فاطمه اميرى
زايمان طبيعى به نفع مادر، كودك واقتصاد خانواده است
حاضر نيستيم زنده زنده شكنجه شويم. اين تصورى است كه درميان نسل جديدى از زنان رايج شده است كه زايمان به شيوه طبيعى را انتخاب نمى كنند. دريك كلينيك مراقبت هاى قبل وبعد از باردارى درخيابانى درشمال شهر تهران ، زن جوانى در انتظار به دنيا آمدن نخستين فرزندش، مى گويد: «از زايمان طبيعى فقط صحنه هاى جيغ وفرياد زن ودردى كه مى كشد درخاطرم هست. واقعاً زايمان طبيعى مثل شكنجه است.»
حالا او با انتخاب زايمان به شيوه سزارين ازتصور روزى كه وضع حمل خواهد كرد، خوشحال وهيجان زده است: «اين طورى نه خودم اذيت مى شوم ودرد مى كشم ونه اطرافيانم به زحمت مى افتند. با پاى خودم به بيمارستان مى روم و مثل زايمان طبيعى به بچه هم فشار نمى آيد.»
اين زنان درمقايسه با زنان پيش از خود چه تفاوتى كرده اند؟!
به نظر مى رسد با وجود شيوه هاى نوين پزشكى اين زنان ديگر حاضر به تحمل درد ورنج زايمان طبيعى نيستند. مسؤول كلينيك مى گويد: «انگيزه اغلب زنان از زايمان به شيوه سزارين، كاهش آستانه درد است.» وبا مثالى كه مى زند بر اين نكته صحه مى گذارد: از هر ۱۰ زن باردارى كه به اين مركز مراجعه مى كنند، ۵ نفر آنها تصميم قطعى براى زايمان به شكل سزارين دارند.
۳ نفر بين انتخاب زايمان طبيعى و سزارين مرددند ومنتظر اعلام نظر پزشك مى مانند وفقط ۲ نفر به قطع و يقين مى خواهند به شكل طبيعى زايمان كنند. »
نه فقط درتهران ، بلكه وضعيت درشهرستانها نيز همين گونه است. دكتر« پرديس بهراميان «جراح و متخصص زنان و زايمان مى گويد: «درشهر هاى كوچك كه تا چند سال پيش يك سزارين هم انجام نمى شد، زايمان به روش سزارين افزايش يافته است.»
به اين ترتيب شايد به زودى پرونده زايمان طبيعى براى هميشه بسته شود واز آن فقط خاطره اى درنقل قولهاى مادران ومادربزرگها باقى بماند!
آمار چه مى گويد
آمار مى گويد درايران درسال ۷۹ حدود ۳۵ درصد از كل زايمان ها به روش سزارين بود. درسالهاى بعد اين رقم سير صعودى پيدا كرد و در سال ۸۲ آمار سزارين دربيمارستانهاى دولتى دانشگاهى ۲۹ درصد، دربيمارستانهاى دولتى غير دانشگاهى ۴۴ درصد وبيمارستانهاى خصوصى ۸۸ درصد شد.
مديرانجمن مامايى كشور هم اعلام كرده: «۶۰ درصد زايمان هاى زنان ايرانى سزارين است.» «ناهيد خداكرمى» افزوده است: «درحالى كه به طور طبيعى فقط بايد ۱۰ تا ۱۵ درصد زايمان ها به صورت سزارين انجام شود، اما متأسفانه عمل هاى سزارين دربرخى بيمارستانهاى خصوصى به ۱۰۰ درصد رسيده ودر بيمارستانهاى دولتى درتهران و درشهرستانها اين عمل ۶۰ تا ۷۰ درصد كل زايمان است.»
فاصله ما از اين لحاظ هم با كشورهاى ديگر عجيب وباور نكردنى است: «۸۵ درصد زايمان ها درايرلند به طور طبيعى انجام مى شود.
درسوئد ۴۰ درصد زايمان ها طبيعى است ودرمنزل به وسيله ماما صورت مى گيرد ودرامارات متحده ۸۹ درصد زايمان ها به شكل طبيعى انجام مى شود.»
سزارين انتخاب تك فرزندها
اغلب خانواده هاى ايرانى پرجمعيت بودند. دكتر «جواد پيروز بخت» متخصص زنان و زايمان خود به يكى از اين خانواده هاى پرجمعيت تعلق دارد، اما به عقيده او حالا كه تك فرزندى ايده خيلى از جوانها شده ، زنان جوان هم ترجيح مى دهند نخستين وتنها زايمانشان بدون درد باشد.
كاهش درد، انگيزه اغلب زنان براى انتخاب زايمان به شيوه سزارين است. دكتر پيروز بخت مى گويد: «آنچه اين زنان به آن بى توجهند اين است كه هر دو زايمان با درد همراه است.
در زايمان طبيعى اين درد قبل از وضع حمل است ودرسزارين درد بعد از زايمان به وجود مى آيد كه بسيار شديد تر از درد زايمان طبيعى است. ضمن اين كه درد زايمان طبيعى چون متناوب است بين فواصل درد براى فرد امكان استراحت هست، اما درد زايمان سزارين اين طور نيست وزمان زيادى بايد بگذرد كه اثر داروهاى بيهوشى ، مصرف آنتى بيوتيك ها و ... كه بر روى شيردهى نيز مؤثر است، ازبدن مادر ، خارج شود. درزايمان طبيعى خونريزى كمتر است. احتمال عفونت وآمبولى كاهش مى يابد و نياز نيست  بيمار آنتى بيوتيك زيادى مصرف كند.
بازگشت سريع عضلات بدن به فرم طبيعى، بازگشت سريع تر به محيط خانواده وشروع زندگى عادى وكاهش هزينه درمان از ديگر محاسن زايمان طبيعى است. دكتر پيروز بخت مى گويد:« زايمان طبيعى به نوزاد فرصت مى دهد خود را با محيط خارج از رحم تطبيق دهد. درواقع انقباض هاى طبيعى رحم هنگام زايمان، سبب كنار آمدن تدريجى نوزاد با محيط خارج از رحم مى شود. »
زايمان بدون درد
آيا زايمان طبيعى عوارضى هم دارد كه درگرايش زنان به انتخاب سزارين مؤثر است؟
دريك بيمارستان دولتى مادر جوانى كه سه هفته قبل فرزندش را با زايمان طبيعى به دنيا آورده است و با وجود سلامتى نوزداش، همچنان با ترديد به زايمان طبيعى نگاه مى كند:«شنيده بودم كه درزايمان طبيعى نوزاد از ناحيه سر آسيب مى بيند وفشار دهانه رحم روى سر نوزاد سبب كند ذهنى او درآينده مى شود.» حالا او گمان مى كند كشيدگى سر نوزاد ۲۱ روزه اش ازهمان عوارض زايمان طبيعى است.
بيست دقيقه بعد هر دو نفر ما دراتاق دكتر «پرديس بهراميان» ، متخصص وجراح زنان وزايمان به توضيحات او درباره عوارض زايمان طبيعى گوش مى دهيم: «اگر زايمان طبيعى درست انجام نشود و زير نظر پزشك نباشد، مى تواند سبب مرگ نوزاد شود. براى مثال اگر بند ناف پيچيده شده باشد وپزشك نتواند به موقع واكنش نشان بدهد، جان نوزاد به خطر مى افتد. گاهى درست كنترل نشدن زايمان طبيعى ممكن است موجب خونريزى شديد و سپس كم خونى مادر شود.» اما به اعتقاد دكتر بهراميان هيچ سند معتبر و علمى اى وجود ندارد كه نشان بدهد زايمان طبيعى روى هوش نوزاد تأثير مى گذارد و يا سبب كم هوشى او و فشار آمدن به سر نوزاد مى شود: «معمولاً به علت نرمى جمجمه سر نوزاد به هنگام زايمان طبيعى ممكن است كمى كشيدگى در اين ناحيه به وجود بيايد كه بعد از تولد ودر مدت كمتر از يك ماه با رشد نوزاد برطرف مى شود.»
كاهش درد زايمان طبيعى به جاى جايگزين كردن كامل شيوه سزارين اقدامى است كه در حال حاضر در بسيارى از كشورها انجام مى شود زايمان بى درد يكى از روش هاى مطمئنى است كه در كشورهاى اروپايى از آن استفاده مى شود. در اين روش مواد بى حس كننده به داخل كانال نخاع تزريق شده و بيمار مى تواند زايمانى بدون درد داشته باشد.
روش دوم استفاده از مواد بيهوشى استنشاقى است. مثلاً در مواردى كه درد شديد مى شود، مى توان از گاز N2O (گاز خنده) براى تسكين درد و كاهش هيجان و استرس بيمار با رعايت اصول پزشكى بيهوشى، استفاده كرد. كمك گرفتن از وسايلى نظير «فورسپس» و «وكيوم» هم مى تواند در كاهش درد زايمان طبيعى و وضع حمل راحت تر مادر مؤثر باشد. »
آنچه پزشكان مى خواهند
پزشكان، مادران را به استفاده از شيوه سزارين ترغيب مى كنند. اين مسأله به همراه تصور زنان از زايمان طبيعى، سبب افزايش زايمان به شيوه سزارين در كشور مى شود.« ناهيد خداكرمى »مدير انجمن مامايى كشور، علت را ناشى از قرار نگرفتن ماما در جايگاه اصلى خودش مى داند:« از آنجا كه زنان كشور از همان ابتداى دوران باردارى خود به متخصص زنان و زايمان مراجعه مى كنند، اغلب زايمان ها به صورت سزارين انجام مى شود. زيرا پزشكان متخصص، بيماران را به عمل سزارين تشويق مى كنند. حتى در برخى از بيمارستانهاى دولتى پزشكان متخصص با بيماران خود قراردادهاى مالى جداگانه مى بندند كه خارج از ليست بيمه است و اين باعث ادغام بخش خصوصى و دولتى شده است. »
براى يك زايمان طبيعى، پزشك بايد چند ساعت وقت بگذارد. علاوه بر اين زايمان ممكن است در هر ساعت از روز يا شب اتفاق بيفتد. دكتر جواد پيروزبخت به اين موارد، نكات ديگرى هم اضافه مى كند:« تفاوت دستمزد بين زايمان سزارين و طبيعى، ترافيك، مسافت هاى طولانى، مشكلات و گرفتارى هاى كارى پزشك، تعداد مراجعان و رسيدگى به وضعيت همه آنها شايد سبب شود همكاران پزشك ترجيح بدهند بيماران به شيوه سزارين وضع حمل كنند كه زمان آن از قبل مشخص مى شود و وقت گيرى هاى زايمان طبيعى را هم ندارد. »
دكتر پرديس بهراميان متخصص و جراح زنان و زايمان معتقد است:« انتخاب شيوه زايمان در يك رابطه دو طرفه پزشك و بيمار قرار دارد. وقتى بيمار با وجود توصيه پزشك به زايمان طبيعى، اصرار به سزارين دارد، پزشك كارى نمى تواند بكند. بنابراين هر چه با آموزش هاى عمومى سطح آگاهى زنان را بالا ببريم، پزشكان نيز در نهايت تابع نظر بيماران خود خواهند بود و جز در مواردى كه از نظر پزشكى انجام دادن سزارين به نفع بيمار است، آن را توصيه نمى كنند. »
نوزادان قيمتى
نوع بيمارستان، مدت اقامت بيمار در بيمارستان، خدمات بهداشتى و پزشكى ارائه شده به بيمار، شهرت پزشك، توافق بيمار و پزشك در تعيين هزينه انواع زايمان مؤثر است.
هزينه زايمان طبيعى در بيمارستان هاى دولتى براى فرد غيربيمه از ۲۵ هزار تومان به بالا و هزينه زايمان به شيوه سزارين ۹۰ تا ۱۲۰ هزار تومان است. در بيمارستان هاى خصوصى تفاوت هزينه ها چشمگيرتر است. به گونه  اى كه هزينه زايمان سزارين در تعدادى از بيمارستان هاى خصوصى تهران به بيش از ده ميليون ريال نيز مى رسد كه شامل هزينه بيمارستان (اتاق عمل، دارو، بيهوشى) و دستمزد جراح و كمك جراح و مبلغى است كه بيمارستان براى حق جراح دريافت مى كند.دكتر پيروزبخت مى گويد:« در واقع كسانى كه مى خواهند پزشك خاصى زايمان آنها را انجام دهد، حاضرند هر مبلغى كه پزشك تعيين مى كند، به او بپردازند. »
مسؤولان چه كردند
به دنبال افزايش تعداد زايمان به شيوه سزارين، مسؤولان در سال ۸۲ دستورالعملى براى محدوديت عمل سزارين صادر كردند كه بر اساس آن عمل سزارين به شرايط اضطرارى و خاص محدود مى شود. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى اعلام كرد: اين دستورالعمل با توجه به تمايل زياد زنان باردار ايرانى براى عمل سزارين و به منظور كاهش عوارض ناشى از اين عمل براى نوزادان، صادر شده است.
بر اساس اين مصوبه و بخشنامه آن مقرر شد در صورتى كه بيش از ۲۵ درصد كل زايمان هاى انجام شده در يك بيمارستان، به روش سزارين باشد، پرداخت حق بيمه آن قطع خواهد شد. صدور اين دستورالعمل البته مخالفت هايى را در ميان پزشكان و متخصصان زنان و زايمان و بيمارستان ها به همراه داشت، اما بيش از همه زنان به آن اعتراض كردند. در يك نظرسنجى ۸۵ درصد زنان عقيده داشتند دولت حق ندارد نوع زايمان را تعيين كند، اما مى توان به جاى به كار گرفتن اين قبيل روش هاى بازدارنده، كارهاى اساسى تر ديگرى انجام داد، از جمله آگاه كردن زنان از عوارض زايمان به شيوه سزارين و فوايد زايمان طبيعى، بهبود كيفيت بيمارستان هاى دولتى كه در آنها زايمان طبيعى در اولويت باشد و تغيير تعرفه ها به گونه اى كه بالا بودن هزينه سزارين آن را به انتخابى براى طبقه مرفه جامعه تبديل نكند.