گروه بين الملل ـ نفيسه كوهنورد: برخى از تحليلگران، شمال عراق را «بشكه باروت» مى خوانند و كركوك را فتيله آن. گزارشها در روزنامه و سايتهاى خبرى سراسر جهان نيز حكايت از نگرانى هاى جامعه بين المللى بويژه همسايگان عراق در باره اين منطقه دارد. در اين ميان، تركيه تنها همسايه اى است كه به وضوح، مواضع خود را در باره اين مسأله بيان مى كند.
هشدارهاى مقامات ترك به آمريكا درباره مخالفت آنكارا با استقلال كردستان عراق نشان دهنده اضطراب سران تركيه است.
روزنامه ايران در اين باره ونيز مسائل منطقه، گفت وگوى تلفنى كوتاهى با «ناميك تان» سخنگوى وزارت امور خارجه تركيه انجام داده است. البته تان در اين گفت وگو سعى كرده است با دادن پاسخهاى ديپلماتيك از پاسخگويى آشكار به سؤالات دورى كند. از اين رو، در پاسخ برخى سؤالها به تكرار جملات قبلى اش بسنده كرده است.
متن اين گفت وگو از نظر خوانندگان گرامى مى گذرد:
•••
* اين روزها، بحث برسر شمال عراق و موضوع تشكيل كردستان مستقل در اين منطقه اوج گرفته كه باعث بروز برخى واكنشها در محافل سياسى و رسانه هاى تركيه شده است. واكنش وزارت خارجه تركيه در اين باره چيست؟
- آنكارا هر زمان اعلام كرده كه از نگاه تركيه، كل عراق مهم است. عراق همسايه ماست و از اين رو، تركيه خواستار حفظ يكپارچگى اين كشور است.
* اما به هر حال، همزمان با برگزارى انتخابات در عراق ، در شمال عراق هم نظر سنجى براى استقلال كردها انجام شد كه نتيجه هم در حمايت از اين خواست بوده است. اگر چنين چيزى به واقعيت بپيوندد تركيه چه مى كند؟
- نتيجه انتخابات هنوز مشخص نيست. اما حرف تركيه اين است كه حكومتى بايد شكل بگيرد كه بتواند عراق را دور از تقسيم بندى هاى قومى و مذهبى نگه دارد، يعنى عراق واحد را اداره كند كه در آن، تمام عراقى ها حقوق مساوى داشته باشند. بنابراين موضوع عراق جنوبى ويا عراق شمالى نيست.
* خب، من مجبورم سؤالم را به گونه اى ديگر مطرح كنم. الآن موضوع كركوك مطرح است و نتيجه انتخابات در اين شهر، كه گفته مى شود كردها با تغيير ساختار جمعيتى سرانجام، رأى گيرى را به نفع خود تمام كرده اند، اين هم موضع گيرى تند تركيه را منجر شده است.
- ببينيد! تركيه مى خواهد آتشى كه در كركوك شعله مى كشد، خاموش كند.
براى همين واكنش نشان مى دهد. اتفاقى دارد در كركوك رخ مى دهد، مى توان آشوبى در كل عراق به پاكند، چرا كه موضوع ناديده گرفتن گروهى از عراقى ها مطرح است.
* تركيه در اين باره مسأله تركمانها را بيان مى كند. اما برخى بر اين باورند كه تركيه در مورد كركوك، نگران به خطر افتادن منافع خود است. حتى بعضى از مقامات تركيه سخن از مداخله نظامى در شمال عراق به ميان مى آورند.
- سخن گفتن از مداخله، اشتباه است و اساساً تركيه در فكر چنين چيزى نيست. در ضمن، بايد تأكيد كنم كه نگرانى آنكارا بحث در مورد تركمانها و كردها نيست. نگرانى تركيه، خدشه وارد آمدن به تماميت ارضى عراق است.
وزارت خارجه تركيه هم بارها تأكيد كرده كه كركوك متعلق به تمام عراقى ها است. نفت و ذخاير آن هم به تمام مردم اين كشور تعلق دارد، نه گروهى خاص، تركيه مى خواهد همه گروههاى ساكن كركوك اعم از كرد و تركمان و آشورى و عرب در آنجا كنار هم زندگى كنند و حقشان پايمال نشود. اين موضوع هم به حكومت و قانون اساسى جديد عراق پس از انتخابات بستگى دارد.
* خب. اگر فرض كنيم كردها كنترل كركوك را به دست گيرند، تركيه چه مى كند؟
- بازهم مى گويم كه به اعتقاد تركيه، كركوك متعلق به يك قوم نيست و به تمام عراقى ها تعلق دارد. بر هم خوردن تعادل در اين شهر مى تواند عراق را به خطر اندازد. از اين رو، تركيه چند بار نگرانى خود را به آمريكا نيز گوشزد كرده است.
اما بايد منتظر نتايج انتخابات عراق ماند. به هر حال، در مورد كركوك هم حكومت جديد عراق تصميم خواهد گرفت.
* برخى از تحليلگران ترك بر اين باورند كه موضوع شمال عراق و كركوك تاوان رد لايحه عبور سربازان آمريكايى از خاك تركيه به عراق در زمان جنگ است و در همين ارتباط، بعضى معتقدند كه آمريكا از اين به عنوان ابزار فشارى براى مجبور كردن تركيه به همراهى با سياستهاى واشنگتن عليه سوريه و ايران استفاده كند.
- چنين چيزى حقيقت ندارد. تركيه در باره مسأله ايران و سوريه هم موضع خود را اعلام كرد و معتقد است كه اين تنشها از طريق ديپلماسى قابل حل هستند. آنكارا از هر راه صلح آميز و مبتنى بر مذاكره حمايت مى كند. چندى قبل هم نخست وزير و وزير خارجه تركيه به وضوح گفتند كه از رويكرد اروپا در مورد مسأله ايران حمايت مى كند. كاندوليسا رايس وزير خارجه آمريكا هم در سفرش به آنكارا به مقامات تركيه اعلام كرد كه واشنگتن هم به حل ديپلماتيك مسأله اهميت مى دهد.
* حال، اگر كاخ سفيد همانطور كه در مورد عراق خودسرانه عمل كرد درباره ايران و سوريه نيز چنين موضعى را در پيش گيرد، چطور؟ بويژه اينكه مسأله استفاده از پايگاه هوايى اينجرليك توسط آمريكايى ها مطرح است.
- به نظر ما، الآن چنين بحثى مطرح نيست. دولت و تمام مقامات تركيه تأكيد كرده اند كه از هر راهى براى جلوگيرى از آغاز تنشى ديگر در كشورهاى همسايه استفاده خواهند كرد.