ميان نويسندگانى همچون محمد چرم شير، چيستا يثربى و نغمه ثمينى و ... وجود دارد اما اين رقابت در جشنواره نمودى ندارد زيرا در اين دوره چيستا يثربى با دو متن در جشنواره حضور دارد كه طبق روال سال هاى گذشته، كارگردانى يكى از آنها به عهده سيما تيرانداز است. اما موضوع ديگرى كه درباره چيستا يثربى قابل توجه است، حضور او به عنوان كارگردان است.
او امسال نويسندگى و كارگردانى نمايش« يك شب ديگر هم بمان سيلويا» را برعهده دارد. نمايشى كه به زندگى سيلويا پلات شاعر مى پردازد.
محمدچرم شير هم گرچه در مرحله بازخوانى سه متن تصويب شده داشت، در جشنواره امسال حضور نخواهد داشت. چرم شير كه خود جزو هيأت بازخوانى متون بود با سه متن« حريم خلوت دل »، « من بايد برم خيلى ديرم شده » و « رؤياى بسته شده» در ليست پذيرفته شدگان مرحله بازخوانى بود اما با اعلام نتايج بازبينى هاى مجدد نام اين نويسنده پركار هم از نام شركت كنندگان در جشنواره حذف شد.
نمايش« حريم خلوت دل »كه كارگردانى آن برعهده عباس غفارى بود، در بازبينى مجدد رد شد و دو نمايش« من بايد برم... »(محمد عاقبتى) و « رؤياى بسته شده » (آروند دشت آراى) هم براى اجراى عمومى انتخاب شدند و از شركت در جشنواره حذف شدن، هرچند قرار است اين نمايش ها به شكل try out (تمرين اجرا) در برنامه هاى ويژه كارگاه نمايش به اجرا درآيند. نغمه ثمينى هم تنها با يك نمايشنامه در جشنواره حضور دارد كه كارگردانى آن طبق روال كارهاى گروه تئاتر تجربه برعهده كيومرث مرادى است. نمايش« تراژدى قيصر »كه از نمايشنامه شكسپير اقتباس شده، تنها نمايشى است كه از نغمه ثمينى در اين جشنواره اجرا مى شود.
اما جشنواره امسال تنها جشنواره غايبان نيست كه حاضران بزرگى هم در آن هستند. هنرمندانى كه سالها از صحنه تئاتر دور بوده اند كه از اين ميان مى توان به هنرمندى چون گلچهره سجاديه اشاره كرد، سجاديه پس از مدتها با كارگردانى نمايش« مده آ » در جشنواره امسال حضور خواهد داشت.
منيژه محامدى هم گرچه از صحنه تئاتر چندان دور نبوده است اما پس از دو سال با كارگردانى نمايش
«چشم اندازى از پل » نوشته آرتور ميلر حضور دارد. او گرچه ابتدا قصد داشت نمايش ديگرى از ميلر را كار كند بعدها تصميم گرفت نمايشى را كار كند كه تعداد پرسناژهاى كمترى داشته باشد.
بهزاد فراهانى، ديگر هنرمندى است كه پس از مدتها در جشنواره شركت مى كند. او امسال نمايش« مفتش» را كه متن آن توسط خودش نوشته شده، اجرا مى كند. فراهانى گرچه تابستان ،۸۲ نمايش« مريم و مرداويچ » را در تالار سنگلج اجرا كرد مدتها بود كه در جشنواره شركت نكرده بود.
جشنواره بيست و سوم با وجود غايبان بزرگش با وجود تغييرات زيادش البته جشنواره متفاوتى است، جشنواره اى كه شايد بيش از هر زمان ديگر، فرصتى باشد براى هنرمندان تئاتر تا بدون دغدغه بتوانند كار ديگر همكاران خود را ببينند.