فاطمه اميرى
پدر و مادر بهاره تصادف شديدى كرده اند و بهاره غصه دار آنهاست. يك روز پستچى براى او نامه اى مى آورد كه در آن حبه انگور، بهاره را به شهر ميوه ها دعوت كرده است.
بهاره به شهر ميوه ها مى رود و مى فهمد گرگ با همدستى روباه و گربه تمام تابلوها و علايم راهنمايى و رانندگى را از سطح شهر جمع كرده اند؛ به همين خاطر در رفت و آمد اهالى شهر مشكلات زيادى به وجود آمده است، بهاره تصميم مى گيرد با كمك حبه انگور تابلوهاى راهنمايى و رانندگى را پيدا كند و آنها را سر جاى خودش قرار دهد. بعد از اين كه بهاره موفق مى شود براى مردم شهر ميوه ها كارهاى خوب زيادى انجام دهد، از طرف اهالى شهر و توسط سيمرغ، لباس پليس دريافت مى كند و به اين ترتيب بهاره پليس شهر ميوه ها مى شود.
اما در واقع اين بهاره نيست كه تابلوهاى راهنمايى و رانندگى را پيدا مى كند و آنها را سر جاى خودش مى گذارد، بلكه كودكان ۶ تا ۱۲ ساله به عنوان كاربر اين «گيم» در حين بازى، بهاره را براى يافتن جاى صحيح علايم، راهنمايى مى كنند و اگر نتوانستند از «كلاغ ها» كمك مى گيرند.
در شهر ميوه ها، هندوانه ورزشگاه است. گلابى سينما شده و آناناس اداره پليس است. انار به شكل اداره آتش نشانى درست شده و خيار، چراغ راهنمايى است. كيوى قاچ شده هم به صورت پل عابر پياده درآمده است.
«شهر ميوه ها» فضاى رنگين و شادى است كه در قالب يك گيم آموزشى يكى از پروژه هاى چهارگانه اداره راهنمايى و رانندگى براى آموزش مقررات و نهادينه ساختن آنها در ميان مردم و در سه گروه سنى كودكان، نوجوانان و بزرگسالان است.
انيميشن هاى مؤثر
حالا ديگر داود خطر، اسى، سيا، هوتن، آقاى پليس و آقاى مهندس شخصيتهاى آشناى تيزرهاى آموزشى راهنمايى و رانندگى براى بينندگان تلويزيون هستند. پخش اين تيزرهاى آموزشى به صورت انيميشن از تلويزيون بازخورد مناسبى در ميان مخاطبان داشته است. نتايج يك تحقيق نشان مى دهد ۷۶ درصد مخاطبان معتقدند پخش اين آگهى ها موجب رعايت «زياد» قوانين راهنمايى و رانندگى مى شود و فقط ۱۹ درصد تأثير اين آگهى ها را در حد كم دانسته اند.
همچنين ۹۱ درصد ۱۲ تا ۱۴ ساله ها و ۶۰ درصد ۵۰ ساله ها به بالاتر بيننده آگهى هاى انيميشن راهنمايى و رانندگى هستند.
موضوع آگهى ها براى ۳۷ درصد، انيميشنى بودن ۳۰ درصد و شخصيتهاى آنان براى ۲۴ درصد بينندگان جالب است.
على رغم اين نتايج، سرهنگ اسماعيلى مديركل اداره فرهنگ و ترافيك راهنمايى و رانندگى مى گويد: «ساخت تيزرها روزهاى اول جذابيت زيادى نداشت و به مرور مخاطبان علاقه مند شدند. به گونه اى كه در حال حاضر بررسى ها نشان مى دهد پخش اين تيزرها روى رفتار مردم تأثير مثبت دارد.»
هرچند بدآموزى، تكرارى بودن، كم بودن مدت زمان پخش تيزرها، تكرارى بودن و پايين بودن كيفيت ساخت اين آگهى ها مواردى است كه از نظر بينندگان مى توان آنها را در زمره نكات منفى اين تيزرها دانست، اما نتايج در مجموع آنقدر دلگرم كننده بوده كه راهنمايى و رانندگى بخواهد گامهاى بعدى را بردارد.
سرهنگ اسماعيلى مديركل اداره فرهنگ و ترافيك معتقد است: «پايدارى كار تلويزيونى موقتى است.» او مى گويد: «با انيميشن نمى شود فرهنگسازى كرد.» و در ادامه توضيح مى دهد: «براى اين كه اين آموزشها در يك نسل نهادينه شود، بايد كارهاى اساسى ترى صورت بگيرد. كارى كه جسته و گريخته نبوده و هدفمند باشد. ساخت و اجراى پروژه شهر ميوه ها با همين انگيزه و به موازات كار انيميشن شروع شد. هدفمان از اين پروژه اين بود كه زيرساختهاى ذهن كودكان را تحريك كرده و به ناخودآگاه ذهن آنها نفوذ كنيم. در اين صورت است كه فرهنگ ترافيك براى آنها نهادينه مى شود و تحت تأثير معضلات اجتماعى و رفتارهاى بد اجتماعى قرار نمى گيرند.»
* * *
بازيهاى كامپيوترى و گيم زمان زيادى از وقت فراغت و بازى كودكان ساكن شهرها را به خود اختصاص داده است. اين بازيها اغلب ساخته كشورهاى غربى هستند كه فناورى پيشرفته ساخت آنها را دارند. يك متخصص روانشناسى كودك مى گويد: «بازيهاى كامپيوترى با فرهنگ ما مطابقت ندارد. در برخى از آنها كودك و نوجوان دچار هيجان كاذب مى شود و خشونت و جنجال نهفته در آنها براى كودكان بدآموزى دارد.»
اما با اين حال كمتر خانواده شهرى را مى توان سراغ گرفت كه امكان اين قبيل بازيها را براى فرزندانش فراهم نكرده باشد.به عقيده دكتر هما سعادت جو روانشناس كودك، «اين بازيها با شكل زندگى كنونى خانواده هاى ايرانى هماهنگى پيدا كرده، كوچك شدن فضاى خانه ها، محدوديت تحرك براى كودكان را به وجود آورده است. از طرفى در خيلى از خانواده ها كامپيوتر و گيم به وسيله سرگرم كننده اى تبديل شده كه والدين گمان مى كنند زير نظر خود آنها و در محيط خانواده مى توانند فرزندان خود را سرگرم كنند.»
همه اين ويژگيها سبب شد اداره راهنمايى و رانندگى يكى از پروژه هاى آموزشى خود را به ساختن بازى كامپيوترى و يك گيم آموزشى اختصاص دهد. به گفته سرهنگ اسماعيلى، اين كار هم بايد از نظر زيبايى شناسى و فنى در سطح بالا باشد و هم فاقد ويژگيهاى منفى بازيهاى خارجى باشد و در ضمن آنقدر جذابيت داشته باشد كه در دريايى از سى دى هاى خارجى، كودكان ايرانى آن را انتخاب كنند.تلاش دوساله تيم سازنده اين گيم كه اولين بازى رايانه اى است كه در كشور توليد شده، در بهمن ماه امسال به نتيجه رسيده است.
دكتر على اكبر سميعى آذر مجرى پروژه مى گويد: «اين كار يك مجموعه كامل از مقررات رفت و آمد براى كودكان ۶ تا ۱۲ سال است كه شامل يك كتاب، سى دى داستان و بازى رايانه اى است. اين كار يك مجموعه كار سه بعدى است كه كاربر كاملاً مى تواند بازى را انجام بدهد و در عين حال جنبه يادگيرى هم براى او دارد. ما در بازار سى دى به زبان فارسى نداريم. ويژگى اين گيم اين است كه كودك بدون همراهى پدر و مادر مى تواند خودش بازى كند. اصولاً گيم صنعتى است كه كشورهاى محدودى در سطح جهان توانسته اند آن را به كار بگيرند و با ساخته شدن اين گيم زمينه براى فعاليت بيشتر در كشور ما هم فراهم مى شود. همه چيز در اين بازى رايانه اى ايرانى است. يك دختر ايرانى با قصه هاى ايرانى در آن لحاظ شده و از سويى به ويژگيهاى سنى و روحى و علايق كودكان هم در آن توجه شده است. در سنين كودكى، كودكان تخيل قوى دارند. به همين دليل شهر ميوه ها طورى طراحى شده كه در عين حال كه قدرت تخيل بچه ها را تقويت مى كند، ويژگيهاى شهر واقعى را هم دارد. چراغ راهنمايى، خط كشى عابر پياده و ساير نشانه هاى واقعى محيط زندگى كودكان در آن در نظر گرفته شده است.»
يك بازى براى بزرگترها
بهاره و حبه انگور در همان حال كه در شهر ميوه ها مى گردند و با پيدا كردن تابلوهاى راهنمايى و رانندگى به رفت و آمد مردم كمك مى كنند، از آنها اجزاى معجونى را مى گيرند كه بايد براى مامان بزى بيمار ببرند تا حال او هم خوب شود. شايد به خاطر فضاى شاد و آهنگين اين بازى رايانه اى بزرگترها هم بدشان نيايد لحظاتى با كودكان خود در حين بازى همراه شوند. اما سرهنگ اسماعيلى از پروژه ديگرى خبر مى دهد كه قرار است كاملاً مخصوص بزرگترها طراحى شود: «پروژه بعدى ما شهر واقعى تهران و ساير شهرهاى بزرگ كشور است.»
بنابراين اگر كسى مى خواهد رانندگى در مسير ميدان آزادى تا امام حسين (ع) را تجربه كند، مى تواند در گيم با همان خيابانها، خصوصيات شهر تهران و... شروع به رانندگى كند.
سرهنگ اسماعيلى مى گويد: «در حال حاضر از پروژه رايانه اى شهر تهران، ۲۰۰ كيلومتر طولى تهران ساخته شده است.
براى اين كار تاكنون از يك و نيم ميليون عكسى كه از خيابانها و محلات تهران گرفته شده، استفاده كرده ايم. اين پروژه هم در عين حال سرگرم كننده بودن، جنبه آموزشى دارد. بويژه براى نوجوانان يا كسانى كه مى خواهند گواهينامه بگيرند، مفيد است. پروژه» شهر مجازى «و» چيدمان شهرى «نيز از ديگر طرحهاى راهنمايى و رانندگى در راستاى تقويت و بهبود فرهنگ ترافيك مردم است.»
«داود خطر» در كشورهاى عربى!
خيلى از مردم كشورهاى عربى منطقه وقتى تلويزيون خود را روشن مى كنند، مى توانند هوتى، اسى و «داود خطر» را ببينند. حالا ديگر اين شخصيتهاى انيميشنى راهنمايى و رانندگى از مرزهاى ايران هم فراتر رفته اند. اين تيزرها دوبله هم شده و تعدادى از كشورهاى عربى آنها را خريده اند. بانك جهانى نيز در گزارشى درباره استانداردهاى ايمنى و ممنوعيت ها آورده است: «تجربه پخش اين برنامه ها مى تواند راهنماى خوبى براى تهيه برنامه هاى بعدى آموزشى، همگام با استراتژيهاى انتخابى پليس براى اعمال مقررات مرتبط با موضوع ايمنى ترافيك باشد.»سرهنگ اسماعيلى مديركل اداره فرهنگ ترافيك معتقد است در ساخت و اجراى پروژه شهر ميوه ها نيز همين نگاه منطقه اى در نظر گرفته شده است: «در اين پروژه ما مى خواهيم رفتارسازى كنيم. هدف اصلى اين است كه كودكان به مفاهيم ترافيكى عادت كنند تا وقتى بزرگ مى شوند، معضلات ترافيكى آنگونه كه الآن ما را آزار مى دهد، براى آنها مشكل آفرين نباشد.»