دكتر على اكبر قنبرپور
سازمان نظام پزشكى در يك جامعه دموكراتيك بايد تجلى و نماينده رسمى و واقعى همه پزشكان باشد كه در ساماندهى هويت اجتماعى پزشكان، دفاع از منزلت و ارتقاى موقعيت آنان و در تمامى عرصه هاى حيات اجتماعى نقش اصلى و تعيين كننده را داشته باشد. تا قبل از تصويب قانون جديد، سازمان نظام پزشكى تنها يك نهاد تشريفاتى و مشورتى به حساب مى آمد. قانون جديد كه از دستاوردهاى ارزشمند مجلس ششم است، به رغم مخالفتهاى شوراى نگهبان، بالاخره در مجمع تشخيص مصلحت نظام تأييد شد و حكم قانون اجرايى را پيدا كرد. اين قانون على رغم نقطه ضعف هاى فراوان و بسيار جدى آن، آغازگر راه دشوارى است كه در صورت تداوم جنبش اصلاح طلبى و بويژه پافشارى جامعه پزشكى بر هويت صنفى و اجتماعى خود، مى تواند گام به گام سازمان نظام پزشكى را هم در عرصه قانونى و هم در عرصه تشكيلاتى و اجرايى به سوى نهاد انتخابى و صنفى جامعه پزشكى كشورمان هدايت كند تا نقش اصلى را در امور مربوط به جامعه پزشكى به خود اختصاص دهد.
در قانون جديد نكاتى وجود دارد كه اميدبخش و اعتمادآفرين است. به عنوان مثال در اين قانون، صدور پروانه هاى پزشكى به طور مستقيم به سازمان نظام پزشكى واگذار شده است. اين يعنى سازمان نظام پزشكى قدرت اجرايى پيدا كرده است. البته اين قدرت اجرايى جزو بسيار محدودى از حيطه وظايفى است كه جامعه پزشكى بايد در اختيار داشته باشد. اگر از منظر يك جامعه دموكراتيك كه برپايه خودگردانى صنفى همه امور پايه ريزى شده، به اين واگذارى نگاه كنيم، اين واگذارى اتفاق چندان مهمى نيست. ولى اگر موضوع را در چارچوب هاى جامعه خودمان با حاكميت وسيع دولت بر تمام امور جامعه ارزيابى كنيم، دستاورد بزرگى به حساب مى آيد كه در صورت تداوم مى تواند به سوى خودگردانى تمام عيار صنفى گام بردارد. وقتى پزشكان ياد بگيرند كه مى توانند تعيين كننده و اداره كننده امور مربوط به صنف شان باشند، «بت» دولت شكاف اصلى خود را برداشته است و اين اراده خودگردان جامعه پزشكى است كه قد مى كشد و ريه هاى خود را از غرور اتكاى به خود پر مى كند .
انتخابات نظام پزشكى از منظر اجتماعى در كشور ما در واقع تجلى جريان هايى است كه در جامعه ما وجود دارد و نمود خود را در درون گروه اجتماعى بسيار مهمى چون جامعه پزشكى به نمايش مى گذارد. در انتخاباتى كه روز جمعه گذشته (نهم بهمن ماه) در سراسر ايران برگزار شد دو گروه از پزشكان ثبت نام كردند كه تنها وجه اشتراكشان اين است كه همه عضو جامعه پزشكى به حساب مى آيند ولى در سلسله نسب خود يعنى نحوه تولد ، شكل گيرى و هويت يابى صنفى و اجتماعى هيچ نسبت و نزديكى با هم ندارند . دسته اول كسانى هستند كه همه چيز خود را مديون بهره مندى از رانت و قرارگيرى در حلقه خودى هاى اقتدار، خارج از مدار امتحان ، رقابت و انتخاب هستند.
و گروه دوم را پزشكانى در خود جاى مى دهد كه چه داوطلبانه و غيرداوطلبانه به لحاظ فكر ، نحوه امرار معاش، موقعيت ادارى و حتى نوع پوشش و وضع ظاهرى نتوانسته و يا نخواسته اند در دسته اول قرار بگيرند . احساس و طرز تلقى شان اين است كه اقتدار همه آن چيزهايى را كه مى توانستند در جريان يك رقابت آزاد و با تكيه بر توان تخصصى شان نصيب خود كنند، از آنها گرفته است. تلقى آنان اين است كه آسيب منزلت اجتماعى جامعه پزشكى حاصل كاركرد اقتدارگرايى دولتى است و دسته اول را تصميم گيران و طرفداران چنين عملكردى مى دانند . اين گروه بيشتر به عقلانى سازى دولت مى انديشد و كاركرد انحصار دولتى را در مجموع محدود كننده ، مخل و مهاجم به حريم خود تلقى مى كنند. اين بخش دو زيرگروه دارد: گروه اول پزشكان ميانسالى هستند كه اغلب آنها قبل از انقلاب تحصيل كرده اند و تا حد زيادى توانسته اند موقعيت خود را در بخش خصوصى تثبيت كنند . گروه دوم پزشكان جوانند كه مى توانند اميد بخش جامعه پزشكى و مردم باشند. جنبش اصلاح طلبى در طول چند سال اخير با ايجاد تغيير و تعديل در نظام گزينش دستيارى ، روال استخدام دولتى و ورود به هيأت علمى توانسته روزنه تنفسى را به سوى اين بخش كه اكثريت مطلق پزشكان را در خود جاى مى دهد، باز كنند. اين گروه هم به اصلاحات سازمان نظام پزشكى و هم به اصلاحات در ساختار ادارى و تشكيلاتى نظام بهداشتى درمانى كشور و به طور كلى به اصلاحات همه جانبه چشم دوخته اند . چرا كه براى بهبود وضع خود به آن نيازمندند. خوشبختانه انتخابات جمعه گذشته به نفع اين گروه و به نفع جامعه پزشكان و مردم رقم خورد.

گروه اجتماعى: سيدمحمد خاتمى رئيس جمهورى ديروز در جلسه هيأت امنا و شوراى معاونين دانشگاه شاهد تأكيد كرد: ايران توانا، قدرتمند و پيشرفته خواست و هدف همه دوستداران انقلاب اسلامى، امام (ره) و شهدا بوده است. رئيس جمهورى در اين نشست گفت: دانشگاه شاهد از دستاوردهاى ارزنده انقلاب است كه نشانگر جايگاه و پايگاه ايثارگرى و ارزش و حرمت شهدا در جامعه است. خاتمى تصريح كرد: دانشگاه شاهد بايد پيشتاز عرصه تحقيقات و علم در جامعه باشد و ارزشهاى شهادت و ايثار كه در انقلاب اسلامى و دفاع مقدس تجلى يافت در آن بيش از هر جاى ديگر حفظ و برجسته شود. رئيس جمهورى ضرورت نهادينه شدن احترام به ايثارگرى در جامعه را خاطرنشان ساخت و گفت: اگر روحيه ايثارگرى در جامعه حفظ شود، تماميت ارضى و استقلال كشور همواره تضمين و تأمين خواهد شد.

گروه اجتماعى: دبير شوراى عالى ترافيك گفت: در صورت تصويب نهايى مصوبه تغيير ساعات كار بانكها ، از ارديبهشت سال آينده، بانك ها ساعت ۸‎/۵ صبح آغاز به كار مى كنند .
مهندس محمد رئوفى ، دبير شوراى عالى ترافيك كشور، در گفت و گو با ايلنا، با اشاره به اينكه مصوبه تغيير ساعات كار بانك ها در حال جمع آورى امضا است، گفت: پس از جمع آورى امضا، اين مصوبه با تأييد وزير كشور، ابلاغ خواهد شد .
وى، با تأكيد بر اينكه تعداد كاركنان بانك ها در حدى نيست كه تأثيرى مثبت يا منفى در ترافيك سطح شهر داشته باشند، گفت: تغيير ساعات كار بانك ها براى اصناف مهم است؛ چرا كه تعداد اصناف بسيار زياد است و اين اصناف با بانك ها كار زيادى دارند. رئوفى گفت: براساس مطالعات شهردارى تهران تغيير كار ساعات بانك ها ، ۱۵ تا ۲۰ درصد تأثير مثبت بر روى ترافيك اوج بامدادى مى گذارد .
وى، با اشاره به اينكه شوراى عالى ترافيك، از شوراى عالى بانك ها درخواست كرده تا ساعت باز شدن بانك ها را به ۸‎/۵ تغيير دهد، گفت: زمان تعطيلى بانك ها بستگى به تشخيص خود شوراى عالى بانك ها دارد، چرا كه براى ما و از نظر ترافيكى ، مهم زمان باز شدن و آغاز به كار بانك ها است. دبير شوراى عالى ترافيك خاطرنشان كرد: به دليل اينكه، پايان سال مراجعات و حجم تردد به بانك ها بسيار است و نيز از آنجايى كه ۱۵ روز از فروردين ماه تعطيل است ، زمان اجراى اين مصوبه اوايل ارديبهشت ماه در نظر گرفته شده است.

گروه اجتماعى: بررسى هاى سازمان ملل در ايران بيانگر آن است كه سطح زندگى مردم ايران روبه بهبود بوده و درصد اندكى از مردم زير خط فقر مطلق زندگى مى كنند. اما با وجود اين آمارها از زندگى ۲۰ درصد مردم ايران روى خط فقر حكايت مى كند.
به گزارش خبرنگار «ايران» نماينده برنامه عمران ملل متحد سازمان ملل درايران صبح ديروز با اعلام اين مطلب دريك كنفرانس خبرى تصريح كرد: براساس اطلاعات موجود، يكى ازمهمترين مشكلات و چالش هاى پيش روى ايران طى سال هاى اخير بيكارى جوانان بوده است. بنابراين دولتمردان ايرانى براى نجات ازاين شرايط بايد اصلاحات اقتصادى، گشودن درهاى بازارها و افزايش بهره ورى را دراولويت اهداف آينده شان قراردهند.
«فردريك لانيز» در ادامه با اشاره به اهداف برنامه توسعه هزاره سوم جهانى كه ازسوى رهبران جهان دراجلاس سال ۲۰۰۰ميلادى موردتوافق قرارگرفت، افزود: براساس اعلاميه صادرشده هشت هدف بزرگ ۱۹۱ كشور عضو سازمان ملل متحد را موظف مى سازد تا براى مبارزه با فقر، بى سوادى، گرسنگى، فراهم كردن امكان تحصيل و آموزش و پرورش، رفع نابرابرى هاى جنسى، كاهش مرگ و مير كودكان و مادران، مبارزه با شيوع بيمارى ها و نابودى محيط زيست و بخشودگى بدهى هاى كشورهاى فقير ازسوى كشورهاى ثروتمند تلاش نمايند. مسؤول هماهنگى فعاليت هاى نظام ملل متحد در ايران سپس خاطرنشان كرد: اهداف تعريف شده توسعه هزاره آزمونى براى اراده سياسى به منظور ايجاد مشاركت هاى وسيع تر و عميق تر است. چرا كه كشورهاى درحال توسعه مسؤوليت دارند براى آزادسازى انرژى هاى خلاق مردم خود اصلاحات سياسى انجام داده و حكومت را تقويت نمايند و اين برنامه بايد تا سال ۲۰۱۵ ميلادى تحقق يابد. وى درعين حال تأكيدكرد: اما آنان نمى توانند به تنهايى و بدون تعهدات جديد براى كمك، مقررات تجارى برابر و بخشيدن و كاهش بدهى هاى خود به اين اهداف دست يابند. چرا كه برنامه توسعه هزاره سوم پديده اى براى سرعت بخشيدن به آهنگ توسعه و اندازه گيرى و سنجش نتايج دراختيار جهانيان قرارمى دهد.
> ريشه كنى فقر و گرسنگى
«لانيز» سپس در تشريح جزئيات اجراى اين برنامه و نتايج پيش بينى شده در آن گفت: به نصف رساندن نسبت افرادى كه با روزى كمتر از يك دلار زندگى مى كنند و افرادى كه از گرسنگى رنج مى برند يكى از مهمترين اولويت ها به شمار مى رود. چرا كه امروز درجهان درحال توسعه بيش از يك ميليارد و دويست ميليون نفر با روزى كمتر از يك دلار زندگى مى كنند. هشتصد ميليون نفر نيز دچار سوءتغذيه بوده و ۱۵۳ ميليون كودك زير پنج سال نيز كمبود شديد وزن دارند.
> آموزش ابتدايى براى همگان
به گفته اين مقام مسؤول هم اكنون بيش از ۱۱۴ميليون كودك در سن آموزش ابتدايى درجهان به مدرسه نمى روند. بطورى كه از هر پنج كودك يك كودك از دسترسى به آموزش هاى اوليه نيز محرومند.
> ترويج برابرى جنسيتى و توانمندسازى زنان
نماينده سازمان ملل درايران خاطر نشان كرد: درحال حاضر حدود ۶۳ميليون دختر در سن تحصيلات ابتدايى هنوز به مدرسه نمى روند. اين درحالى است كه حذف نابرابرى هاى جنسيتى درآموزش ابتدايى و متوسطه، ترجيحاً تا پايان سال ميلادى جارى و درتمام سطوح تا سال ۲۰۱۵ ميلادى بايد محقق گردد.
> مرگ ۱۲۰۰ كودك در يك ساعت
براساس آخرين آمارهاى موجود هرسال نزديك به يازده ميليون كودك كمتر از ۵ سال (۱۲۰۰نفر در ساعت) جان مى سپارند. حال آن كه بسيارى از اين مرگ و ميرهاى غم انگيز به راحتى قابل پيشگيرى است. بنابراين تلاش هاى جهانى براى كاهش دوسوم ميزان مرگ و مير كودكان كمتر از ۵سال تا سال ۲۰۱۵ ميلادى از ديگر اولويت ها به شمار مى رود.
> هر دقيقه يك زن باردار مى ميرد
هر سال حدود پانصد هزار زن (يك نفر در هر دقيقه) در دوران حاملگى يا هنگام زايمان مى ميرند. در منطقه جنوب صحراى آفريقا نيز از هر ۱۶زن يك نفر با خطر مرگ در هنگام زايمان مواجه است كه اين نسبت يك در ۱۶۰در آمريكاى لاتين و يك در ۸۴۰ در آسياى شرقى است. در كشورهاى توسعه يافته نيز اين خطر يك در مقابل ۲۸۰۰ نفر است. براين اساس مجريان برنامه هزاره سوم اميدوارند تا ۱۰سال آينده نسبت زنانى كه هنگام زايمان مى ميرند به سه چهارم آمارهاى فعلى كاهش يابند.
> ايدز چهارمين عامل مرگ و مير در جهان
ايدز عمده ترين عامل مرگ و مير در منطقه جنوب صحراى آفريقا و چهارمين عامل مرگ و مير در سراسر جهان است. منطقه جنوب صحراى آفريقا آلوده ترين منطقه به ايدز است. اما مناطق ديگر از جمله آسياى جنوبى، جمهورى هاى سابق شوروى و جزاير كارائيب با افزايش سريع شيوع ايدز و بيمارى آن مواجه اند. با اين وجود هدف عمده برنامه هزاره متوقف كردن گسترش ويروس و بيمارى ايدز و شيوع مالاريا و ساير بيماريهاى عمده و شروع كاهش رشد آنهاست.
> تخمين پايدارى محيط زيست
آمارهاى فعلى نشانگر آن است كه در حال حاضر حدود ۲‎/۴ ميليارد نفر از مردم دنيا از بهداشت كافى و حدود ۱‎/۲ ميليارد نفر نيز از آب سالم بى بهره اند. در چنين شرايطى به دنبال اجراى برنامه توسعه هزاره سوم امكان دسترسى به آب سالم در نواحى روستايى رو به افزايش بوده اما در نواحى شهرى اين حركت عموماً منفى است. به علاوه اگر اقدامات فورى تعيين كننده در اين باره هرچه سريع تر انجام نشود يقيناً در آينده نزديك بسيارى از مردم دنيا با كمبود شديد آب مواجه خواهند شد.

گروه اجتماعى: رئيس سازمان بهزيستى كشور از تهيه آيين نامه اجرايى خدمات حقوقى به معلولان بى سرپرست خبر داد.
به گزارش خبرنگار «ايران» دكتر راه چمنى در نشست خبرى دستاوردهاى بهزيستى پس از انقلاب اسلامى گفت: اين قانون با كمك دادگسترى كشور براى آن عده از معلولان بى سرپرستى كه به دادگسترى مراجعه مى كنند تهيه شده است. وى با اشاره به اينكه كليت نظام جامع حمايت از حقوق معلولان در مرحله اجرايى دچار مشكل است گفت: اين قانون به تمام دستگاه ها ابلاغ شده است اما براى اجراى اين قانون با مشكل بسيارى روبرو هستيم. او گفت: در اين قانون تمام منابع مالى اجرايى نيز تهيه شده است اما دستگاه هاى اجرايى همكارى لازم را ندارد. وى گفت: ۲۱۲ هزار معلول جوياى كار در كشور وجود دارد كه سازمان بهزيستى به تنهايى نمى تواند براى اين قشر ايجاد اشتغال كند. وى با اشاره به اينكه در كل كشور ۲ ميليون و ششصد و هفتاد هزار مددجو تحت پوشش خدمات سازمان بهزيستى هستند، گفت: در آمارهاى موجود پيش از انقلاب ۱۰۰ هزار مددجو توسط انجمن هاى مختلف نگهدارى مى شدند اما پس از پيروزى انقلاب اين آمار به بيش از ۲ ميليون نفر رسيده است. راه چمنى افزود: پيش از انقلاب ۶۰۰ نفر سالمند خدمات حمايتى، توانبخشى، بهداشتى و درمانى دريافت مى كردند و هم اكنون ۳۱ هزار سالمند تحت پوشش بهزيستى هستند.

گروه اجتماعى _ بزودى طرح ايجاد كتابخانه ديجيتال در كتابخانه ملى ايران اجرا خواهد شد.
بر اساس اين طرح ، نسخه الكترونيكى كتابهاى چاپ شده در سايت اينترنتى كتابخانه ملى و از راه دور در دسترس كاربران قرار مى گيرد.
«سيد على فيروز آبادى» مشاور رئيس كتابخانه ملى و مدير فناورى اطلاعات اين كتابخانه در گفت و گويى با روزنامه ايران ، درباره برنامه هايى كه قرار است پس از انتقال كتابخانه ملى به ساختمان جديد اجرا شود ، توضيح داد : «يك سوم نيروهاى متخصص در اين دفتر ، درباره مفاهيم و تحولات جديد اتفاق افتاده در حوزه اطلاع رسانى و كتاب مطالعه مى كنند . هدف از اين تحقيق اضافه كردن خدمات «مدرن» به وظايف كتابخانه ملى و يكى از اين خدمات جديد ، ايجاد كتابخانه ديجيتالى و قراردادن متن كتابها بر روى اينترنت ( به صورت  Full Text ) براى كاربران است.» به گفته فيروز آبادى، محتويات كتابخانه هاى ديجيتالى معمولاً از سه راه تأمين مى شود . يك راه آن است كه متون ديجيتالى را خريدارى كرد . مثلاً كتابخانه دايره المعارف بزرگ اسلامى ، محتويات ۶۰ هزار جلد كتاب رابه صورت ديجيتالى نگهدارى مى كند اما اين اطلاعات روى سايت آنها ودر دسترس كاربران نيست چون نرم افزار پيشرفته اى براى مديريت اين كتابها وجود ندارد. محتويات اين نوع كتابخانه ها را مى شود خريدارى و در كتابخانه ديجيتالى كتابخانه ملى نگهدارى كرد.
روش ديگر گرفتن تصوير رايانه اى (اسكن ) از كتابهاست و سومين روش، استفاده از قانون «واسپارى» كتابها است. در اين روش براساس آيين نامه اى ، ناشران موظف هستند دو نسخه از هر مطلب منتشر شده را به كتابخانه ملى ايران بسپارند. با توجه به تحولات فناورى اطلاعات و چاپ ، بيشتر كتابها امروز نسخه الكترونيكى هم دارند كه مى توان اين نسخه را به كتابخانه سپرد اما به اعتقاد دكتر فيروزآبادى ، قانون «كپى رايت» ، مشكل بزرگى در راه اجراى اين طرح است. چون بسيارى از ناشران و مؤلفان ، رضايت نمى دهند كتابشان بر روى اينترنت منتشر شود حتى به عنوان يك نسخه از كتابهاى كتابخانه ملى ديجيتالى . به گفته مدير فناورى اطلاعات كتابخانه ملى ، در حال حاضر توانايى انتشار متن كامل ۱۰۰ هزار كتاب در كتابخانه ملى وجود دارد اما ممكن است با اين اقدام، ناشران شكايت كنند همانطور كه در كتابخانه ديجيتالى فرانسه قرار بود ابتدا ، يك ميليون جلد كتاب منتشر شود اما اكنون تنها ۵۰ هزار نسخه وجود دارد.

گروه اجتماعى _ ندا دهقانى :
• برداشت هاى بى رويه آب در دشت ها و زمين هاى آبرفتى مانند تهران باعث مى شود كه سطح آبهاى زير زمينى پايين آمده، بين ذرات ريز خاك از آب تهى شود
اندازه گيرى هاى انجام شده در جنوب تهران نشان مى دهد ، زمين بخش وسيعى از اين مناطق ، نزديك به دو متر نشست كرده است. 
نشست زمين در اين اندازه وسيع ، باعث نگرانى مسؤولانى شده است كه از خطرات اين اتفاق براى شهروندان ساكن منطقه بويژه شريانهاى پالايشگاهى اطلاع دارند.
اما پيش از اندازه گيرى دقيق سازمان نقشه بردارى ، در طول سالهاى گذشته هيچ نهادى متوجه اين نكته نشده بود تا آنكه محاسبات سازمان نقشه بردارى اين موضوع را مشخص كرد : «در طول سالهاى ۷۴ تا ۸۳ زمين بخش وسيعى از جنوب تهران در مناطق ۱۷ ، ۱۹ و بويژه ۱۸ از ۶۰ سانتى متر تا يك مترو ۸۷ سانتى متر ، پايين تر از سطح زمين هاى اطراف رفته است.»
در امتداد بزرگراه آزادگان در منطقه ۱۸ و ۱۹ ، اين نشست به سمت آزاد راه قم - تهران ادامه دارد اما بيشترين عمق در منطقه ۱۸ ، نزديك به تقاطع آزادگان و جاده ساوه است كه شكل كاسه اى گود را ايجاد مى كند.
پس از كشف اين اتفاق ، سازمان نقشه بردارى كشور آبان ماه ، در نامه اى به رئيس جمهورى و مقامهاى مسؤول ديگر هشدار داد : «باتوجه به قرار گرفتن پالايشگاه و خطوط انتقال نفت و گاز و راه آهن ، ضرورى است يك گروه تخصصى كارى براى بررسى عوامل اين پديده و جلوگيرى از توسعه آن تشكيل شود.»
< گزارش «دانشگر»
ماهنامه علمى «دانشگر» ، وابسته به مركز تحقيقات سياست علمى كشور در وزارت علوم ، درشماره اخير خود كه بتازگى منتشر شده ، به بررسى ابعاد علمى اين اتفاق در تهران پرداخته است.
اين نشريه علمى كه مخاطبانش را دانش آموزان و دانشجويان تشكيل مى دهند، با بررسى ارتباط نشست زمين و زلزله به زبان ساده ، چنين پرسيده است «آيا زلزله مى آيد ؟» . اين سؤالى است كه هنگام تحولات و تغييرات زمين، در سرزمين هاى آسيب ديده و آشنا با زلزله، اول پرسيده مى شود.
مهندس محمد جواد بلورچى ، رئيس يكى از گروههاى تخصصى سازمان زمين شناسى به اين سؤال پاسخ مى دهد : «نه . نشست زمين در جنوب تهران با فعل و انفعالات درونى زمين مربوط به زلزله هيچ ارتباطى ندارد. اما خطر يك نشست دو مترى براى اهالى و تأسيسات زيربنايى كمتر از زلزله نيست.»
پل ها ، لوله هاى آب ، خطوط راه آهن و جاده هاى اين منطقه تا كى در برابر فرو رفتن و تغيير حالت مقاومت مى كنند؟ خطرى كه اين تأسيسات را تهديد مى كند كمتر از وقوع يك زلزله نمى تواند باشد.
< پيدا كردن مجرم
كارشناسان سازمان زمين شناسى مى دانند در جنوب تهران چه چيزى عامل اين اتفاق است : «برداشت بى رويه آب .»
نمونه هايى شبيه اين ، از سالها پيش در دشتهاى مختلف كشور مانند شهرهاى همدان و كرمان هم گزارش شده است.
نخستين گزارش هاى شبيه آنچه در تهران اتفاق افتاده ، مربوط به دشت رفسنجان و «زرند» كرمان در دهه ۶۰ است با اين تفاوت كه نشست در منطقه بسيار محدود اما با عمق بيشتر اتفاق افتاده بود.
اين پديده را كارشناسان زمين شناسى «فروچاله» مى نامند.
نشست و فروچاله هر دو ، اتفاقاتى است كه به دليل برداشت بى رويه آب از زمين روى مى دهد. فروچاله ها مانند آنچه در دشت ورامين و نزديك نيروگاه برق منطقه غرب كشور رخ داده ، گودالهاى عميقى است كه در زمين ايجاد مى شود. اما نشست در منطقه وسيع تر و با عمق كمتر روى مى دهد. به همين دليل ، كشف اين اتفاق مانند نشست مناطق ۱۷ ، ۱۸ و ۱۹ تهران به آسانى امكانپذير نيست.
فرورفتن ناگهانى زمين در پديده فروچاله در صورتى كه افراد و سازه هاى انسانى اطراف چاله باشند بسيار خطرناك است اما در نشست هاى منطقه اى ، اين پديده در طولانى مدت مى تواند اثرات مخرب ترى براى شهروندان داشته باشد.
< دليل واكنش زمين
برداشت بى رويه آب دردشت ها و زمين هاى آبرفتى مانند تهران ، باعث مى شود كه سطح آبهاى زيرزمينى پايين آمده ، بين ذرات ريز خاك از آب تهى شود.
فضاى بين ذرات خاك كه تاكنون با آب پرشده بود ، ناگهان خالى مى شود و هوا بين ذرات خاك را مى گيرد. اما چون هوا ، مانند آب ، تحمل وزن لايه هاى بالايى خاك را ندارد كم كم با خاك لايه هاى بالايى پر شده و زمين هر لحظه بيشتر نشست مى كند.
در واقع خالى شدن آب بين ذرات خاك باعث مى شود لايه هاى خاك زمين به هم فشرده شوند.
اين اتفاق علاوه بر نشست و آسيب زدن به سازه ها تأثير منفى ديگرى هم دارد . فشرده شدن لايه هاى زمين ، ديگر به خاك اجازه نمى دهد آبهاى سطحى را جذب كند چون بين ذرات خاك فضاى خالى وجود ندارد. به همين دليل است كه در جنوب تهران ، با يك بارندگى جزئى ، آب خانه ها را فرا مى گيرد.
از طرف ديگر ، با فرو رفتن بخشى از زمين هاى جنوب تهران كه معمولاً مسكونى است ، به دليل اختلاف ارتفاع خطر برگشت فاضلاب به داخل خانه ها هم وجود دارد.
< مى شود كارى كرد؟
اين اتفاق تنها مختص تهران و ساير دشت هاى ايران نيست. برداشت بى رويه آب ، قبلاً گريبانگير ساير كشورهاى كم آب از جمله برخى از ايالتهاى آمريكا هم شده است.
«ايمان انتظام سلطانى» كارشناس ديگر سازمان زمين شناسى، كاليفرنيا را مثال مى زند.
در بخشى از اين ايالت در فاصله سالهاى ۱۹۲۵ تا ۱۹۷۷ ، زمين ۱۵ متر پايين تر رفته بود اما بعد از آن با اتخاذ تدابير ويژه و مديريت آب ، اين نشست متوقف شد.
بلورچى تأكيد مى كند كه تنها راه حل اين معضل ، اصلاح فرهنگ مصرف آب و استفاده از شيوه هاى علمى روز براى كاهش مصرف است مثل استفاده از آبيارى قطره اى به جاى شيوه «غرقابى» كه در كشاورزى ايران بسيار رايج است.